مجله خبری تشریفات

سید محمدباقر درچه‌ای
سیّد محمّدباقر دُرچه‌ای (۱۲۶۴-۱۳۴۲ق)، فقید شیعه و از اساتید حوزه علمیه اصفهان. وی در نجف نزد میرزای شیرازی و میرزا حبیب‌الله رشتی و در اصفهان نزد سید محمدباقر خوانساری شاگردی کرد. سید ابوالحسن اصفهانی، آیت‌الله بروجردی، میرزا علی آقا شیرازی و رحیم ارباب نزد وی شاگردی تشریفات ترحیم مشهد کرده‌اند.

بعداز درگذشت سید اسماعیل صدر بعضا از عموم اصفهان و شهرهای دیگر از وی تاسی می‌کردند. درچه‌ای در همت سیاسی بسیار محتاط بود و در ماجرای نهضت مشروطه، همفکری وی با روحانی ادب‌الله نوری گزارش گردیده‌است.

میلاد و درگذشت
سید محمدباقر درچه‌ای فرزند سیدمرتضی در ۱۲۶۴ق موازی با ۱۲۲۵ش در روستای دُرچه در لِنجان اصفهان متولد شد.[۱] نسبش به امام موسی کاظم(ع) میرسد. جد اعلایش سید محمد میرلوحی سبزواری از عالمان والا اصفهان در عصر صفویه و معاصر با محمدتقی مجلسی بود.[۲]

درچه‌ای در ۲۸ ربیع‌الثانی ۱۳۴۲ق[۳] در درچه درگذشت. درباره مرگ وی اظهارنظرهای متفاوتی انجام یافته میباشد. به گفته سیدتقی درچه‌ای (نوه علامه درچه‌ای) وی در گرمابه و به دست دست اندرکاران رضاخان مورد قتل واقع شده میباشد.[۴] بعضی دیگر از خفه‌شدن وی در حمام گرمابه صحبت گفته‌اند.[۵] [یادداشت ۱]پیکر او از درچه به اصفهان تشییع شد و در گورستان تخت فولاد به خاک ودیعه شد.[۷]

شغل علمی
علم آموزی
محمدباقر درچه‌ای در سیزده سالگی یادگرفتن علم ها فقاهتی را در اصفهان استارت کرد. وی فقه و اصول را نزد سید محمدباقر خوانساری، صاحب و مالک روضات الجنات، محمدحسن نجفی، ابوالمعالی کرباسی و... فرا گرفت.

سید محمدباقر نزدیک به ۱۲۹۰ق برای کامل شدن تحصیلات به نجف رفت و در درس‌های بیرون فقه و اصول میرزای شیرازی، سید حسین کوه کمری و میرزا حبیب‌الله رشتی و... حاضر شد.[۸]

درس دادن، نظم، تهذیب
درچه‌ای در ۱۳۰۳ق به اصفهان رجوع و تا انتها قدمت به تألیف، درس دادن و کار‌های علمی و اجتماعی پرداخت. محل درس دادن وی مکتب نیم‌آورد و مسجد تازه و محل اقامۀ نماز جماعت وی مسجد بازارچه وزیر بود.[۹]

درچه‌ای در حوزه علمیه اصفهان فقه و اصول درس دادن می کرد. نقل شده طلاب علم ها فقاهتی برای استعمال از درس او بدین شهر می‌آمدند.

مباحث درس درچه‌ای عمدتاً برگرفته از تقریرات درس‌های میرزا حبیب‌الله رشتی بود. گفته‌اند که او سه درس در هر روز داشت و هر درس را سه توشه تقریر می کرد.[۱۰]درچه‌اى سى و هشت سال به امامت و رياضت سرگرم بود.[۱۱] به گفته جلال‌الدین همایی درچه‌ای آیتی تعالی در دانش و ورع بود و در سادگى و صفاى روح و بى‌اعتنايى به کارها دنيوى گويى فرشته‌اى بود كه از افق به فرش آمده و براى تربيت خلايق با ايشان همنشين گردیده است.[۱۲]

صفوان بن حذیفة بن یمان
صَفْوَان بن حُذَیْفَة بن یَمان (شهید شدن: ۳۷ق)، از یاران امام علی(ع) و از شهدای نبرد صفین میباشد.[۱] بابا صفوان، حذیفه، صحابه نبی(ص) و از یاران امام علی(ع) بود. صفوان و برادرش سَعْد مطابق وصیت پدرشان، در پیکار صفین در رکاب امام علی(ع) حاضر گردیده و در همین نبرد به شهید شدن تشریفات ترحیم مشهد رسیدند.[۲]

جستارهای متعلق
سعد بن حذیفة بن یمان
پانویس
روحانی طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۶۹؛ خویی، معجم‌الرجال، ۱۴۱۳ق، ج۱۰، ص۱۳۱؛ تفرشی، انتقاد‌الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۴۲۰.
ابن‌اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۸۷؛ سید محسن امین، اعیان‌الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۳۸۹.
منابع
ابن‌اثیر، علی بن محمد، الكامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
امین، سید محسن، اعیان الشیعة، رسیدگی: حسن الأمین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
تفرشی، سید مصطفی، انتقاد الرجال، رسیدگی: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۱۸ق.
خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۲م.
روضه خوان طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم‏، جامعه مدرسین‏، ۱۴۱۵ق‏.
نبو
اصحاب امام علی علیه‌السلام
شرطة الخمیس
مقداد • ابوساسان انصاری • ابوعمرو انصاری • عثمان بن حنیف • اصبغ بن نباته • عبدالله بن یحیی• ← ادامه
شهدای جمل
زید بن صوحان • سیحان بن صوحان • حکیم بن جبله • صقعب بن سلیم ازدی • عبدالله بن سلیم ازدی • مسلم بن عبدالله مجاشعی
شهدای صفین
ابن‌تیهان • عمار • خزیمه • سهیل بن عمرو • عبدالله بن کعب • ابوحازم بجلی • یعلی بن منیه • اویس قرنی • صفوان بن حذیفه • سعد بن حذیفه • ابوفضالة انصاری • عبدالله بن بدیل • ابوعمره انصاری • جندب بن زهیر • محمد بن سلیمان • عبدالله بن ارقم • عبدالله بن ابی‌حصین • هاشم مرقال
شهدای نهروان
یزید بن نویره • زائدة بن سمیر • رؤبة بن وبر • سعد بن خالد • عبدالله بن حماد • فیاض بن خلیل • کیسوم بن سلمه • عبید بن عبید • جمیع بن جشم • حبیب بن عاصم
فرماندهان
امام حسن • امام حسین • صاحب و مالک اشتر • شریح بن هانی • حجر بن عدی • حضین بن منذر • حکیم بن جبله •ابوقتاده • جاریة بن قدامه • سعید بن قیس • محمد بن ابی‌دیده نشده • شبث بن ربعی • معقل بن قیس • ابوایوب انصاری • راحت بن حنیف • اشعث بن قیس • ابن‌عباس • حارث بن مرة • سلیمان بن صرد • زیاد بن نضر • زحر بن قیس • قیس بن سعد‎ • صعصعة بن صوحان • خواجه‌ربیع • ربیع بن زیاد حارثی
کارگزاران
سعید بن سعد • سعد بن حارث • سعید بن نمران • رفاعة بن شداد • صاحب اشتر • ابوایوب انصاری • سعد بن مسعود • ابورافع • حضین بن منذر • اشعث بن قیس • قیس بن سعد‎ • اَبوجُحَیْفه • محمد بن ابی‌دیده نشده • کمیل • شیب بن عامر ازدی • سهل و آسان بن حنیف • منذر بن جارود • مخنف بن سلیم • ابن‌عباس • قدمت بن ابی‌سلمه • قثم بن عباس • نعمان بن عجلان زرقی • مصقلة بن هبیره • زیاد بن ابیه • عمارة بن شهاب • عبیدالله بن عباس • جعدة بن هبیره • عدی بن حارث • قعقاع بن پر نمک ذهلی
شهدای کربلا
نافع بن هلال • هانی بن عروه • حبیب بن مظاهر • ابوثمامه • سعد بن حارث • یزید بن مغفل • حجاج بن مسروق • نعیم بن عجلان انصاری • بریر بن خضیر • عمار دالانی • مسلم بن کثیر • عبدالرحمن بن بنده رب انصاری
راویان غدیر
سعید بن سعد • سلمان • سهل و آسان بن سعد • حذیفة بن یمان • زید بن ارقم • جابر • سلیم بن قیس • براء بن عازب • عمرو بن حمق خزاعی • ابوسعید خدری
خوارج
ابن‌ملجم • عبدالله بن وهب • شبث بن ربعی • عبدالله بن کواء • حرقوص بن زهیر • شریح بن اوفی • فروة بن نوفل • عبدالله بن شجره • جیرة بن سنان • زید بن حصین
راويان
اِبْن‌ِ اَبی‌‌لَیلیٰ • عامر بن واثلة • حبة بن جوین • ابوالاسود دوئلی • عبدالله بن جعفر • عدی بن حاتم • اَبوجُحَیْفه • خیثمة بن عبدالرحمان • زاذان ابوعمرو • نوف بکالی • احنف بن قیس • ضرار بن ضمره • عبدالله بن زمعه
دیگر
زبیر بن عوام • ابوذر • قنبر • عبدالله بن خباب بن ارت • شداد بن اوس • آمنه بنت شرید • عبیدالله بن ابی‌رافع • علی بن ابی‌رافع • ابوبرزه اسلمی • خباب بن ارت • عقیل • سهم دار بن اعور • کعب بن عمرو • عبدالله بن عفیف • طرماح • همام • شمر • میثم تمار • رشید هجری • جندب بن کعب بن عبدالله ازدی • انسان بن برنده اسدی • ثقات امیرالمؤمنین • ام‌سنان دختر خیثمه • حارثة بن نعمان • زرقاء دختر عدی • سوده همدانی • علاء بن زیاد حارثی • ام ذریح عبدیه
اصحاب معصومین علیهم‌السلام / امام علی(ع)

جانبداری‌طومار شمر ذی‌الجوشن
شب نهم محرم، شمر مقابل اصحاب حسین(ع) ایستاد و اظهار‌کرد: پسران خواهرم کجایند؟! عباس، جعفر و عثمان از چادر خارج آمده و گفتند: چه می خواهی؟ شمر ذکر کرد: شما در پناه می‌باشید. آنان گفتند: در صورتی تو خان دایی ما هستی معبود تو و پشتیبانی‌طومار‌ات را لعنت نماید. فقط برای ما پشتیبانی‌طومار آوردی و پسر نبی را رها تشریفات ترحیم مشهد کردی![۶۶]

ابن اعثم (درگذشت ۳۱۴ق) در گزارشی این‌سیرتکامل نقل نموده است: هنگامی شمر پسران ام‌البنین را صدا زد، حسین به برادرانش اذعان کرد: پاسخ او‌را بدهید، هر چندین گناهکار باشد، چون وی از خالو‌های شماست. حضرت عباس و برادرانش به شمر گفتند: چه میگویی؟ شمر اعلام کرد: ای فرزندان خواهرم! شما در امانید. خودتان را با حسین به کشتن ندهید و از امیرالمؤمنین یزید اطاعت نمائید. در‌این هنگام عباس بن علی ذکر کرد: مرگ بر تو ای شمر! خداوند تو و حمایت‌طومار‌ات را لعنت نماید؛ ای معاند معبود! آیا به ما میگویی از معاند اطاعت کنیم و دست از امداد برادرمان برداریم؟![۶۷]

گزارشی دیگر به وسیله ابن کثیر (درگذشت ۷۷۴ق) برخلاف بخش اعظمی از متن ها دیرین، این‌سیرتکامل نقل گردیده‌است: برادران حسین به شمر گفتند: در‌حالتی که به ما و برادرمان حسین نگهبانی می دهی، ما نیز نگهبانی‌طومارٔ تورا قبول میکنیم و گرنه ما نیازی به حفاظت‌طومار‌ات نداریم.[۶۸] البته ظاهراً گزارش‌های ابن کثیر و ابن اعثم به‌خیال تأخر وقتی و محتوای آن، قابل تأمل و برخلاف گزارش کتاب ها سابق میباشد.[۶۹]

شهیدشدن برادران عباس

بارگاه حضرت عباس که در ۱۳۹۵ش نصب شد.
بر پایه ی گزارش‌های تاریخی، نتیجه ها تزویج امام علی(ع) با ام‌البنین، چهار پسر به اسم‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان بود.[۷۰] و حضرت عباس بعد از ظهر عاشورا برادران خویش را تشویق به نزاع کرد.

در گزارشی که روحانی اثرگذار (درگذشت ۴۱۳ق)، طبرسی (درگذشت ۵۴۸ق)، ابن‌نما (درگذشت ۶۴۵ق) و ابن‌حاتم (درگذشت ۶۶۴ق) نقل کردند: عباس به برادران مادری خویش عبدالله، جعفر و عثمان خاطرنشان کرد: ای فرزندان مادرم! به میدان بروید تا اینجانب شما‌را مشاهده کنم [چه‌گونه در رویه خداوند به شهید شدن میرسید]؛ اینجانب شما‌را برای خداوند و رسولش اندرز کردم، به دلیل آنکه شما فرزندی ندارید.[۷۱] به گفته محمدعلی اُردوبادی انگیزه اینکه حضرت عباس برادرانش را زودتر به میدان ارسال کرد شاید آن باشد که ثواب تجهیز آنها برای جهاد و همینطور ثواب صابران بر شهید شدن اخوی را پیروز شود.[۷۲]

مبتنی بر گزارش دیگری که ابومخنف (درگذشت ۱۵۷ق) و طبری (درگذشت ۳۱۰ق) نقل کرده‌اند حضرت عباس بعدازظهر عاشورا به برادران مادری‌اش ذکر کرد: ای فرزندان مادرم به میدان بروید تا اینجانب از شما ارث ببرم، چون شما فرزندی ندارید، آن‌ها نیز اینگونه کرده و به شهید شدن رسیدند.[۷۳] ولی این گزارش را اشتباه می دانند، چون در آن شرایط عباس می‌دانست که کشته می‌گردد و ارث خواستن معنی ندارد.[۷۴] همینطور این گزارش با ضابطه ارث نیز ناسازگار میباشد، چون با وجود ام‌البنین و اینکه برادران حضرت عباس زن و فرزندی نداشتند، ارث به حضرت عباس نمی‌رسید، بلکه ام‌البنین وارث فرزندان خویش میشد.[۷۵]

نگرش عالمان مسلمان
عالمان مسلمان درباره انجیل‌های جان دار دو احتمال داده‌اند:

احتمال در آغاز: بخش اعظمی از بخش‌های انجیل مهم بوسیله نویسندگان آینده اناجیل حذف گردیده و خرافات متعددی به آن افروده گردیده‌است؛
احتمال دوم: انجیل مهم به‌کلی فراموش و کنار گذارده گردیده و به مکان آن، کتاب‌های دیگری مندرج میباشد.[۲۱]
بعضا از پژوهشگران معتقدند آنچه در احادیث شیعه درباره محتوای انجیل آمده، اشتراکاتی با محتوای انجیل‌های چهارگانه (مَتّی، مَرْقُس، لوقا و یُوحَنّا) داراست که نماد این میباشد که انجیل‌های جانور مشترکات متعددی با انجیلی دارا‌هستند که ائمه(ع) یا این که اصحاب آن‌ها از آن صحبت گفته‌اند.[۲۲] بعضی از مشترکات اینگونه آورده شده میباشد: نهی از عیب‌جویی، ذَمِّ ریاکار، دوری از لاف‌گویان، حق تقدم حق‌الناس بر حق الله، جواب‌گویی در قیامت و سفارش تشریفات ترحیم مشهد به مدارا.[۲۳]

«انجیل رسولان» دیرین‌ترین ورژن خطی مو جود از اناجیل که به لهجه سریانی قدیم (آشوری) بر روی پوست ماهی درج شده و در کتابخانه مرکزی تبریز حفظ می‌گردد.[۲۴]
انجیل نزد مسیحیان
در مسیحیت، انجیل به هر کدام از چهار کتاب اولیه قسم نو[یادداشت ۱] گفته میشود که عبارت‌اند از: مَتّی، مَرْقُس،[یادداشت ۲] لوقا و یوحَنّا.[۲۵] در کتاب‌های تاریخ ادیان به‌‌ویژه مسیحیت، انجیل به کتاب‌هایی گفته می گردد که در سده‌های در آغاز مسیحیت، برای تصویب اتفاق ها معاش، سخنان، معجزات و رفتارهای عیسی(ع) کتابت شدند.[۲۶]

براساس نگرش مسیحیان، عیسی(ع)‌ هیچوقت کتابی به اسم انجیل نیاورد. از بینش آن ها، آوردن وحی مانند آنچه مسلمان‌ها درباره قرآن و نبی(ص) براین باوراند، در مسیحیت جایی ندارد. مسیحیان، عیسی(ع) را تجسّم و عین وحی و پیام الهی می دانند، خیر آورنده آن.[۲۷] مسیحیان معتقدند چهار انجیل صرفا معاش‌طومار و سخنان حضرت عیسی(ع) را گزارش می‌نمایند و هیچ زمان چیزی از معارف و آموزه‌های خویش را به پیام بدون واسطه الهی نسبت نمی‌دهند، مغایر یهودیان که معتقدند تورات بی واسطه از طرف خداوند نازل گردیده است.[۲۸]

مسیحیان فقط به چهار انجیل متّی، مرقس، لوقا و یوحنّا اعتقاددارند و آن‌ها را درست میدانند؛ چون مسیحیان اولیه، آنان را از جانب آفریدگار می‌دانستند.[۲۹] به گفته توماس میشل، کشیش و متکلم مسیحی (متولد ۱۹۴۱م)، مسیحیان هیچ تناقضی در مطالب اناجیل چهارگانه نمی‌بینند و از حیث آن‌ها هر چهار انجیل از سکو اعتبار و عنایت یکسانی برخوردارند.[۳۰] از نگاه آن‌ها، دست برداشتن از هرکدام از انجیل‌ها موجب نقص ایمان گردد.[۳۱] در پیشگفتار قول نو آمده میباشد که مسیحیان به طور تقریبً از سال ۱۵۰ میلادی، در اجتماعات یک شنبه در کلیسا، نصیب‌هایی از چهار انجیل را می‌خواندند و آنها‌را به منزله اثرها رسولان می‌شمردند و برای آن‌ها همچون کتاب مقدس حجیت قائل بودند.[۳۲]

معنا‌شناسی
مپندارید که آمده‌ام تا شریعت یا این که کتاب‌های پیامبران را منسوخ کنم؛ نیامده‌ام تا منسوخ کنم، بلکه آمده‌ام تا بی نقص گردانم.

انجیل متّی، باب ۵، آیه ۱۷.

انجیل کلمه‌ای یونانی به‌معنای مژده و بشارت میباشد؛[۳۳] که در آن به فرارسیدن ملکوت عرش یا این که پیمانی نو مژده می دهد.[۳۴] به همین استدلال انجیل‌های چهارگانه زیرا مشتمل بر بشارت به ملکوت خداوند یا این که پیمانی نو می باشند، آن ها را انجیل می‌نامند.[۳۵] اورده شده این بشارت نخست ظهور حضرت عیسی(ع) به معنای بشارت بخشایش و ظهور ملکوت خدا به فعالیت میرفت؛ ولی در بعدازظهر حواریون (شاگردان عیسی) که انجیل‌ها به کتابت درآمد، به معنای مژده ظهور پسر پروردگار و رستاخیز وی به عمل رفت.[۳۶]

سید عبدالله بهبهانی

سیدعبدالله بهبهانی (۱۲۵۶ ـ ۱۳۲۸ق) از رهبران نهضت مشروطیت کشور‌ایران و از علمای طهران بود. او پس از برد حرکت مشروطه نماینده مجلس شد. در روزگار استبداد صغیر به عتبات تبعید و بعد از فتح طهران بوسیله مشروطه‌خواستار، فی مابین استقبال عموم وارد طهران شد. در‌این روزگار بهبهانی سمت قانونی در مجلس نداشت؛ البته از کار‌های سیاسی گوشه نگرفت. بهبهانی در ۸ رجب ۱۳۲۸ق، در منزل خویش به دست ۴ نفر دارای سلاح به قتل رسید. سید محمد بهبهانی فرزن تشریفات ترحیم مشهد د اوست.

معاش طومار
سیدعبدالله بهبهانی در نجف چشم به جهان گشود، ولی درباره تاریخ به دنیاآمدن وی حیث واحدی نیست. بعضی تاریخ میلاد او‌را ۱۲۵۶ یا این که ۱۲۵۷ق،[۱] بعضی ۱۲۶۲ق[۲] و برخی حدود ۱۲۶۰ق دانسته‌اند.[۳]

سیدعبدالله بهبهانی، فرزند سید اسماعیل بن سید نصرالله بلادی بود. جد اعلای سید اسماعیل، سید عبدالله بلادی غُریفی، از مشاهیر علمای بعد از ظهر خود و به عنوان مثال مجتهدان امامیه، در روستای غُریفه بحرین معاش میکرد و اعقابش به آل بلادی و آل غُریفی مشهورند. سیدعبدالله ابعاد به نجف سفر کرد و فرزندان و نواده‌هایش در عراق و جمهوری اسلامی ایران مثلا شهر بهبهان متفرق شدند.[۴]

سیدعبدالله در نجف بعداز گذراندن زمان مقدمات به حوزه درس استادان نامداری همانند سید حسین کوه کمری، روحانی راضی نجفی و به‎ ویژه میرزای شیرازی، روش یافت.[۵] وی بعداز کامل شدن تحصیلات خویش به جمهوری اسلامی ایران آمد و پس از درگذشت پدرش جانشین و وارث مناصب فقاهتی و نفوذ او شد.[۶]

به لحاظ برخی، با اینکه سیدعبدالله هم ‎ستون علمای والا طهران عدم وجود، مناسبات مجاورت وی با اولیای دولت، منجر ورود او به کارها سیاسی شد و در ستون علمای طراز نخستین طهران قرار گرفت.[۷] در مقابل، بعضی نیز بر مراتب علمی وی، به عنوان مثال تألیف ۲۵ رساله فقاهتی، تأکید ورزیده‌اند.[۸]

اقدامات و موضع‌ها سیاسی
عدم ملازمت با نهضت تنباکو.[۹]

ملک زاده، بهبهانی را محور گذار حکومت ملی دانسته و شجاعت او را تحسین می‌نماید و تقی زاده نیز که بیشترین تعریف را از بهبهانی نموده است، این نظر را دارد: «‌در شرایطی‌که آقا سیدعبدالله عدم وجود، مشروطیت خلا ».

ملک‌زاده، ج۶، صص۱۳۳۳ـ۱۳۳۵؛ تقی زاده، ص۳۲۱ـ۳۲۵

نارضایتی از تعیین عین الدوله تحت عنوان صدر اعظم.[۱۰]
اعتراض به تکثیر عکس مسیو نوز بلژیکی(وزیر گمرکات در بعد از ظهر مظفرالدین سلطان )در محرم ۱۳۲۳.[۱۱] در‌این عکس مسیو نوز در یک میهمانی خاص، جامه روحانیون کشور‌ایران را پوشیده و عمامه به‌راز داشت.
منعقد عهد همبستگی با سید محمد طباطبایی جهت پیکار‌ای کل عیار با حکومت استبدادی (۲۵ رمضان ۱۳۲۳).
عنایت این عهد و پیمان به حدی بود که سید احمد کسروی آن را شروع تکان مشروطه خوانده میباشد.[۱۲][یادداشت ۱]
هجرت به ری و تحصن در بقعه حضرت عبدالعظیم در اعتراض به گران شدن قند و تنبیه تاجران(۱۶ شوال ۱۳۲۳ق.).
در سود این تحصن، مظفرالدین سلطان موافقت خویش را با تقاضاهای مهاجران به عنوان مثال ساخت‌و‌ساز عدالتخانه اعلام‌کرد و آن ها در ۱۶ ذیقعده ۱۳۲۳به طهران بازگشتند.[۱۴]
تأسیس مجمعی به اسم «‌حوزه اسلامی‌» برای رویارویی با حیله‌های عین الدوله در قبال تأسیس عدالتخانه.[۱۵]
تحصن در مسجد سلطان در‌پی امتناع حکومت از تأسیس عدالتخانه(۲۰ جمادی الاولی ۱۳۲۴).[۱۶]
مسافرت به قم در اعتراض به عملی نشدن تقاضاهای‌شان( ۲۳ جمادی الاولی ۱۳۲۴ق).
این مهاجرت، به «‌مهاجرت کبری‌» معروف میباشد.[۱۷] وی در قم ماند و هنگامی مظفرالدین فرمان روا در ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴، دستور مشروطه را صادر کرد، در بیست و چهارم به عبارتی ماه به طهران رجوع و برگشت.[۱۸]
نمایندگی اقلیت یهود و ارامنه در مجلس اولیه. [۱۹]
توان بهبهانی درین زمان ارتقاء یافت و بخش اعظمی از شغل های مرزو بوم در خانه وی حل و فصل میشد. اکثر وقت ها نمایندگان مجلس پایین نفوذ و تأثیر سخن وی بودند و موافقت یا این که مخالفت وی برای ثبات یا این که تزلزل دولت‌ها گزینش کننده بود.[۲۰]
کوشش برای گزینش امین السلطان اتابک، به رغم مخالفت‌های شدید، به مکان مشیرالدوله به سمت صدراعظمی (۱۳۲۵ق).
مخالفت با موضع ها روحانی فضل و ادب الله نوری در امر مجلس و ارسال طومار‌هایی درین خصوص برای مراجع والا آن زمان.[۲۱]
کوشش برای پیشگیری از ثبت قانون ها مُبایِن با شریعت اسلامی در مجلس و واگذاری رسمیِ محاکمات و کارها قضایی و تدوین ضابطه عدلیّه به علما.[۲۲]
اعتراض به مبادرت محمدعلی پاد شاه در به توپ بستن مجلس.
بهبهانی به خیال این اعتراض آیتم ضرب و شتم قرار گرفت با این درحال حاضر زمانی فرمان روا با او به خشونت و توهین صحبت ذکر کرد، وی با شجاعت به پادشاه هشدار اعطا کرد که مؤدبانه صحبت بگوید. در غایت، فرمان روا بهبهانی را به عتبات تبعید کرد.[۲۳]
اما حکم دهنده خانقین با ورود بهبهانی به خاک عثمانی مخالفت کرد. در فیض سید به کرمانشاه رجوع و زمان هشت ماه در روستای بِزِهرود [یادداشت ۲] ذیل حیث قرار گرفت، آنگاه با اذن دولت به عتبات رفت.
بهبهانی تا ۱۳۲۷ق در عتبات بود و بعداز فتح طهران بوسیله مشروطه خواستار و سقوط محمدعلی سلطان، یک دیروز از بهره برداری مجلس دوم در ذیقعده ۱۳۲۷ق، وارد طهران شد.[۲۴]
اعتراض به اعدام روحانی ادب الله.[۲۵]

طرق راحت‌کردن قبض روح
بعضا از احادیث برای ریلکس جان دادن مؤمن، پیشنهاد کرده‌اند او‌را به جایی که نماز می‌گزارده منتقل نمایند.[۳۳] در برخی دیگر نیز تلاوت سوره صافات و یس پیشنهاد تشریفات ترحیم مشهد گردیده‌است.[۳۴]

هم اینگونه طبق روایتی از فرستاده خداوند(ص) قرائت دو رکعت نماز در شب آدینه در هر رکعت سوره ثنا و ۵۰ توشه سوره توحید و قرائت این دعا بعداز نماز «اللّهُمَّ صَلِّ عَلَي النَّبيِّ العَرَبِيِّ وَ آلِهِ» [۳۵]
ونیز صله رحم در گفتگوی موسی با خدا متعال یکی‌از دست اندرکاران تأخیر مرگ (قدمت زمان بر) و سهل و آسان شدن رنج‌های مرگ شمرده گردیده‌است. [۳۶][یادداشت ۱]
خیر و خوبی به بابا مامان. [۳۷]
انفاق در رویکرد پروردگار.[۳۸]
مداومت برخواندن سوره توحید بعداز نماز به فرموده رسول(ص) نیز دارنده اثراتی میباشد که نچشیدن مشقت‌های مرگ به عنوان مثال آنهاست.[۳۹]
تصاحب کردن روزه ماه رمضان به خیال ایفا فرمان معبود نیز در روایتی از نبی(ص) سبب ساز سهل وآسان شدن جان دادن دانسته گردیده است. [۴۰]
جستارهای متعلق
روح
مرگ
تجرد نفس
پانویس
فرهنگ و تمدن دهخدا، تحت کلمه قبض روح.
سوره زمر، آیه۴۲؛ سوره سجده، آیه۱۱؛ سوره انعام، آیه۶۱.
طهرانی، معادشناسی، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۲۱۲.
مکارم شیرازی، پیام قران، ۱۳۸۶ش، ج۵، ص۳۴۵.
مکارم شیرازی، تعبیر مثال، ج۲۳، ص۲۷۹.
نهج البلاغة، ورژن و تصحیح محمد عبده، خطبه۱۰۷، ج۱، ص۲۱۲؛ محمدی ری شهری، ترازو الحکمه، ۱۳۸۹ش، ج۱۱، ص۱۲۴.
مکارم شیرازی، پیام قران، ۱۳۸۶ش، ج۵، ص۳۴۵.
طباطبایی، تعبیر و تفسیر المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۱۷۰؛ آشتیانی و درایتی، گروه رسائل در گستردن احادیثی از کافی، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۵۰.
آشتیانی و درایتی، گروه رسائل در تفصیل احادیثی از کافی، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۵۰.
ابن شهرآشوب، ج۳، ص۱۱۶؛ مجلسی، ج۲۲، ص۵۲۷-۵۲۸، به گزارش ثنا، «گفتگوی فرشتگان با حضرت فاطمه(س)»، ص۲۰.
دانش الیقین، سود کاشانی، ج۲، ص۸۵۱، به گزارش سلیمانی آشتیانی و درایتی، دسته رسائل در تفصیل احادیثی از کافی، ۱۳۸۸ش، ص۱۴۹.
محمدی ری شهری، واحد سنجش الحکمه، ۱۳۸۹ش، ج۱۱، ص۴۷۵.
دانش الیقین، نتیجه کاشانی، ج۲، ص۵۸۲، به گزارش سلیمانی آشتیانی و درایتی، دسته رسائل در گستردن احادیثی از کافی، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۰.
طهرانی، معادشناسی، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۲۳۶.
سوره نحل، آیه۳۲.
طباطبایی، تعبیروتفسیر المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۱۷۰.
محمدی ری شهری، واحد سنجش الحکمه، ۱۳۸۹ش، ج۱۱، ص۱۳۰.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۱۶۰-۱۶۱.
رستمی وآل‌بویه، سیری در اسرار ملائکه، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۳.
سوره انعام، آیه۹۳؛ سوره انفال، آیه۵۰.
رستمی وآل‌بویه، سیری در اسرار ملائکه، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۳.
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۱۵۳.
سوره سجده، آیه۱۱؛ سوره زمر، آیه۴۲؛ سوره انعام، آیه۶۳؛ سوره نساء، آیه۹۷.
سوره زمر، آیه۴۲.
سوره سجده، آیه۱۱.
سوره انعام، آیه۶۳؛ سوره نساء، آیه۹۷.
طباطبایی، ترجمه تعبیر و تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۴۱۸؛ محسنی دایکندی، برزخ و معاد از طریقه قرآن و احادیث، انتشارات مجمع جهانی شیعه شناسی، ص۱۰۷-۱۱۱.

تک نگاری
کتاب‌هایی بنام حق الیقین نگاشته گردیده که بعضا درباره ی ظریف با معنی حق الیقین میباشد و بعضی تنها حق الیقین اسم گرفته‌اند. مولف الذریعه اسم ۱۱ کتاب را با تیتر الحق الیقین بیان نموده است. [۱۷] برخی از این کتاب ها تشریفات ترحیم مشهد عبارتند از:

الحق الیقین فی معرفة رب العالمین، نوشته روضه خوان محمود شبستری. کتاب دارنده هشت باب میباشد و هر بابش حاوی حقایق، دقایق و لطائف عرفانی میباشد. او‌لین پاراگراف کتاب این میباشد [اى پيداتر از هر پيدايى و اى آشكارتر از هر هويدايى‌] [۱۸]
حق الیقین، محمدباقر مجلسی واپسین نوشته علامه مجلسی بتاریخ ۱۱۰۹ق. به گویش فارسی و درباره ضروریات آیین و تعداد گناهان کبیره میباشد . شروع کتاب این میباشد:[الحمد لله الواحد الأحد، الفرد الصمد، العليم القدير الذي ليس كمثله شي‌ء] [۱۹]
الحق الیقین، نوشته روضه خوان علی بن مولى محمد جعفر شریعتمدار استرآبادی طهرانی(درگذشت:۱۳۱۵ق) [۲۰]
الحق الیقین ، نوشته سید خلف بن عبد و بنده المطلب بن حيدر الموسوی المشعشعی الحويزی (درگذشت:۱۰۷۴ق) درباره آداب سیر و سلوک و کردار.[۲۱]
جستارهای متعلق
اعتقاد و باور
دانش الیقین
عین الیقین
پانویس
فراهیدی، کتاب العین، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۲۲۰.
مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۷
انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵؛ مکارم شیرازی، تعبیر و تفسیر مثال، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۲۸۵.
مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۷
سوره حاقه، آیه ۵۱
مطهری، گروه اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، صص۷۹۲-۷۹۳.
سوره تکاثر، آیات۵و۷
انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵.
ابن عربی، فتوحات مکیه، ج۱، ص۳۱ به گزارش رضایی، «نام و نشان‌شناسی اعتقادوباور»، ۱۳۸۳ش، ص۴۱.
ابن عربی، فتوحات مکیه، ج۱، ص۳۱ به گزارش رضایی، «نام و نشان شناسی باور»، ۱۳۸۳ش، ص۴۱.
بهرام پور، باد‌ملایم حیات، تعبیر قرآن کریم و مهربان، ج۳۰، ص۳۲۴.
طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق،‌ ج۶، ص۲۰۰.
طباطبایی، المیزان،‌ منشورات اسماعیلیان، ج۲، ص۳۷۴.
سبزواری، کتاب اشعار، غزلیات، شماره ۲۰.
هجویری، کشف المحجوب، باب آدابهم فی التزویج و التجرید.
میبدی، کشف الاسرار، ۴۷
آقابزرگ طهرانی،الذریعه الی تصانیف الشیعه، ۱۴۰۸ق، ج۷، صص ۴۰-۴۲.
آقابزرگ طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیع

اقامت در مشهد
وی بعداز ماجرای دستگیری در قصر شیرین و جابجایی به طهران، مستقیماً از طهران به سوی مشهد تکان کرد و دوران ۸ماه در مشهد اقامت داشت. به درخواست آیت‌الله محمد کفائی (فرزند آخوند خراسانی) و آیت‌الله سید حسین طباطبایی قمی، شب‌ها در مسجد گوهرشاد، نماز جماعت اقامه تشریفات ترحیم مشهد می کرد. [۱۴]

آیت‌الله بروجردی پس از ۸ ماه تصمیم گرفت به بروجرد برگردد که در منش رجوع در قم توقف کرد و عبدالکریم حائری یزدی، از وی خواست در قم بماند و درس دادن نماید. [۱۵]

رجوع و برگشت به بروجرد
سماجت طبقات گوناگون بروجرد و درخواست‌های مکرر از آیت‌الله بروجردی برای رجوع به بروجرد، سبب شد وی تمایل به برگشت بگیرد.

سید حسین بروجردی در سال ۱۳۶۴ق برای درمان از بروجرد به طهران آمد. درین هنگام یک سری نفر از فقهای سرشناس حوزه علمیه قم خصوصاً امام خمینی از آیت‌الله بروجردی جهت اقامت در قم و قبول مرجعیت شیعه و رئیس حوزه دعوت کردند.[۱۶]

اقامت در قم
سرنوشت وی در ۲۶ صفر ۱۳۶۴ق (۹ دی ۱۳۲۳ش)[۱۷]به-قم وارد قم گردیده و برخی علماء برای مثال امام خمینی، سید محمد پژوهشگر داماد و مرتضی حائری برای نشانه دادن التفات دروس وی و تشویق فضلا به حضور درآن دروس، یار و همدم با شاگردان خویش در مجالس درس وی حضور می یافتند.[۱۸]

همینطور سید صدرالدین صدر که در صحن بقعه حضرت معصومه(س) اقامه نماز جماعت می‌کرد، مقام نماز خویش را به آیت‌الله بروجردی واگذار کرد. سید محمد حجت کوه‌کمری، رده درس دادن خویش را در چنگ او قرار بخشید. سید محمدتقی خوانساری نیز برای احترام در درس وی کمپانی می کرد.[۱۹]

اثر ها علمی
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فهرست اثر ها آیت‌الله بروجردی

کتاب جامع روایات الشیعه
گروه تألیفات آیت‌الله بروجردی در دو نصیب به گویش عربی و فارسی به بیشتراز بیست جلد می رسد و در چهار فن رجال، حدیث، فقه و اصول فقه بوده و در فلسفه، منطق، عقائد و شعر هم، اثراتی به او منسوب شده میباشد.[۲۰] مشهورترین تاثیر وی جامع الاحادیث میباشد که با رسیدگی آیت‌الله بروجردی و همیاری بیست بدن از شاگردان وی کتابت یافته میباشد.[۲۱] فیش‌برداری کتاب بعد از هفت سال تمام شد و اسماعیل معزی ملایری، علی‌امان اشتهاردی و محمد واعظ‌زاده خراسانی آن را بازبینی کردند. باب‌بندی کتاب هم به وسیله اسماعیل معزی ملایری شکل گرفت.[۲۲]

حوزه علمیه نجف
حوزه علمیه نجف تیم مرکز ها علم آموزی و درس دادن علم ها فقاهتی شیعه در شهر نجف میباشد. فقیهان و عالمانی مانند روضه خوان طوسی، علامه حلی، روحانی انصاری و در زمانه آن گاه، سید ابوالقاسم خویی و سید علی حسینی سیستانی درین حوزه رویش یافته‌اند. امام خمینی، رهبر انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران، مدتی بعداز تبعید از کشور‌ایران به نجف رفت و در آنجا به درس دادن پرداخت و پیکار با حکومت سلطان و مباحث و تایپ کردن اثراتی مانند حکومت اسلامی را در آنجا پی تشریفات ترحیم مشهد گرفت.

تاریخچه
مرکزیت ناحیههای علمیه
 حوزه علمیه   عصرٔ مرجعیت
حوزه علمیه قم قرن سوم و چهارم
حوزه علمیه بغداد قرن چهارم و پنجم
حوزه علمیه نجف قرن پنجم و ششم
حوزه علمیه حله قرن هفتم تا نهم
حوزه علمیه نجف قرن دهم
حوزه علمیه اصفهان قرن یازدهم و دوازدهم
حوزه علمیه نجف سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم
حوزه علمیه قم چهاردهم و پانزدهم
ناحیههای علمیه کشور‌ایران • حیطههای علمیه عراق • حیطههای علمیه لبنان
درباره تأسیس حوزه علمیه نجف دو حیث مهم وجود داراست. تیم ابتدا بر این باورند که بعد از سفر روضه خوان طوسی در ۴۴۸ق از بغداد به نجف، او حوزه علمیه را سازه بنیان. شماری دیگر معتقدند قبل از داخل شدن روحانی، در نجف رینگ‌های مشاجره و درس در مجاورت بقاع حضرت علی(ع) برقرار و حوزه علمیه صورت گرفته بوده میباشد.[۱] این جمع شواهدی در ثابت مدعای خویش بیان می‌نمایند؛ برای مثال:

بنابه گزارش ابن طاووس،[۲] به هنگام دیدار عضدالدوله دیلمی از نجف در سال ۳۷۱ق، ۱۷۰۰ عالم درین شهر بوده‌اند.
نجاشی[۳] به ملاقات خویش با محققان شیعه، مثلا محدّث گران قدر، هبة الله بن احمد کاتب، دارای اسم و رسم به ابن برنِیة، اشاره نموده است. او[۴] همینطور اظهار کرده که در سال ۴۰۰ق در نجف از ابن خُمری کوفی اذن داستان اخذ داشته میباشد.
نجاشی[۵] در تفصیل درحال حاضر ابوالحسین اسحاق بن حسن عقرائی تمار گفته که اورا معتکف در کوفه چشم که کتاب کلینی را از خویش او قصه می‌نموده است.
حضور شخصیت‌های فقهی و علمی دیگر در نجف، همانند روضه خوان صدوق و شنیدن حدیث از محمد بن علی بن ادب دهقان[۶] و نیز اقامت بعضا نقبای شیعه‌ها همچون ابن سدره، و اسکان تنی چند از قبیله‌های اهل دانش، مثل آل طحّان، در نجف[۷] در زمره مستندات وجود جنبش علمی در نجف، قبل از روضه خوان الطائفه طوسی، مذکور میباشد.[۸]
حوزه علمیه نجف بعد از ورود روضه خوان طوسی تاریخ با فراز و نشیبی را سپری نموده است که فرایند آن عبارت‌اند از:

عصر شکل گیری و ثبت
این زمان با حضور روضه خوان طوسی در نجف (۴۴۸ـ۴۶۰ق) مقارن میباشد. وی که از شاگردان روحانی اثر گذار و سید مرتضی دانش الهدی بود، بعداز فوت دانش الهدی سر کردگی علمی شیعه‌ها بغداد را برعهده گرفت. اندکی بعداز ورود طغرل سلجوقی به بغداد، ۴۴۹ منزل و کتابخانه اورا در حالی که خودش تا قبل از این به نجف مسافرت کرده بود حریق زدند. مدتی آنگاه، روضه خوان عمل علمی خویش را درین شهر شروع کرد و حوزه نجف با عملکرد‌های وی پاگرفت. روحانی توانست حال و روز تحصیلی نجف را نظم بیشتر دهد و رینگ‌های درسی را تشکیل دهد. جمع‌ای اندک از افرادی که هم پا روضه خوان از بغداد به نجف رفته یا این که شهرتش را شنیده بودند، به وی پیوستند. کتاب امالی یا این که المجالس روحانی گواهِ انضباطی میباشد که وی در حوزه تازه تأسیس نجف در جابجایی علم ها به شاگردانش برقرار کرده بود.[۹] طوسی همینطور علما و شاگردان را به فقه استدلالی و اجتهادی جهت اعطا کرد.

عصر پیروی و رکود
این زمان زمان بر با وفات روحانی طوسی شروع شد و تا اوایل قرن دهم ادامه یافت. عامل ها زیادی در ساخت و ساز رکود بعد از روضه خوان دخیل بودند.

ابتدا آنکه به رغم ابتکارات شگرف وی در حوزه اصول، فقه و دفاعش از فقه تفریعی در حوزه شریعت و توفیقش در اشاعه و تحکیم طریق‌های عامل و استنباط[۱۰] آرا و اظهار نظر او تا برهه زمانی‌ها به جهت عظمت شخصیت وی در مجامع علمی شیعه فارغ از معارض و نقدناپذیر ترویج یافت و پیروانش بیش تر از یک قرن درصدد خرده‌گیری و عیب گیری و پژوهش نظریاتش برنیامدند. به تعبیر و تفسیر شهید ثانی[۱۱] و صاحب و مالک معالم، ابن شهید ثانی[۱۲] همگی فقها فقط ناقل گفته‌های وی بودند.
ادله دیگر این ایستایی، جوانی حوزه نجف بود که نمی‌توانست همپای مراکزی همانند حوزه علمیه بغداد، در واکنش با آرای متعدد، پویایی داشته باشد، مخصوصاً آنکه هنگام مسافرت روحانی از بغداد به نجف، فقط یک سری نادر شمار او‌را ملازمت کرده بودند.[۱۳]
از فی مابین رفتن اقتدار آل بویه که پیوسته مرکز ها و شخصیت‌های علمی شیعه را پایین پشتیبانی خویش داشتند، استدلال موثر دیگری بر رکود بود و مخصوصاً از به عبارتی استارت تصرف عراق به دست سلجوقیان، شیعه زیر فشارهای روزافزون قرار گرفت.
ظهور محمدبن ادریس حلّی (متوفی ۵۹۸ق) در حلّه رونق حوزه علمیه این شهر را به یاور داشت البته همین موضوع به رکود حوزه علمیه نجف عجله بیشتری اعطا کرد. او توانست به روحیه تبعیت بی‌زیرا و چرای مشایخ امامیه که در قبال آرا و فتاوای روضه خوان طوسی تسلیم و منقاد بودند، نقطه پایان دهد و با نقادی آرا و برخی نحوه‌های روضه خوان، روح بازرسی و عیب گیری و تجدیدنظر را به محافل علمی شیعه گشوده آوَرَد.

مستندات حجیت این قاعده،
هرچند که در حجیت این قاعده، در میان فقها اختلاف لحاظ وجود داراست؛ ولی علاقه مندان حجیت آن، به آیاتی از قرآن، روایات، اطلاق برهان، استصحاب، سیره عقلاء و اجماع فقها،‌ برهان کرده‌اند.

آیه‌ها قرآن
فقهای شیعه برای ثابت این قاعده به نشانه‌ها زیادی استناد کرده‌اند؛ مثلا در آیه ۱۲۹ سوره نساء که معبود رعایت عدل و داد را شرط تعدد زوجات دانسته میباشد؛‌ البته از ظواهر قید: «فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ؛ پس به يك طرف يكسره تمايل نورزيد تا آن زن ديگر را سرگشته رها كنيد» استعمال می شود که در‌حالتی که نمی‌توانید به طور بدون نقص عدل و داد را برقرار فرمایید، دستکم تک تک علایق و محبت خویش را صرف یکی‌از آنها نکنید.[۱۴] و یا این که بر پایه ی آیه ۱۸۵سوره بقره هرکس در ماه رمضان مسافر و یا این که بیمار باشد، قادر است در حین‌های دیگر قضای آن را به مکان بیاورد. فرموده معبود در انتها آیه: «يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ؛ پروردگار براى شما آسانى مى‌خواهد و خیر دشواری»، قادر است ادله بر قاعده المیسور در بخش اعظمی از ابواب فقه باشد. محمدجواد فاضل لنکرانی نشانه‌ها دیگری را نیز برای ثابت این قاعده آورده و به گستردن دلالت آنها را پژوهش تشریفات ترحیم مشهد نموده است.[۱۵]

روایات
ابن ابی‌جمهور احسایی (۸۸۰ق) در کتاب عوالی اللئالی برای اولیه توشه سه ماجرا به طور مرسل نقل نموده است که بعد از او، فقهای شیعه به‌این احادیث برای ثابت این قاعده ادله کرده‌اند:

وقال النبي (ص): «لا يترك الميسور بالمعسور، چیزی که مقدور میباشد، به خیال چیزی ممکن میباشد، رخنه‌ نمیشود».
وقال (ع): «إذا أمرتم بأمر فأتوا منه بما استطعتم؛ هنگامی شما‌را به چیزی دستور کردم، به اندازه‌ای که می توانید آن را اجرا دهید».
وقال (ع): «مالا يدرك كله لا يترك كله؛ چیزی که تمامش شدنی وجود ندارد، تمامش شکاف نمی شود».[۱۶] تکلیفی که موظف نمی‌تواند کل آن را اجرا دهد، نمی‌تواند تک تک آن را شکاف نماید؛ بلکه هر آن‌چه را که میتواند، بایستی ایفا بدهد.
در بعضی از منابع ماجرا نخستین به نبی آفریدگار(ص) و دو داستان آتی به امام علی(ع) منسوب شده میباشد.[۱۷] هرچند که از متن کتاب عوالی اللئالی اینگونه چیزی به کار گیری نمیشود. قبل از ابن أبی جمهور این سه ماجرا در منابع دارای اعتبار و سابق شیعه یافت نمی شود. این احادیث در بعضی از منابع اهل‌سنت نیز نقل گردیده است.[۱۸] طرف داران حجیت این قاعده برای جبران ضعف سندی این احادیث، به «تلقی به قبول احادیث بوسیله فقها»، «آوازه روایی» و «آوازه فتوایی» توکل کرده‌اند. فقهای شیعه در کتاب‌های استدلالی به مدرک این احادیث گونه های نگرفته‌اند و به سیرتکامل‌ای به‌این احادیث دلیل کرده‌اند که انگار پذیرفته‌اند (تلقی به قبول کرده‌اند).[۱۹] به گفته حسینی مراغی آحاد فقها در تکالیف مرکب بر پایه ی این قاعده فتوا داده‌اند و مستند آنها نیز فقط همین احادیث میباشد. به این ترتیب ضعف سندی این احادیث جبران میشود. [۲۰]

تیم‌ای از فقها و علمای اصول که «آوازه روائی و فتوائی» را جابر ضعف گواهی نمی‌دانند، استناد بدین احادیث را نپذیرفته‌اند؛ مثلا: سید ابوالقاسم خویی.[۲۱] چون خویش آوازه حجت وجود ندارد؛ «رب دارای اسم و رسم لا أصل له؛ چه بسا مشهوری که هیچ ریشه‌ای ندارد»، در حالتی که هم جابر ضعف مدرک باشد، می بایست سندی باشد که ضعف آن را جبران نماید. احادیث نام برده، مرسل می باشند و به هیچ عنوان سندی ندارند که جبران شوند، پس سالبه به انتفاع مسئله میباشد.[۲۲]