مکانیسم جبران و رویارویی با شُرور اخلاقی
همینطور مشاهده کنید: انتصاف
امام علی(ع):
در روز قیامت، پروردگار به بندگان خویش اعلام مینماید که امروز روز داوری میباشد و عدل و داد و انصاف در بین شما حکمفرما خواهد بود. درین روز به هیچکس ظلم نخواهد شد. هر چه که به ناحق از کسی گرفته گردیدهاست، از ظالم بازپس گرفته و به صاحب و مالک مهماش برگردانده تشریفات ترحیم مشهد می گردد.[۱۸]
نقل شده در احادیث شیعی در توجیه وجود ظلم و ستمها دراین جهان، بیشتر بر جبران این درد و سختیها و نابرابریهای ناخواسته در عالم یا این که آخرت تأکید گردیدهاست.[۱۹] متکلمان امامیه و معتزله نیز، با دلایل عقلی و با توکل بر آیه ها و احادیث اثبات کردهاند که انتصاف بر معبود واجب میباشد یعنی آفریدگار حق ظالم را از مظلوم خواهد گرفت.[۲۰] با وجود این مکانیسم، وجود شرور اخلاقی درین دنیا با اطمینان به خدای عادل ناسازگاری نخواهد داشت.[۲۱]
تقابل با شرور اخلاقی در عرصه اجتماعی با تشریع ضابطه در جامعه و مشخص و معلوم کردن مجریان آن انجام شده میباشد. علامه طباطبایی مفسر شیعه، در تعبیر و تفسیر آیه ۲۱۳ سوره بقره، تشریع ادیان را برای در دست گرفتن خصوصیت ذاتی استخدامگری آدم دانسته میباشد.[۲۲]
نابودیانگاری شرور اخلاقی
یکی جوابهایی که به موضوع شر داده گردیده، عدمی پی بردن شرور میباشد.[۲۳] این شیوه حل ضمن شرور طبیعی، در جواب به منافات نداشتن شرور اخلاقی با صفات الهی مستعمل میباشد. به نظریه وی، شغل های آدم از آن جهت که وجود داراست، زشت وجود ندارد. تعریف شدن یک کار به پلیدی به جهت خلا خصوصیتهایی میباشد که لایق بود وجود داشته باشند.[۲۴] برای مثال فعالیت زنا از آن جهت زشت میباشد که در اجرا آن شخص خصوصیت عفت را دارا نبوده میباشد. در سود این شرور ناشی از آفرینش آفریدگار نیستند، بلکه به جهت کاستیهاست.[۲۵]
مرتضی مطهری جواب به قضیه شر از روش عدمی درک کردن شرور را ناکافی دانسته میباشد. به این دلیل که هنوز پرسش باقی میباشد چرا خدا این کاستیها و نابودیهای را با وجود مطلوب مالامال نکرده میباشد. آیا این خودداری از نتیجه بوسیله آفریدگار وجود ندارد؟[۲۶]
پانویس
خاتمی، فرهنگ وتمدن دانش حرف، ۱۳۷۰ش، ص۱۳۷؛ خسروپناه، سخن تازه، ۱۳۸۱ش، ص۳۳؛ طاهری، درسهایی از حرف نو، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۸.
خاتمی، فرهنگ وتمدن دانش سخن، ۱۳۷۰ش، ص۱۳۷؛ خسروپناه، سخن تازه، ۱۳۸۱ش، ص۳۴؛ طاهری، درسهایی از سخن نو، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۸.
ممنون قراملکی، آفریدگار و مورد شر، ۱۳۸۸ش، ص۹-۱۰.
میرصدری، فراسوی شر، فراروی سختی، ۱۴۰۱ش، ص۲۹.
میرصدری، فراسوی شر، فراروی مشقت، ۱۴۰۱ش، ص۲۹؛ ممنون قراملکی، جواب به تردید ها کلامی (دفتر کار ششم:عدل الهی)، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۶.
برای مثال نگاه نمائید به: Mackie, The Miracle of Theism, 1982, p155-156.
پترسون و سایر افراد، عقل و باور فقاهتی، ۱۳۷۶ش، ص۱۷۸-۱۷۹.
خسروپناه، صحبت تازه، ۱۳۸۱ش، ص۳۴.
ممنون قراملکی، جواب به شک ها کلامی (دفتر کار ششم:عدل الهی)، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۶-۱۴۷.
متشکر قراملکی، جواب به شک ها کلامی (دفتر کار ششم:عدل الهی)، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۸-۱۶۰.
راهنمای انتخاب سبک پذیرایی در مراسم ترحیم مشهد بر اساس زمان برگزاری و نوع مهمانان