مجله خبری تشریفات

تعیین مرجع
مرجعیت یک منزلت انتصابی وجود ندارد. کسی مرجع می گردد که شیعه ها او‌را به‌تیتر مرجع تاسی بپذیرند. در رساله‌های توضیح المسائل شیوه‌هایی برای آشنایی مرجع تبعیت معرفی گردیده است. این شیوه‌ها عبارتند از: دانش فردی، بینه فقهی (این‌که دو نفر کسی را به‌تیتر اعلم معرفی نمایند)، آوازه به اعلمیت[۴] یا این که این‌که گروهی از عالمان، فردی را معرفی نمایند و از صحبت وی برای تقلید کننده دانش نتایج تشریفات ترحیم مشهد خواهد شد.[۵]

وظایف مراجع
مهم ترین کارکرد مرجعیت صدور فتوا برای مقلدان در کارها شرعی و مذهبی میباشد. با این‌کلیه، مقام مرجعیت اختصاصی در فتوا وجود ندارد. معمولا مراجع جزو اساتید مشهور و معروف حیطههای علمیه محسوب میگردند و همینطور حیطههای علمیه با رسیدگی آنها اداره می‌گردد.

منابع مالی مرجعیت
بنیان مرجعیت از دید مالی متکی بر اداره وقف، سهم امام و بقیه وجوهات دینی و نیز امداد‌های مردمی و نذورات فردی میباشد.[۶] یک کدام از موضوعات مهمی که در سالیان اخیر آیتم دقت قرار گرفته ارتباط دفترها و بیوت مراجع با مسائل اقتصادی، مالی و کیفیت ورودشان بدین مقوله میباشد. با دقت به گستردگی منطقهها و نیاز شدید مالی به منابع بیشتر و پایدارتر پاره‌ای از دفتر ها و بیوت مراجع به طور آشکار و بدون واسطه و بعضا غیرمستقیم در حوزه کار‌های اقتصادی ورود کرده‌اند.[منبع بهتری نیاز میباشد][۷]

توان و نفوذ مراجع شیعه
مراجع پیروی شیعه معمولا در مقلدان و رهروان خویش و بلکه بقیه شیعه ها نفوذ دارا هستند و از همین روش میتوانند دیدگاه ها اجتماعی و سیاسی خویش را میان شیعه ها ثبت نمایند.[۸] به‌تیتر مثال صدور فتوای تحریم تنباکو به وسیله میرزای شیرازی سبب به کنسل امتیاز تنباکو در کشور‌ایران شد.[۹] و با فتوای سید محمد مجاهد دسته متعددی از شیعه‌ها به پیکار علیه روسیه رفتند.[۱۰] صدور فتوای جهاد از سوی محمدتقی شیرازی و دعوت کردن از عشایر و مسلمان ها برای نزاع ضد انگلیسی‌ها ومانع شدن از اشغال عراق[۱۱] و نهضت مشروطه در جمهوری اسلامی ایران با فتوای آخوند خراسانی و تنی دیگر از علمای نجف به موفقیت رسید.[۱۲] و قیام ۱۵ خرداد ماه سال ۱۳۴۲ش در جمهوری اسلامی ایران که در اعتراض به دستگیری آیت الله خمینی شکل گرفت.[۱۳] و در سال‌های بعدانقلاب عموم کشور ایران به رهبری یک مرجع پیروی (آيت‌الله خمینی) به برد رسید.[۱۴] نگهبانی موفقیت ملت عراق علیه تروریست های تکفیری با فتوای جهاد علیه داعش از سوی سید علی حسینی سیستانی [۱۵]

مطهری اسلام پژوه شیعی براین اعتقاد میباشد که یک کدام از شؤون فقهی اجتماعی منزلت افتاء و مرجعیت پیروی میباشد...وهرکس که فی‌الجمله به کارها مذهبی وارد باشد هنگامی می‌شنود مرجع پیروی، بلافاصلهً در ذهنش مردی که اقلاً چهل پنجاه سال به اصطلاح استخوان کوچک کرده، زحمت کشیده، سرش در قرآن و تعبیر و تفسیر و حدیث و فقه بوده، سالها نزد استادان بهتر‌قدر درس خوانده، سالها درس دادن کرده، کتاب‌ها نوشته و تألیف کرده مجسم می گردد. او مقام مرجعیت را از مسایلی برشمرده که قیمت آن در جامعه محفوظ میباشد و سقوط این مقام در ذهن عموم را از جراحت‌های مرجعیت برشمرده میباشد. [۱۶] به گفته محمد رشیدرضا دانا اهل سنت، هیچ‌یک از عالمان اهل سنت چه به تنهایی و چه گروهی، نفوذ واژه مجتهدان شیعه به‌خصوص علم آموزی‌کردگان حوزه نجف را ندارند. وی در همین راستا تحریم انتخابات در عراق در طی ملک فیصل و نیز تحریم تنباکو بوسیله میرزای شیرازی را نمونه میزند.[۱۷] ساموئل بنجامین که پیامبر ایالات متحده به جمهوری اسلامی ایران بود در جایی گفته میباشد مهمترین مجتهد طهران هرچند برای رفت و آمد از الاغ به کارگیری می‌نماید و یک خدمتکار بیشتر ندارد؛ البته با یک واژه و کلمه قادر است سلطان را از سلطنت ساقط نماید.[۱۸] دکتر معالج شریعتی (۱۳۱۲-۱۳۵۶ش.) تالیف کننده و جامعه شناس نیز در حفاظت و ثنا از روحانیت و موضع‌ها صحیح حیطههای علمیه به مناسبتی میگوید: اینجانب بعنوان هر کس حرفه کارش تاریخ و مسائل اجتماعی میباشد، داعیه می‌کنم که در مجموع این دو قرن قبلی، در پایین هیچ تفاهم نامه استعماری، امضاء یک آخوند نجف‌رفته وجود ندارد، در حالی‌که در تحت همگی این قراردادهای استعماری، امضای آقای دکتر معالج و آقای مهندس فرنگ‌رفته است. [۱۹]

اسم‌های پروردگار در قرآن

اسماءالله، بخط ممتاز سچکین دوردو (Mümtaz Seçkin Durdu)، خوشنویس معاصر ترکیه‌ای.
نوشته‌علمیٔ اساسی: اسم‌های معبود در قرآن در قرآن غیر از لفظ جلاله «اللّه» که سازه بر پر اسم و رسم نام خاص ذات متعالی خداست، ۱۴۳[۲۶]نام دیگر وارداتی که دارنده معنای وصفی میباشد و هر یک به نوعی، از کمال آفریدگار حکایت می‌نماید. از این اسامی ۱۰ گزینه به طور غیر مصرح تشریفات ترحیم مشهد نام برده‌اند.

اسماء الحسنی
نوشته‌علمیٔ مهم: اسماء الحسنی
در چهار آیه از قرآن کریم و مهربان نیکوترین اسم‌ها به آفریدگار تخصیص دارااست: (للّه الأسماء الحسنی).[۲۷] این تفسیر در احادیث نیز به شغل رفته میباشد. از نگرش بیشتر مفسران، اسماء الحسنی اسمایی می‌باشند که دارنده معانی کمال بوده و جز بر ذات معبود متعال دلالت نمی کنند و نیز معنای وصفی حُسن در آنان حیث گردیده و دارنده دو خصوصیت باشد: ۱. بی‌نیازی ذات آفریدگار از همگی در آن صفات.۲. نیازمندی دیگرافراد به ذات تمیز وی در آن صفات.[۲۸]

تقسیم‌بندی صفات
صفات الهی را از جهات متعدد به تعدادی قول تقسیم کرده‌اند:

۱. صفات جمال (ثبوتی) و جلال (سلبی)
نوشته‌علمیٔ اساسی: صفات جمال و جلال الهی
«صفات جمال یا این که صفات ثبوتی» صفاتی‎اند که بر وجود کمالی در معبود دلالت می‎نمایند مانند عالِم و دانش، توان و کار کشته، کردار و آفریننده، رزق و رازق و غیره. و «صفات جلال یا این که صفات سلبی» صفاتی‎اند که یا این که بر سلب نقص از خدا دلالت می‎نمایند مانند بی نیاز و جسم نبودن.

۲- صفات ذات و صفات فعل
نوشته‌ی علمی‌های اساسی: صفات ذاتی خداوند و صفات فعلی پروردگار
هر‌گاه برای انتزاع صفتی از حق والا تصور ذات کافی بوده و تصور فاعلیت پروردگار موردنیاز نباشد، آن صفت، صفت ذات یا این که ذاتی خواهد بود. مانند صفت حیات و حی. و هر‌گاه تصور فاعلیت آفریدگار مایحتاج باشد، آن را صفت فعل یا این که فاعل گویند، مانند خوی و سازنده.

۳- صفات نفسی و مازاد
«صفات نفسی» آن تیم از اوصاف‌اند که مفاهیم آن ها دربرگیرنده اضافه و نسبت به غیر پروردگار وجود ندارد، مانند «حیات». البته «صفت مازاد» به حیث مفهومی مشمول نوعی اضافه به غیر اوست، مانند «دانش»، «اقتدار» و «عزم» چون معنی دانش دربرگیرنده اضافه به چیز دیگر یعنی «مشخص و معلوم» و معنی «اقتدار» و «عزم» اضافه به «مقدور» و «منظور» میباشد.[۲۹]

۴- صفات خبری(تشبیهی) و تنزیهی
نوشته ی علمیٔ اساسی: صفات خبری
این تقسیم از اهل حدیث نقل گردیده‌است. صفات خبری(یا این که تشبیهی) صفاتی‌اند که در خبر آسمانی (کتاب و سنت) وارداتی‌اند و در حالتی‌که در خبر آسمانی نیامده بودند، به مقتضای عقل برای خدا ثابت نمی‌شدند، از سویی در حالتی که به موارد ظاهری آنان قایل شویم، «تشبیه» خدا به مخلوقات و «تجسیم» موردنیاز خواهد آمد.

به عبارت دیگر این تیم از صفات در آیه‌ها و احادیث متشابه در ارتباط صفات الهی وارداتی‌اند. مانند وجه، ید، استوا، مجیء که بر حسب ظواهر، معبود را دارنده جوارح و اعضا مانند رخ، دست و پا و دیده معرفی می‌نمایند.(سوره فتح/۱۰، سوره طه/۵، سوره فجر/۲۲ و...)[۳۰] ولی چنان که گفته شد، زیرا به مقتضای عقل ثابت آنان به معنای ظاهریشان برای پروردگار محال میباشد، مفسران ومتکلمان این صفات را به معنایی که اطلاق آن بر آفریدگار درست باشد تأویل کرده و برای مثال دست خداوند را به معنای اقتدار وی مضمون‌ کرده‌اند، البته ظاهرگرایان و اهل حدیث آن ها را به به عبارتی معنای ظاهریشان گرفته‌اند.

صفات تنزیهی صفاتی می‌باشند که بیان کنده تنزیه و پیراستن آفریدگار متعال از صفات اجسام و مختصات ممکنات میباشند مانند: لَیسَ کَمِثْلِهِ شَیءٌ

کارداران و ریشه­‌‌ها
برای کفر دست اندرکاران و قضیه‌هایی آورده شده میباشد:

تاسی از تردید: آفریدگار در سوره یونس، خطاب به مشرکان میفرماید: «شما از آنجا که همواره از ظن و تفکر تبعیت می کنید، گرفتار بی دینی گردیده‌اید».[۳۲]
شم‌گرایی: ریشه مفروضات بعضی از آدم‌ها به انگیزه انس با دانا طبیعت، به محسوسات خلاصه می‌گردد و از محدوده آن ها بالاتر نمی‌رود، از این‌رو مسایل خداشناسی را درحد محسوسات تنزل میدهد.[۳۳]
جهالت: قرآن فرزند قرار دادن برای آفریدگار و کفر را ناشی از جهل و جاهلیت می داند.[۳۴]
قرآن محبت جهان، هواپرستی، بیماری آلزایمر معبود، بزرگ نمایی درباره شخصیت‌های شرعی، تعصب و حکومت‌های فاسد را نیز از عامل ها رغبت به کفر بیان تشریفات ترحیم مشهد نموده است.[۳۵]

اثار
بر پایه ی آیه‌ها قرآن، بی دینی پیامدهایی را به‌دنبال داراست برای مثال:

محرومیت از فردوس؛ بر طبق آیه ۷۲ سوره مائده، فردوس بر مشرک حرام گردیده‌است.[۳۶][یادداشت ۴]
محرومیت از غفران الهی؛ بر پایه ی آیه ۴۸ سوره نساء و آیه ۱۱۶ سوره نساء، مشرک از آمرزش الهی محروم میباشد و غیر از کفر دیگر گناهان قابل عفو و بخشش میباشند. [۳۷][یادداشت ۵].[۳۸]
آمدن به دوزخ و جهنم؛ بر پایه ی آیه ۷۲ سوره مائده مقام مشرک دوزخ میباشد.[۳۹]
حبط اجرا؛ بی دینی موجب می شود که جاری ساختن نیک آدم نیز از میان برود.[۴۰] [یادداشت ۶][۴۱]
حکم دینی
از دید آئین اسلام بی دینی، حرام و از گناهان کبیره به شمار می آید.[۴۲] فقیهان با استناد به آیهٔ «إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلاَ يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ»[۴۳] حکم به نجاست مشرک داده‌ و گفته‌اند نباید وارد مسجد الحرام شوند.[۴۴]
روحانی طوسی در النهایه وصلت مردان مسلمان با زنان مشرک را روا ندانسته البته تزویج موقت با زنان یهودی و مسیحی را روا دانسته میباشد.[۴۵]

اتهام وهابیان به شیعه‌ها
وهابیان اطمینان مسلمان ها به توسل به فوت شده ها، استغاثه به پیامبران و اولیای الهی، تبرک کشف کردن به قبور و شفاعت‌خواهی از آن‌ها در فقید برزخ را از مصادیق کفر در عبادت می دانند. ابن تیمیه بر این اعتقاد میباشد که توسل به دعای نبی(ص) و صالحان، در حین حیات آن‌ها بی دینی وجود ندارد بلکه توسل به آن ها بعداز مرگشان بی دینی میباشد.[۴۶] به اعتقادوباور ابن تیمیه، کسی که کنار قبر نبی یا این که یکی‌از اشخاص باتقوا برود و از آنها حاجت بخواهد، مشرک میباشد و ما یحتاج میباشد وادار به توبه گردد و در صورتی‌که توبه نکرد، می بایست کشته گردد.[۴۷] عبدالعزیز بن‌گشوده، مفتی وهابی هم در اثرها خویش، دعا و استغاثه نزد قبور، طلب شفا و موفقیت بر معاندان را از مظاهر کفر اکبر دانسته میباشد.[۴۸] آنها این انجام مسلمان ها را با اجرا مشرکان صدر اسلام در پرستش بت‌ها مقایسه می‌نمایند.[۴۹]
عالمان مسلمان در جواب به آن‌ها گفته‌اند: اجرا مشرکان با باور به ربوبیت و مالکیت بت‌ها ایفا میشد؛ ولی شغل های مسلمان ها درخصوص اولیای الهی با اینگونه اعتقادی همپا وجود ندارد؛ بلکه بنای بر قبور اولیای الهی و طلب شفاعت از آنها، تعظیم شعائر الهی به شمار میاید.[۵۰] همینطور مسلمانانی که‌این جاری ساختن را ایفا میدهند، هیچ زمان قصد پرستش پیامبران و اولیای الهی را ندارند و برای آن‌ها، جایگاه الوهیت قائل نیستند؛ بلکه قصدشان صرفا تکریم پیامبران و اولیای الهی، و تقرب یافت کردن به آفریدگار از روش آن ها میباشد.[۵۱]

کِشْمیر ناحیه‌ای بنا شده در شمال شبه‌مجموعه کشورها هند در دامنه کوه‌های هیمالیا میباشد که تا قبل از استقلال پاکستان، امیرنشینی ذیل‌الحمایه بریتانیا بود. در ۱۹۴۷م بعداز اینکه مهاراجه کشمیر از پیوستن به پاکستان دوری کرد، اختلاف بر رمز مالکیت کشمیر به زد خورد‌های دامنه‌داری میان دولت هند و پاکستان انجامید؛ درنتیجه نصیب‌هایی از شمال کشمیر دربرگیرنده کشمیر آزاد و گلگت-بلتستان پایین نگهبانی دولت پاکستان و حیطه جامو و کشمیر و لداخ در در اختیار گرفتن دولت هند درآمد. حوزه‌‌ای در شرق کشمیر نیز زیر سلطه چین میباشد که با تیتر «اقصای چین» شناخته تشریفات ترحیم مشهد می شود.

سوابق تاریخی حضور تشیع در کشمیر به سده هشتم بازمی‌شود. درین روزگار بعضی از صوفیان و علمای شیعه اهل ایران و گروهی از سادات به‌این حیطه سفر کردند. توسعه تشیع با تأسیس سلسله تحلیل‌ها در کشمیر به نقط ی اوج خویش رسید. بعداز ارزیابی‌ها بااینکه شیعه‌ها تا امروز از توان سیاسی دور بوده‌اند، همچنان به حیات اجتماعی خویش در کشمیر ادامه داده‌اند. امروزه شهرهای کارگل، سرینگر، بدگام و دره کشمیر در قسمت کشمیر زیر بررسی هند و بخشها بلتستان و گلگت در کشمیر زیر بررسی پاکستان، ازجمله مرکزها اصلی تشیع در کشمیر به شمار میایند.

تاریخ کشمیر
ایالت کشمیر (پیش از تقسیم) از پنج قسمت دره کشمیر، جامو، لداخ، بلتستان و گیلگت درست شده بود. جمعیت کشمیر در سال ۱۹۴۱میلادی/ ۱۳۲۰ش. ۴۰۲۱۶۱۶ نفر بود که از آن در میان ۷۷ درصد مسلمان، ۲۰ درصد هندو و ۳% سیک و اقلیت‌های دیگر بودند.[۱]

در سال ۱۸۴۶ مبتنی بر معاهده امرتسر، انگلستان حکومت کشمیر را به گلاب سینگ فروخت و وی سلسله دُگرا را درین حیطه تأسیس کرد. در زمان حکومت سلسله دگرا مسلمان‌ها به‌شدت سرکوب شدند و تبعیض شدیدی میان مسلمانها و هندو‌ها وجود داشت.[۲]

با اعلام استقلال پاکستان، تصمیم بر آن بود که امیران ایالاتی که پایین پژوهش بریتانیا حکومتی نصفه‌جداگانه داشتند، بر پایه ی سه واحد سنجش مذهب ساکنان ایالت، خواست عموم و حال و روز جغرافیایی، درباره پیوستن به پاکستان یا این که هند تصمیم گیرند.[۳] بر این محور ایالت کشمیر که بیشتر ساکنان آن مسلمان بودند بایستی به پاکستان می‌پیوست ولی مهاراجه هاری سینگ عشق داشت استقلال خویش را مراقبت نماید و از پیوستن به هند یا این که پاکستان جلوگیری کرد. مسلمانها پاکستان که از مدتی پیش علیه تبعیض‌ها و محدودیت‌های مو جود به اعتراض پرداخته بودند، از پیوستن به پاکستان مدد می‌کردند. در سال ۱۹۴۸ مهاراجه تصمیم گرفت به هند بپیوندد تا بتواند از یاری هند در سرکوب معارضان سود گیرد.[۴] این تصمیم شروع نبرد‌های پاکستان و هند بر رمز کشمیر بود و درنهایت تقسیم این ناحیه را فی مابین دو مرزوبوم پیرو داشت.[۵]

در اکتبر سال ۱۹۴۷م. در میان دو مرزو بوم هند و پاکستان جنگی صورت اعطا کرد که تا ژانویه سال ۱۹۴۹ ادامه داشت. سرنوشت با میانجیگری سازمان ملل متحد دو مرزوبوم با حریق‌بس موافقت کردند و قرار شد عاقبت کشمیر با مراجعه به آرای عموم آن مملکت رقم بخورد، ولی این کلیه‌پرسی هیچ وقت برگزار نشد. هنگام برقراری حریق‌بس سال ۱۹۴۹، حدود یک سوم از مرزو بوم کشمیر - که پاکستان آن را کشمیر آزاد می‌نامد - در تصرف پاکستان باقی ماند و هند نیز در سال ۱۹۵۴ انضمام قانونی نصیب زیر در دست گرفتن خویش - موسوم به جامو و کشمیر - را به خاک خویش بیان کرد. در سال ۱۹۶۵ نبرد دیگری در بین دو مرزوبوم استارت شد که عاقبت با میانجیگری روسیه در ژانویه ۱۹۶۶ خاتمه یافت. مبارزه سوم، در سال ۱۹۷۱ و در ادامه مدد هند از کودتا استقلال‌طلبان پاکستان شرقی استارت شد که نهایتاً به تشکیل مرزو بوم غیروابسته بنگلادش منتهی شد؛ حریق‌بس سال ۱۹۷۲ و شناسایی بنگلادش به وسیله پاکستان در سال ۱۹۷۴، به‌این چالش خاتمه بخشید.[۶]

دولتمردان پاکستان اعلام می‌نمایند که کشمیر می بایست در سال ۱۹۴۷ به پاکستان می‌پیوست چراکه بیشتر ساکنان آن مسلمان‌ها‌اند. البته دولتمردان هند لحاظ دیگری دارا هستند و معتقدند که کشمیر بخشی از هند میباشد.[۷]

امام علی(ع)
نوشته‌ی علمیٔ مهم: امام علی(ع)
علی بن ابی‌طالب، دارای شهرت به امام علی(ع) و ملقب به امیرالمؤمنین(ع)، امام اولیه شیعه‌ها، فرزند ابوطالب و فاطمه بنت اسد، در سیزده رجب سال ۳۰ عام الفیل در کعبه دیده به جهان گشود.[۳۴] وی اول مردی بود که به رسول(ص) ایمان آورد[۳۵] و پیوسته همراه فرستاده(ص) بود و با فاطمه(س) دختر نبی آفریدگار تشریفات ترحیم مشهد تزویج کرد.[۳۶]

با اینکه نبی در مورد ها گوناگون به عنوان مثال در روز غدیر، علی(ع) را تحت عنوان جانشین بلافصل خویش معرفی کرده بود،[۳۷] البته بعداز درگذشت وی، در رخداد سقیفه بنی‌ساعده با ابوبکر بن ابی‌قحافه تحت عنوان خلیفه مسلمان‌ها بیعت شد.[۳۸] بعد از زمان مدارای ۲۵ ساله و جلوگیری از قیام مسلحانه برای ملاحظه مصلحت و وحدت جامعه اسلامی (زمان حکومت خلفای سه‌گانه) در سال ۳۵ قمری، عموم با علی(ع) بیعت کردند و او‌را به خلافت برگزیدند.[۳۹] در خلافت علی که به طور تقریب چهار سال و خیر ماه به طول انجامید، سه نبرد داخلی نزاع جمل، مبارزه صفین و نبرد نهروان فیس بخشید. از این رو، بیشتر زمانه حکومت آن حضرت، صرف رفع اختلافات داخلی شد.[۴۰]

امام علی(ع) در ۱۹ رمضان، به سال ۴۰ قمری در محراب مسجد کوفه در هم اکنون نماز به دست ابن ملجم مرادی ضربت چاقو خورد و در ۲۱ رمضان به شهید شدن رسید و در نجف دفن شد.[۴۱] وی دارنده فضائل بی‌شماری بود.[۴۲] از ابن‌عباس نقل گردیده‌است که بیشتراز ۳۰۰ آیه در مدح علی(ع) نازل شد‌ه‌است.[۴۳] همینطور از وی اورده شده که خداوند آیه‌ای را نازل نکرد که در آن «یا این که أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی(ع) در رأس مؤمنان و امیر آن ها میباشد.[۴۴]

امام حسن(ع)
نوشته‌ی علمیٔ مهم: امام حسن مجتبی(ع)
حسن بن علی(ع) پر اسم و رسم به امام حسن مجتبی، فرزند امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) در پانزدهم رمضان سال سوم قمری در مدینه دیده به جهان گشود.[۴۵]

امام حسن(ع) بعداز شهیدشدن بابا، به فرمان آفریدگار و طبق وصیت پدرش، به امامت رسید و حدود شش ماه تحت عنوان خلیفه مسلمانها به اداره کارها جامعه پرداخت.[۴۶] در‌این دوران معاویه بن ابی‌سفیان، به عراق که پایگاه خلافت امام حسن(ع) بود لشکر کشید و سرداران لشکر امام حسن(ع) را فریب اعطا کرد و آن‌ها را علیه آن حضرت تحریک کرد تا آنجا که امام حسن(ع) ناچار به صلح شد و خلافت ظاهری را با قوانینی (به شرط اینکه بعداز درگذشت معاویه مجدد خلافت به امام حسن(ع) برگردد و قوم و قبیله و شیعیانش از اسیب مصون باشند) به معاویه واگذار نمود.[۴۷] امام حسن(ع) ۱۰ سال امامت کرد[۴۸] و در ۲۸ صفر سال ۵۰ق، به تحریک معاویه به دست همسر خویش،‌ جعده مسموم و شهید شد و در گورستان بقیع دفن شد.[۴۹]

امام حسن(ع) از اصحاب کِساء[۵۰] و از حاضران در ماجرای مُباهله[۵۱] و یکی‌از اهل بیت فرستاده(ص) میباشد که آیه پاکسازی درباره آن‌ها نازل گردیده است.[۵۲]

امام حسین(ع)
نوشته‌ی علمیٔ مهم: امام حسین(ع)
حسین بن علی(ع)، معروف به اباعبدالله و سیدالشهداء و امام سوم شیعه‌ها، فرزند دوم علی(ع) و فاطمه(س)، در سوم شعبان سال چهارم هجری در مدینه چشم به جهان گشود[۵۳] وی بعداز شهید شدن برادرش امام حسن(ع)، طبق تصریح فرستاده(ص) و امام علی(ع) و وصیت برادرش، به امامت رسید.[۵۴]

امام حسین(ع) ده سال امامت نمود[۵۵] زمان امامتش به جز شش ماه انتها، مصادف با خلافت معاویه بود.[۵۶] معاویه در سال ۶۰ قمری درگذشت و پسرش یزید به مکان وی گردهمایی.[۵۷] یزید به والی مدینه امر کرد که از امام حسین برای او بیعت بگیرد و گرنه سرش را به شام بفرستد. بعداز آنکه والی مدینه درخواست یزید را به امام حسین(ع) ابلاغ کرد، آن حضرت شبانه با قبیله خویش به سوی مکه تکان کرد.[۵۸] بعداز مدتی، با دعوت عموم کوفه، با قوم و گروهی از یاران خویش رهسپار کوفه شد.[۵۹] امام و همراهانش در کربلا به محاصره لشکریان یزید درآمدند و روز دهم محرم بین آنان و سپاه یزید به فرماندهی قدمت بن سعد، نزاع در گرفت و امام(ع) و خویشاوندان و یاران وی شهید و زنان و خردسال ها و امام سجاد(ع) که مریض بود، اسیر شدند.[۶۰]

امام حسین(ع) از اصحاب کِساء[۶۱] و از حاضران در ماجرای مُباهله[۶۲] و یکی اهل بیت نبی(ص) میباشد که آیه پاکسازی درباره آنها نازل گردیده‌است.[۶۳]

امام سجاد(ع)
نوشته‌علمیٔ اساسی: امام سجاد(ع)
امامان شیعه و خلفا
امامان شیعه و خلفا
امامان
(عصر امامت) خلفای هم‌بعد از ظهر
امام علی(ع)
(۱۱ - ۴۰ق) ابوبکر (۱۱ - ۱۳)
قدمت بن خطاب (۱۳ - ۲۵)
عثمان بن عفان (۲۵ - ۳۵)
امام علی(ع) (۳۵ - ۴۰)
امام حسن(ع)
(۴۰ - ۵۰ق) • امام حسن(ع) (۴۰ - ۴۱)
معاویه (۴۱ - ۵۰)
امام حسین(ع)
(۵۰ - ۶۱ق) • معاویه (۵۰ - ۶۰)
یزید (۶۰ - ۶۱)
امام سجاد(ع)
(۶۱ - ۹۵ق) • یزید (۶۱ - ۶۴)
معاویة بن یزید (۶۴)
مروان بن حکم (۶۴ - ۶۵)
عبدالملک بن مروان (۶۵ - ۸۶)
ولید بن عبدالملک (۸۶ - ۹۵)
امام باقر(ع)
(۹۵ - ۱۱۴ق) • ولید بن عبدالملک (۹۵ - ۹۶)
سلیمان (۹۶ - ۹۹)
قدمت بن عبدالعزیز (۹۹ - ۱۰۱)
یزید بن عبدالملک (۱۰۱ - ۱۰۵)
هشام (۱۰۵ - ۱۱۴)
امام درست گو(ع)
(۱۱۴ - ۱۴۸ق) • هشام (۱۱۴ - ۱۲۵)
ولید بن یزید (۱۲۵ - ۱۲۶)
ابراهیم بن ولید (۱۲۶ - ۱۲۷)
مروان بن محمد (۱۲۷ - ۱۳۲)
ابوالعباس سفاح (۱۳۲ - ۱۳۶)
منصور دوانیقی (۱۳۶ - ۱۴۸)
امام کاظم(ع)
(۱۴۸ - ۱۸۳ق) • منصور دوانیقی (۱۴۸ - ۱۵۸)
مهدی عباسی (۱۵۸ - ۱۶۹)
هادی عباسی (۱۶۹ - ۱۷۰)
•هارون عباسی (۱۷۰ - ۱۸۳)
امام رضا(ع)
( ۱۸۳ - ۲۰۳ق) • هارون (۱۸۳- ۱۹۳)
امین عباسی (۱۹۳ - ۱۹۸)
•مأمون عباسی (۱۹۸ - ۲۰۳)
امام جواد(ع)
(۲۰۳ - ۲۲۰ق) مأمون عباسی (۲۰۳ - ۲۱۸)
معتصم عباسی (۲۱۸ - ۲۲۰)
امام هادی(ع)
(۲۲۰ - ۲۵۴ق) • معتصم عباسی (۲۲۰ - ۲۲۷)
واثق عباسی (۲۲۷ - ۲۳۲)
متوکل عباسی (۲۳۲ - ۲۴۷)
منتصر عباسی (۲۴۷ - ۲۴۸)
مستعین عباسی (۲۴۸ - ۲۵۲)
معتز عباسی (۲۵۲ - ۲۵۴)
امام عسکری(ع)
(۲۵۵ - ۲۶۰ق) • معتز عباسی (۲۵۵)
مهتدی عباسی (۲۵۵ - ۲۵۶)
مُعتمَد عباسی (۲۵۶ - ۲۶۰)
امام فرصت(عج)
(۲۶۰ق -۳۲۹ق)
نقطه نهایی غایب بودن صغرا •معتمد (۲۶۰ - ۲۷۸)
مُعتضِد عباسی (۲۷۸ - ۲۸۹)
مکتفی (۲۸۹ - ۲۹۵)
مقتدر (۲۹۵ - ۳۲۰)
قاهر (۳۲۰ - ۳۲۲)
راضی (۳۲۲ - ۳۲۹)
نبو
علی بن حسین(ع)، ملقب به سجاد و زین العابدین، چهارمی امام شیعه ها، فرزند امام حسین(ع) بود که از شهربانو دختر یزدگرد سوم، در سال ۳۸ هجری در مدینه به دنیا آمد.[۶۴]

مستبصران پر اسم و رسم
علی بن مهزیار اهوازی: از یاران مجاورت امام جواد(ع) و امام هادی(ع) میباشد که در صدر مسيحی بود و آنگاه به مذهب تشيع تشریفات ترحیم مشهد درآمد.[۳۵]
محمد بن مسعود عَیّاشی: از مفسران شیعی در قرن چهارم قمری و تالیف کننده تعبیر و تفسیر عیاشی میباشد. او ابتدا سنی‌مذهب بود.[۳۶]
جلال‌الدين محمد بن سعد دوانی، مشهور به پژوهشگر دوانی: او فیلسوف و متکلم قرن نهم هجری میباشد که در بالا از پيروان اهل‌سنت بود و سپس، شيعه شد. وی در کتاب فروغ و روشنایی الهدايه به تشيع خویش تصريح نموده است.[۳۷]
رفاعة بن موسی نخّاس اسدی کوفی: از اصحاب و راویان امام درستگو(ع) و امام کاظم(ع) بود. به‌نظریه روضه خوان طوسی وی واقفی‌‌مذهب بود[۳۸] و آن‌گاه شیعه شد.[۳۹]
احمد بن داود بن سعيد فزاری: شيخ طوسی در کتاب رجالی خویش، او‌را در شمار ياران امام هادی(ع) ذكر نموده است.[۴۰] وی از بزرگان حديث اهل‌سنت بود و آن‌گاه شیعه شد.[۴۱]
غیاث‌الدین محمد خدابنده پر اسم و رسم به اولیهْجایتو (درگذشت: ۷۱۶ق): وی از فرمانروایان سلسله ایلخانان کشور ایران[۴۲] و اول کسی بود که در زمانه حکومتش به مذهب شیعه در کشور‌ایران رسمیت بخشید.[۴۳] او آغاز مسیحی بود[۴۴] و آن‌گاه به آئین بودا درآمد.[۴۵] پاره ای آن‌گاه مذهب حنفی[۴۶] و بعد از آن مذهب شافعی[۴۷] را تفویض کرد. سرنوشت ذیل تأثیر محققان شیعه قرار گرفت و مذهب شیعه را برگزید.[۴۸] به گفته شبیری زنجانی (زاده ۱۳۰۶ش)، از مراجع تبعیت شیعه، وی تا پایان قدمت، بر مذهب امامیه باقی ماند.[۴۹]
محمد مرعی الامين الانطاكی (درگذشت:۱۳۸۳ق): فقید سنی‌مذهبِ مصری و علم‌آموخته الازهر و دارنده جایگاه حاکم‌القضاة بود که مذهب شیعه را تعیین کرد.[۵۰] وی تالیف کننده کتاب اَلشّیعَةُ و حُجَجُهُم فی التَّشَیُّع میباشد.[۵۱]
سید محمد تیجانی سماوی (زاده ۱۹۳۶م): وی فقید تونسی و تالیف کننده کتاب ثُمَّ اهْتَدَیتُ (آن گاه هدایت شدم) میباشد و آغاز مالکی‌مذهب بود[۵۲] و بعد از آن مذهب شیعه را برگزید.[۵۳]
ابراهیم زَکزاکی (زاده ۱۳۳۲ش): رهبر حرکت اسلامی نیجریه آغاز مالکی‌مذهب بود و بعداز دیدار با امام خمینی شیعه شد.[۵۴]
حسن شَحاته (درگذشت: ۱۳۹۲ش): از عالمان حنفی‌مذهب اهل مصر بود که در سال ۱۹۹۶م (۱۳۷۵ش) شیعه شد.[۵۵]
اِدواردُو آنِیِلّی (درگذشت: ۱۳۷۹ش): اهل ایتالیا و فرزند یک کدام از سرمایه‌داران مشهور ایتالیا بود. وی زیر تأثیر قرآن از مسیحیت به مذهب شیعه گروید.[۵۶]
تک‌نگاری
موسوعةٌ مِن حَياةِ المُستَبصِرين، از اثرها مركزُ الاَبحاث العقائدية میباشد که در چهارده جلد به معرفی تنی چند از مستبصران، از کشورهای گوناگون، پرداخته میباشد.[۵۷]
رسیدگی علل رغبت مستبصرین به تشیع در پنجاه سال اخیر، نوشته میرمحسن نورمحمدی، قم،‌ دار الکتب التاریخیة ناشرون، چاپ نخستین، ۱۳۹۴ش.
پانویس
مرعی، القاموس الفقهی، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۹۱؛ غدیری، القاموس الجامع للمصطلحات الفقهیة، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۳۴؛ مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ و تمدن فقه، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۴۱۱.
«مصطلح المستبصر ومن هم المستبصرون ؟»، وبگاه منتدیات شیعة الحسین العالمیه.
طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۰۸ق، ج۸، ص۴۴۴.
عده ای از محققان، موسوعة الفقه الاسلامی، ۱۴۲۳ق، ج۱۱، ص۹.
ابن‌ادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۶۰.
ابن‌حمزه، الوسيله، ۱۴۰۸ق، ص۵۶.
برای مثال نگاه فرمایید به راس المعجم الفقهی، حیاة ابن‌ابی‌عقیل و فقهه‌، ۱۴۱۳ق، ص۳۹۸. مقام
برای مثال نگاه فرمایید به اشتهاردی، تیم فتاوی ابن‌جنید، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۲.
حر عاملی، وسائل‌الشيعه، دار احياء التراث العربی، ج۱۷، ص۴۷۵.
حر عاملی، وسائل‌الشيعه، دار احياء التراث العربی، ج۱۹، ص۲۰۵.
راس المعجم الفقهی، حیاة ابن‌أبی عقیل و فقهه‌، ۱۴۱۳ق، ص۳۹۸.
اشتهاردی، دسته فتاوی ابن‌جنید، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۲.
نگاه نمائید به روحانی طوسی، تهذيب‌الاحكام، ۱۳۶۵ش، ج۴، ص۵۴؛ روضه خوان طوسی، الاستبصار، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۱۴۵؛ روحانی صدوق، اینجانب لا يحضره الفقيه‌، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۴۲۹؛ کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۷، ص۱۳۹.
ابن‌حمزه، الوسيله، ۱۴۰۸ق، ص۵۶؛ ابن‌ادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۶۰؛ علامه حلی، منتهی‌المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۱۳، ص۹۷؛ شهید اولیه، الدروس الشرعيه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۴۳.
نجفی، جواهرالکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۷، ص۳۰۷.
طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۴۵۰.
برای مثال نگاه فرمائید به ابن‌ادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۶۰؛ نجفی، جواهرالکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۶-۹؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، ۱۴۳۴ق، ج۱، ص۳۱۴؛ وحید خراسانی، منهاج‌الصالحین، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۲۲.
برای مثال نگاه فرمائید به ابن‌حمزه، الوسيلة، ۱۴۰۸ق، ص۵۶؛ ابن‌ادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۶۰؛ قمی، الغاية القصوى، المكتبة المرتضوية، ج۱، ص۳۷۷؛ امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱۴۳۴ق، ج۱، ص۳۱۴.
آل‌عصفور، سداد العباد و رشاد العباد، ۱۴۲۱ق، ص۲۰۰.
امام خمینی، تحریرالوسیله، ۱۴۳۴ق، ج۱، ص۴۰۴.
نجفی، جواهرالکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۷، ص۳۰۵.
روضه خوان‌طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۳۰۳.
علامه حلی، تذکرةالفقهاء، منشورات المكتبة المرتضوية، ج۱، ص۴۰۰.
متفحص حلی، المعتبر، ۱۴۹۷ق، ج۲، ص۷۶۵؛ علامه حلی، تحریرالاحکام، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۱۳.
روضه خوان طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۲۴۷؛ ابن‌حمزه، الوسيله، ۱۴۰۸ق، ص۱۲۹؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقى، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۱۲۷.
طباطبایی یزدی، العروة الوثقى، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۱۲۷.
آملی، مصباح‌الهدى، ۱۳۸۰ق، ج۱۰، ص۲۵۷.
شهید نخستین، البیان، ۱۴۱۲ق، ص۳۱۵.
میرزای قمی، غنائم‌الايام، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۱۶۲؛ کشف کننده‌‌‌الغطاء، کشف‌الغطاء، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۵۰۸.
بحرانی، الرسائل الأحمدیة، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۳۰۷.
حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۱۴، ص۵۲۴.
روحانی طوسی، تهذیب‌الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۵۷.
ابن‌فهد حلّی، الرسائل العشر، ۱۴۰۹ق، ص۴۱۰؛ کشف کننده‌الغطاء، کشف‌الغطاء، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۵۱۳.
نجفی، جواهرالکلام، ۱۳۶۲ش، ج۱۳، ص۹.
کشی، تفویض معرفةالرجال، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۸۲۵.
نجاشی، رجال‌النجاشی، ۱۴۲۷ق، ص۳۵۰.

مُحَرَّمُ الحَرام اول ماه سالشمار هجری قمری میباشد. استدلال نامگذاری این ماه، حرام بودن پیکار در آن نام برده میباشد. حادثه کربلا که سبب به شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش شد، در ماه محرم سال ۶۱ق وقوع افتاد. شیعه‌ها سالانه دهه اولیهِ این ماه را برای امام حسین(ع) و یارانش عزاداری می‌نمایند. ولی در بعضی از بخشها سوگواری آن‌ها تا اربعین شهیدشدن امام حسین(ع) (بیستم ماه صفر) به برهه زمانی ۵۰ روز تشریفات ترحیم مشهد ادامه داراست.

اسم‌گذاری و منزلت
مُحَرَّمُ الحَرام یا این که مُحَرَّم اولیه ماه سال، در روزنگار هجری قمری میباشد.[۱] این ماه را از آن جهت محرم به معنای حرام گردیده نامیدند که در آن پیکار و خون ریزی حرام بوده میباشد.[۲] محرم از ماه‌های حرام میباشد که براساس آئین اسلام مبارزه در آن‌ها حرام میباشد.[۳] در نادانی نیز این ماه‌ها دارنده حرمت بودند و در آن ها نزاع و خون‌ریزی ممنوع بود.[۴]

ماه سوگواری شیعه‌ها
امام رضا(ع)
«زیرا ماه محرم فرا می سید، کسی پدرم [ امام کاظم(ع)) ] را خندان نمی‌روءیت کرد و غم و ناراحتی پیوسته بر وی برنده می شد تا روز عاشورا. آن روز، روز مصیبت و غم و زاری وی بود و می‌اعلام کرد: امروز روزی میباشد که حسین(ع) شهید گردیده‌است».
قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۴۰.

شیعه‌ها، ماه محرم برای امام حسین(ع) (شهیدشدن ۱۰ محرم سال۶۱ق[۵]) سوگواری می‌نمایند. سازه بر روایات، امامان شیعه در‌این ماه سوگوار بودند[۶] و شیعه‌ها را نیز به روزه، سوگواری توصیه می‌کردند.

شیعه ها درین ماه جامه سیاه به بدن می‌نمایند و اماکن مذهبی خویش را سیاه‌پوش می‌نمایند.[۷] همینطور گرچه شیعه‌ها برگزاری پای کوبی و عروسی را درین ماه حرام نمی‌دانند؛ البته عموماً از برگزاری دوری می‌نمایند.[۸]

میرزا جواد ملکی تبریزی در کتاب المراقبات گفته میباشد:

«برای طرفداران بستگان رسول(ص) لایق میباشد که در دهه نخستین محرم در قلب و ظاهرشان اثر ها اندوه و غم واضح باشد و بعضا از لذت‌های حلال را به ویژه در نهم، دهم و یازدهم این ماه شکاف نمایند، به مانند هر که داغدار عزیزانش میباشد؛ و در دهه نخستین محرم هر روز امامشان را با زیارت عاشورا حافظه نمایند.»[۹]
احکام فقهی
حرمت نزاع: محرم از ماه‌های حرام میباشد و به فتوای فقیهان نبرد و خون ریزی در آن حرام میباشد؛[۱۰] اما در صورتی‌که به مسلمانها درین ماه‌ها حمله خواهد شد بر آنها هواخواهی واجب میباشد.[۱۱]
ارتقاء دیه: بنابر فقه اسلامی در حالتی‌که که قتل در ماه محرم (ودیگر ماه‌های حرام) رخداد بیافتد، بر دیه آن به معیار یک‌سوم دیه بدون نقص افزوده میشود؛ یعنی آدم کش می بایست دیه بی نقص به علاوه یک‌سوم دیه بی نقص را بپردازد.[۱۲]
همینطور مشاهده کنید: آیه اعتداء

بخشی از حدیث ریان بن شبیب:
اى پسر شبيب به راستى محرم به عبارتی ماهى میباشد كه اهلِ نادانی در طول قبل ظلم‏ و قتال را به خیال احترامش در آن حرام مى‌‏دانستند و اين امت، خیر حرمت اين ماه را نگه داشتند و خیر حرمت پیامبرش را، در اين ماه ذريّه اورا كشتند و زنانش را اسير كردند و میزان دارایی‌اش را غارت كردند. معبود هیچ زمان اين گناه آن‌ها را نيامرزد...
روحانی صدوق، الامالی، ۱۴۱۷ق، ص۱۹۲

اتفاق ها اساسی ماه محرم

ذی‌الحجه
۱ ذی‌الحجه
محرم ۱۴۴۶
صفر

۱ صفر
روز شنبه
یکشنبه
دو‌شنبه
سه شنبه
چهارشنبه
پنجشنبه
آدینه
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱۱
۱۲
۱۳
۱۴
۱۵
۱۶
۱۷
۱۸
۱۹
۲۰
۲۱
۲۲
۲۳
۲۴
۲۵
۲۶
۲۷
۲۸
۲۹
۳۰
دیگر تاریخ‌ها
روزنگار هجری قمری
نوشته‌ی علمیٔ مهم: اتفاق ها ماه محرم الحرام
در ماه محرم رویدادها مختلفی روی داده میباشد برخی از آن‌ها عبارتند از:

شهید شدن امام حسین(ع) و یارانش در کربلا در سال ۶۱ق و اسارت خانواده‌اش[۱۳]
حمله سپاه یزید بن معاویه به مکه و حریق زدن کعبه در سال ۶۴ق
شهید شدن امام سجاد(ع) در ۱۲ [۱۴] یا این که ۲۵ محرم[۱۵] سال ۹۵ق
تبعید امام جواد(ع) از مدینه به بغداد در سال ۲۲۰ق[۱۶]
انفجار و تخریب بقعه عسکریین(ع) در سال ۱۴۲۷ق[۱۷]
درگذشت حضرت بشر(ع)،[۱۸] شهید شدن حضرت یحیی(ع)،[۱۹] میلاد حضرت ابراهیم(ع)[۲۰] و حضرت موسی(ع)[۲۱] نیز در‌این ماه نام برده میباشد.

اقتدار و نفوذ مراجع شیعه
مراجع تبعیت شیعه معمولا در مقلدان و رهروان خویش و بلکه بقیه شیعه‌ها نفوذ دارا‌هستند و از همین نحوه میتوانند اظهار نظر اجتماعی و سیاسی خویش را دربین شیعه ها ثبت نمایند.[۸] به‌تیتر مثال صدور فتوای تحریم تنباکو به وسیله میرزای شیرازی سبب ساز به کنسل امتیاز تنباکو در جمهوری اسلامی ایران شد.[۹] و با فتوای سید محمد مجاهد مجموعه متعددی از شیعه‌ها به نبرد علیه روسیه رفتند.[۱۰] صدور فتوای جهاد از سوی محمدتقی شیرازی و دعوت کردن از عشایر و مسلمانها برای نبرد ضد انگلیسی‌ها ومانع شدن از اشغال عراق[۱۱] و نهضت مشروطه در کشور‌ایران با فتوای آخوند خراسانی و تنی دیگر از علمای نجف به موفقیت رسید.[۱۲] و قیام ۱۵ خرداد ماه سال ۱۳۴۲ش در جمهوری اسلامی ایران که در اعتراض به دستگیری آیت الله خمینی شکل گرفت.[۱۳] و در سال‌های بعدانقلاب عموم کشور ایران به رهبری یک مرجع پیروی (آيت‌الله خمینی) به موفقیت رسید.[۱۴] پناه برد ملت عراق علیه تروریست های تکفیری با فتوای جهاد علیه داعش از سوی سید علی حسینی تشریفات ترحیم مشهد سیستانی [۱۵]

مطهری اسلام پژوه شیعی براین اعتقادوباور میباشد که یک کدام از شؤون شرعی اجتماعی جایگاه افتاء و مرجعیت تبعیت میباشد...وهرکس که فی‌الجمله به کارها مذهبی وارد باشد زمانی می‌شنود مرجع تبعیت، بلافاصلهً در ذهنش مردی که اقلاً چهل پنجاه سال به اصطلاح استخوان کوچک کرده، زحمت کشیده، سرش در قرآن و تعبیر و تفسیر و حدیث و فقه بوده، سالها نزد استادان بهتر‌قدر درس خوانده، سالها درس دادن کرده، کتاب‌ها نوشته و تألیف کرده مجسم میشود. او رده مرجعیت را از مسایلی برشمرده که بها آن در جامعه محفوظ میباشد و سقوط این منزلت در ذهن عموم را از جراحت‌های مرجعیت برشمرده میباشد. [۱۶] به گفته محمد رشیدرضا فقیه اهل سنت، هیچ‌یک از عالمان اهل سنت چه به تنهایی و چه گروهی، نفوذ واژه مجتهدان شیعه به‌خصوص علم آموزی‌کردگان حوزه نجف را ندارند. وی در همین راستا تحریم انتخابات در عراق در حین ملک فیصل و نیز تحریم تنباکو به وسیله میرزای شیرازی را نمونه میزند.[۱۷] ساموئل بنجامین که رسول ایالات متحده به کشور‌ایران بود در جایی گفته میباشد مهمترین مجتهد طهران هرچند برای رفت و آمد از الاغ استعمال می‌نماید و یک خدمتکار بیشتر ندارد؛ اما با یک واژه و کلمه قادر است سلطان را از سلطنت ساقط نماید.[۱۸] دکتر معالج شریعتی (۱۳۱۲-۱۳۵۶ش.) مولف و جامعه شناس نیز در تامین و ثنا از روحانیت و موضع ها صحیح ناحیههای علمیه به مناسبتی می گوید: اینجانب بعنوان هر کس حرفه کارش تاریخ و مسائل اجتماعی میباشد، داعیه می‌کنم که در تک تک این دو قرن قبل، در پایین هیچ تفاهم نامه استعماری، امضاء یک آخوند نجف‌رفته وجود ندارد، در حالی‌که در ذیل تمامی این قراردادهای استعماری، امضای آقای پزشک معالج و آقای مهندس فرنگ‌رفته می باشد. [۱۹]

رفلکس رغبت مذهبی در اشعار ناصر
شماری از اشعار ناصر لدین الله آرم از تمایل وی به مذهب تشیع قلمداد شد‌ه‌است.[۵۲] او در جواب بعضا معاصرانش که به شیعه‌بودن وی خرده می‌گرفتند، شعری سرود که آن را دلیلی بر شیعه بودنش دانسته‌اند.[۵۳زعموا أننی تشریفات ترحیم مشهد أُحِبُّ علیاً
صدقوا کُلُّهم لَدَیَّ علی‌
تمامُّ اینجانب صاحَبَ النبیَّ و لو طَرْ
فة عین فَحَقُّه مَرْعی‌
فلقد قَلَّ عقل کُلِّ غَبیٍّ
هو اینجانب شیعة النبی بری[۵۴]
ترجمه:
اشخاصی که معتقدند اینجانب علی را دوست دارم صحیح گفته‌اند همگی امامان در حیث اینجانب علی می‌باشند. چون از لحاظ اینجانب هرکس که به‌اندازه دیده بر هم نهادنی هم نشین نبی باشد حق وی محفوظ میباشد و هرکس از شیعۀ فرستاده بیزار باشد ابله میباشد.[۵۵]
ناصر در شعر دیگری که در پاسخ یکی‌از فرزندان صلاح‌الدین ایوبی نگاشت، به غصب خلافت امام علی(ع) اشاره نموده است.[۵۶] عبیدالله، مدیریت طالبیان در موصل، در طومار‌ای به داعیه در ارتباط تغییر‌و تحول مذهب خلیفه از شیعه به اهل‌سنت اشاره نمود و عامل آن را پرسید. ناصر در جواب، با سرودن شعری به حمد اهل‌بیت(ع) پرداخت و تغییر‌و تحول نظریه خویش را تکذیب نمود.[۵۷]

میل به آئین فتوت
طبق پاره‌ای از گزارش‌ها، ناصر لدین الله به دین فتوت عشق‌مند بود و جامه فتوت را به بدن میکرد[۵۸] که‌این فرمان سبب ساز شد تا حکمرانان[۵۹] و بیشتر عموم مرز و بوم‌های گوناگون جامه فتوت به بدن نمایند[۶۰] و حتی بعداز مرگ صاحب بن عبدالجبار از بزرگان فتیان، سر گروهی این تیم را عهده دار شد.[۶۱] داعیه گردیده برهان میل وی به فتیان، استعمال از نفوذ آنان در جامعه و ابزاری برای اتحاد امت اسلامی بود.[۶۲]

اقدامات ناصر به عایدی شیعه‌ها
ناصر لدین الله دقت متعددی به شعائر شیعه داشت[۶۳] و در حین وی مذهب تشیع توسعه یافت.[۶۴] بینش‌ها و سیاست‌های ناصر نقش دیده‌گیری در تقویت اعتماد‌به‌نفس شیعه ها و حضور برجسته آنان در جامعه داشت.[۶۵] نقل شده در حین او هیچ واکنش بدی با شیعه‌ها شکل نگرفت[۶۶] و حتی به محله‌های شیعه‌نشین مثلا محله کرخ بغداد اعتنا ویژه‌ای شد و برای شیعه‌ها، درمانگاه و دارالقرآن تاسیس شوید.[۶۷] ناصر در جوار آرامگاه عون و معلوم از فرزندان امام علی(ع) ساختمانی با اسم خلاطیه تشکیل داد و آرامگاه همسرش سلجوق خاتون را در آن قرار بخشید.[۶۸]

اعتنا و احترام به اماکن مقدس شیعه ها
ناصر عباسی به اماکن مقدس شیعه‌ها عنایت متعددی می‌اعطا کرد و احترام خاصی برای مقبره کاظمین قائل بود. او این جای را حوزه‌ امن برای پناهندگان معرفی کرد.[۶۹] وی امرکرد تا حجره‌های مقبره کاظمین به راس اهل دانش تبدیل گردد.[۷۰] به امر ناصر مسند احمد بن حنبل به وسیله فقیهی شیعه در بقاع کاظمین درس دادن شد که اولی مورد مطرح گردیده ماجرای فدک بود.[۷۱] داعیه گردیده وی آرامگاه خویش را کنار مرقد امام کاظم(ع) گزینش کرد[۷۲] که آرم‌دهنده توجهش به عقاید شیعه میباشد.[۷۳] این در حالی میباشد که عباسیان معمولاً آرامگاه‌های خویش را در رُصافه بغداد می‌ساختند. با این حالا، بعداز مرگ ناصر، پسرش با این تصمیم مخالفت کرد و ناصر را در کنار دیگر خلفا به خاک سپرد.[۷۴]

بیان شده با فرمان ناصر کانال‌ای چوبی برای بقعه عسکریین ساخته شد.[۷۵] تشکیل داد بنای سرداب مقدس در سامرا نیز به وی منسوب میباشد.[۷۶] چنان‌که به دستور او دری از چوب ساج برای سرداب ساخته شد[۷۷] که متن کنده‌کاری گردیده بر روی آن با آیه مودت آغاز می شد.[۷۸] روضه خوان عباس قمی در تتمه المنتهی آورده که در را به همدم کتیبه چوبی در سال ۱۳۲۵ق چشم میباشد.[۷۹]

ناصر لدین الله به مرمت آرامگاه امامان شیعه در بقیع پرداخت[۸۰] و مقبره‌ای بر روی مزار آن‌ها ایجاد کرد[۸۱] که با اسم قبه عالیه شناخته میشد.[۸۲] تعمیر منزل حضرت زهرا(س) در مدینه نیز از اقدامات دیگر وی بود.[۸۳]

منابع کتاب‏
منابع این تاثیر عبارتند از کتاب ها گوناگون و متنوع شیعه و سنی که درباره معاش نبی(ص) و ائمه معصومین(ع) و مناقب آن بزرگواران مندرج میباشد. کتاب‏هایی زیرا کافی، کتاب ها روضه خوان صدوق، روحانی اثر گذار، کتاب ها مناقب مانند الثاقب، کتاب ها تعبیروتفسیر درباره سیره نبوی و مناقب امیرالمؤمنین و تشریفات ترحیم مشهد اهل البیت.

بحرانی گرچه از منابع سیره و مغازی درباره زندگانی نبی پروردگار سود کرده اما به حیث می‌‏برسد ترجیح او با کتاب ها شیعه مانند اعلام الوری روحانی طبرسی بوده میباشد.

کتاب حلیة الابرار که در توده‌‏آوری احادیث قبلی همچون بحارالانوار میباشد، جایگاهی همچون آن کتاب دارد.[۴]

ورژن‌های کتاب
ورژن کتابخانه آستان قدس رضوی.
ورژن دیگری در کربلا، استنساخ از خط مؤلف به تاریخ ۱۲۸۳ق.
ورژن کتابخانه میرزا عبدالرزاق محمدی حائری در همدان.
ورژن کتابخانه مکتب فیضیه در قم.[۵]
چاپ
این کتاب در سال ۱۳۹۷ق در قم بوسیله چاپخانه علمیه با تصحیح محمد بن حسن تفرشی درودی به چاپ رسید که دارنده خطاهای چاپی بسیار بود. از این رو بعد ها به وسیله مؤسسة المعارف الاسلامیة با مطالعه روضه خوان غلامرضا بروجردی به سال ۱۴۱۱ق تجدید چاپ شد.[۶]

پانویس
بحرانی، حلیة الابرار، ۱۴۱۱ق، پیشگفتار متفحص ج۱، ص۲۳.
حلیة الابرار فی وضع و اوضاع محمد و آله الاطهار، کتابخانه دیجیتال نوروفروغ.
بحرانی، حلية الأبرار في أحوال محمد و آله الأطهار(ع)، چاپ کننده مؤسسة المعارف الإسلامية، ج۱، ص۱۰-۱۲.
حلیة الابرار فی اوضاع محمد و آله الاطهار، کتابخانه دیجیتال نوروفروغ.
بحرانی، حلیة الابرار، ۱۴۱۱ق، پیشگفتار متفحص ج۱، ص۲۳.
بحرانی، حلیة الابرار، ۱۴۱۱ق، پیشگفتار متفحص ج۱، ص۲۳.
منابع
بحرانی، سید هاشم، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار علیهم السلام‏، استیناف: الشیخ غلام رضا مولانا البروجردی، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۱ق.
حلیة الابرار فی وضع و اوضاع محمد و آله الاطهار، کتابخانه دیجیتال نور و روشنایی، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۳۹۸ش.
نبو
کتاب‌شناسی اهل‌بیت(ع)
تاریخ
شیعه
فارسی
اثر ها احمدی • زندگانی امام درستگو • بی نقص بهایی • جلاء العیون • حیات القلوب •منتهی الآمال • انیس المؤمنین • جنة العاصمة • راحة الارواح • نزهة الکرام
عربی
روضة الواعظین • کشف الغمة • وقعة صفین • حلیة الابرار • منتخب الانوار • گستردن الاخبار • الصحیح اینجانب سیرة النبی الاعظم • الصحیح اینجانب سیرة الامام علی • فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفی • الجمل • التتمة فی تواریخ الائمة • تاج الموالید • الانوار البهیة • الارشاد • مسار الشیعة • صلح الحسن • رسالة فی تواریخ النبی و الآل • دلائل الامامه • اعلام الوری • اعلام الهدایه • جهاد الامام السجاد
اهل‌سنت
الفصول المهمة • ینابیع المودة • الائمة الاثنی عشر • الاتحاف • البیان • الذریة الطاهرة • تاریخ موالید الائمة و وفیاتهم
فضائل
شیعه
فارسی
تحفة الابرار • مناقب الطاهرین • حمله حیدری • کتیب معجزات
عربی
مناقب آل ابی طالب • الثاقب فی المناقب • کشف الیقین • خصائص الأئمة • الیقین • نوادر المعجزات • ثابت الهداة • مأة منقبة • تفضیل امیرالمؤمنین • تأویل الآیات الظاهرة • الرسالة العلویة • الدر النظیم • عیون المعجزات • فضائل الخمسة • الکلمة الغراء • المناقب و المثالب • ریاض الابرار • فضائل اهل بیت • الهدایة الکبری • مدینة المعاجز • غرر الاخبار • الخرائج و الجرائح • تنزیه الانبیاء • الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین • نخب المناقب • موسوعة اهل‌البیت
اهل سنت
خصائص امیرالمؤمنین • نوروفروغ الابصار • جواهر المطالب • کفایة الطالب • نظم درر السمطین • فرائد السمطین • تذکرة الخواص • جواهر العقدین • مناقب خوارزمی • فضائل امیرالمؤمنین • الانوار الباهرة • مناقب ابن مغازلی • مناقب آل محمد • مطالب السؤول • اتحاف السائل • المعیار و الموازنة • مناقب مرتضوی • مناقب ابن مردویه • احیاء المیت • معارج الوصول • فضائل الثقلین • ذخائر العقبی • وسیلة الخادم • شواهد التنزیل
مقتل
شیعه
فارسی
روضة الشهداء • گردباد البكاء • نتیجه الدموع • تذکرة الشهداء • تیتر الکلام
عربی
نفس المهموم • تسلیة المجالس •مثیر الاحزان • اللهوف • ذخیرة الدارین • مقتل ابومخنف • مقتل مقرم • لواعج الاشجان • موسوعة کربلاء • الحسین و بطلة کربلاء • تسمیة اینجانب قتل مع الحسین • وقار الطف • المنتخب • تسلیة المجالس • تظلم الزهراء • معالی السبطین • فروغ العین • اسرار الشهادة • الدمعة الساکبة
اهل سنت
مقتل امیرالمؤمنین • مقتل خوارزمی