مجله خبری تشریفات

وزیر و وزرا و امرای سرشناس
ابومسلم خراسانی ابوسلمه ضمن • یحیی بن خالد برمکی • فضل و ادب بن یحیی برمکی • جعفر بن یحیی برمکی • حمید بن قحطبه طائی • علی بن عیسی بن ماهان • ادب بن ربیع • فضل و ادب بن آسوده • طاهر بن حسین • عضدالدوله دیلمی • عیسی بن یزید تشریفات ترحیم مشهد جلودی
امامان هم‌بعد از ظهر
امام راستگو • امام کاظم • امام رضا • امام جواد • امام هادی • امام عسکری • امام مهدی(عج)
رویدادهای اساسی
قیام محمد نفس زکیه • اتفاق فخ
نبو
المُعْتَزُّ بالله یا این که مُعتَز عباسی (۲۳۲ق-۲۵۵ق) سیزدهمی خلیفه عباسی که در حین وی امام هادی(ع) به شهیدشدن رسید. وی از فرزندان متوکل عباسی میباشد و در سال ۲۵۲ق به خلافت رسید. حکومت معتز حدود سه سال با امامت امام هادی(ع) و 1 سال با امامت امام حسن عسکری(ع) هم‌زمان بود.

او نسبت به بستگان رسول(ص) و شیعه‌ها بغض و کینه داشت و تنی چند از آنان‌را زندانی و جمع‌ای را به قتل رساند. به اطمینان اکثر عالمان شیعه، امام هادی(ع) به فرمان معتز مسموم شد و به شهیدشدن رسید. او امام عسکری(ع) را نیز گزینه آزار قرار بخشید و به زندان افکند و حتی از تصمیم و اقدامش برای قتل امام نیز کلام به در بین آمده میباشد. در منابع به یکسری قیام شیعی در طول وی اشاره گردیده که قیام علی بن موسی بن اسماعیل به عنوان مثال آنهاست.

معتز در طی نقط ی اوج سلطه ترکان بر دستگاه خلافت به اقتدار رسید. وی کوشش کرد با قتل بعضی از سران سوراخ و مجاورت کردن عموم بربر و فرغانه به خویش از توان ترکان بکاهد؛ البته در غایت با حیله آن‌ها به قتل رسید.

معرفی اجمالی
محمد بن جعفر بن محمد بن هارون، که با کنیه المعتز بالله شناخته می شد،[۱] سیزد‌همین خلیفه عباسی بود.[۲] در بعضا منابع از اسم زبیر[۳] یا این که احمد[۴] برای معتز نیز حرف به در میان آمده میباشد. لقب‌اش ابوعبدالله بود.[۵] معتز در سال ۲۵۱ق[۶] یا این که ۲۵۲ق[۷] بعد از مستعین[۸] به خلافت رسید. ۳۲ سال از امامت امام هادی(ع) قبلی بود که معتز توان را به دست گرفت.[۹]

معتز در سال ۲۳۲ق در سامرا چشم به جهان گشود.[۱۰] متوکل عباسی دهمی خلیفه عباسی بابا معتز بود.[۱۱] برادرش معتمد نیز پانزدهمین خلیفه عباسی بود.[۱۲] ابن‌سکیت که به انگیزه طرفداری از اهل‌بیت(ع) بوسیله متوکل به قتل رسید از معلمان معتز بود.[۱۳]

نبو
تبارنامه بنی‌عباس
عباس
عبدالله
علی
محمد
سفاح
(۱۳۲-۱۳۶ق) منصور عباسی
(۱۳۶-۱۵۸ق) ابراهیم امام
مهدی عباسی
(۱۵۸-۱۶۹ق)
هارون الرشید
(۱۷۰-۱۹۳) هادی عباسی
(۱۶۹-۱۷۰)
امین عباسی
(۱۹۳-۱۹۸) مأمون
(۱۹۸-۲۱۸) معتصم
(۲۱۸-۲۲۷)
محمد متوکل عباسی
(۲۳۲-۲۴۷) واثق
(۲۲۷-۲۳۲)
مستعین
(۲۴۸-۲۵۱) معتمد
(۲۵۶-۲۷۹ق) معتز
(۲۵۲-۲۵۵) منتصر
(۲۴۷-۲۴۸) مهتدی
(۲۵۵-۲۵۶)
وصال به اقتدار
بعد از زد خورد‌هایی با مستعین پسرعمویش که قبل از وی خلیفه بود، مستعین به عایدی معتز از اقتدار گوشه‌گیری کرد[۱۴] و معتز خلافت را به دست گرفت.[۱۵] معتز عباسی هنگام خلافت ۱۹ سال سن داشت.[۱۶] و جوان‌ترین خلیفه عباسی تا آن فرصت بود.[۱۷]

برخی معتز را جوانی بی‌تجارب و فارغ از داشتن دوراندیشی سیاسی قلمداد کرده‌اند.[۱۸] زمانه زمامداری معتز، زمان نقط ی اوج سلطه ترکان تیتر گردیده و خلیفه را اسیر و بازیچه دست ترکان دانسته‌اند.[۱۹] نفوذ و اقتدار ترکان به‌اندازه‌ای بود که معتز شب و روز سلاح به یاور داشت.[۲۰] معتز سه سال و شش ماه خلافت کرد.[۲۱] از وی اشعاری در موضوع‌های متفاوت نقل شد‌ه‌است.[۲۲]

در روزگار خلافت وی طولونیان به رهبری احمد بن طولون در مصر به توان رسیدند.[۲۳] فتح کرمان به وسیله یعقوب بن لیث صفاری در سال ۲۵۵ق برای مثال رویدادها فرصت خلافت معتز تیتر گردیده‌است.[۲۴]

قتل به دست ترکان
معتز در رجب[۲۵] یا این که رمضان سال ۲۵۵ق[۲۶] در ۲۳ سالگی[۲۷] به دست سرداران رخنه‌ کشته و در سامرا به خاک ودیعه شد.[۲۸]

معتز شخصی ضعیف در قبال ترکان دانسته گردیده است.[۲۹] وی با شم خطر از جانب ترکان همت کرد از اقتدار آنان بکاهد. او عموم مغرب و فرغانه را به خویش مجاورت کرد[۳۰] و دو بدن از سران شکاف را کشت.[۳۱] این فرمان منجر کودتا ترکان بر علیه وی شد.[۳۲] سرداران سوراخ اورا بدون چاره کردند تا خلافت را به مهتدی واگذار نماید.[۳۳] درنهایت معتز زندانی شد و به قتل رسید.[۳۴] معتز سومی خلیفه عباسی بود که از خلافت عزل شد و چهار‌مین خلیفه‌ای بود که به قتل رسید.[۳۵]

وزیر و وزرا و امرای سرشناس
ابومسلم خراسانی ابوسلمه ضمن • یحیی بن خالد برمکی • فضل و ادب بن یحیی برمکی • جعفر بن یحیی برمکی • حمید بن قحطبه طائی • علی بن عیسی بن ماهان • ادب بن ربیع • فضل و ادب بن آسوده • طاهر بن حسین • عضدالدوله دیلمی • عیسی بن یزید تشریفات ترحیم مشهد جلودی
امامان هم‌بعد از ظهر
امام راستگو • امام کاظم • امام رضا • امام جواد • امام هادی • امام عسکری • امام مهدی(عج)
رویدادهای اساسی
قیام محمد نفس زکیه • اتفاق فخ
نبو
المُعْتَزُّ بالله یا این که مُعتَز عباسی (۲۳۲ق-۲۵۵ق) سیزدهمی خلیفه عباسی که در حین وی امام هادی(ع) به شهیدشدن رسید. وی از فرزندان متوکل عباسی میباشد و در سال ۲۵۲ق به خلافت رسید. حکومت معتز حدود سه سال با امامت امام هادی(ع) و 1 سال با امامت امام حسن عسکری(ع) هم‌زمان بود.

او نسبت به بستگان رسول(ص) و شیعه‌ها بغض و کینه داشت و تنی چند از آنان‌را زندانی و جمع‌ای را به قتل رساند. به اطمینان اکثر عالمان شیعه، امام هادی(ع) به فرمان معتز مسموم شد و به شهیدشدن رسید. او امام عسکری(ع) را نیز گزینه آزار قرار بخشید و به زندان افکند و حتی از تصمیم و اقدامش برای قتل امام نیز کلام به در بین آمده میباشد. در منابع به یکسری قیام شیعی در طول وی اشاره گردیده که قیام علی بن موسی بن اسماعیل به عنوان مثال آنهاست.

معتز در طی نقط ی اوج سلطه ترکان بر دستگاه خلافت به اقتدار رسید. وی کوشش کرد با قتل بعضی از سران سوراخ و مجاورت کردن عموم بربر و فرغانه به خویش از توان ترکان بکاهد؛ البته در غایت با حیله آن‌ها به قتل رسید.

معرفی اجمالی
محمد بن جعفر بن محمد بن هارون، که با کنیه المعتز بالله شناخته می شد،[۱] سیزد‌همین خلیفه عباسی بود.[۲] در بعضا منابع از اسم زبیر[۳] یا این که احمد[۴] برای معتز نیز حرف به در میان آمده میباشد. لقب‌اش ابوعبدالله بود.[۵] معتز در سال ۲۵۱ق[۶] یا این که ۲۵۲ق[۷] بعد از مستعین[۸] به خلافت رسید. ۳۲ سال از امامت امام هادی(ع) قبلی بود که معتز توان را به دست گرفت.[۹]

معتز در سال ۲۳۲ق در سامرا چشم به جهان گشود.[۱۰] متوکل عباسی دهمی خلیفه عباسی بابا معتز بود.[۱۱] برادرش معتمد نیز پانزدهمین خلیفه عباسی بود.[۱۲] ابن‌سکیت که به انگیزه طرفداری از اهل‌بیت(ع) بوسیله متوکل به قتل رسید از معلمان معتز بود.[۱۳]

نبو
تبارنامه بنی‌عباس
عباس
عبدالله
علی
محمد
سفاح
(۱۳۲-۱۳۶ق) منصور عباسی
(۱۳۶-۱۵۸ق) ابراهیم امام
مهدی عباسی
(۱۵۸-۱۶۹ق)
هارون الرشید
(۱۷۰-۱۹۳) هادی عباسی
(۱۶۹-۱۷۰)
امین عباسی
(۱۹۳-۱۹۸) مأمون
(۱۹۸-۲۱۸) معتصم
(۲۱۸-۲۲۷)
محمد متوکل عباسی
(۲۳۲-۲۴۷) واثق
(۲۲۷-۲۳۲)
مستعین
(۲۴۸-۲۵۱) معتمد
(۲۵۶-۲۷۹ق) معتز
(۲۵۲-۲۵۵) منتصر
(۲۴۷-۲۴۸) مهتدی
(۲۵۵-۲۵۶)
وصال به اقتدار
بعد از زد خورد‌هایی با مستعین پسرعمویش که قبل از وی خلیفه بود، مستعین به عایدی معتز از اقتدار گوشه‌گیری کرد[۱۴] و معتز خلافت را به دست گرفت.[۱۵] معتز عباسی هنگام خلافت ۱۹ سال سن داشت.[۱۶] و جوان‌ترین خلیفه عباسی تا آن فرصت بود.[۱۷]

برخی معتز را جوانی بی‌تجارب و فارغ از داشتن دوراندیشی سیاسی قلمداد کرده‌اند.[۱۸] زمانه زمامداری معتز، زمان نقط ی اوج سلطه ترکان تیتر گردیده و خلیفه را اسیر و بازیچه دست ترکان دانسته‌اند.[۱۹] نفوذ و اقتدار ترکان به‌اندازه‌ای بود که معتز شب و روز سلاح به یاور داشت.[۲۰] معتز سه سال و شش ماه خلافت کرد.[۲۱] از وی اشعاری در موضوع‌های متفاوت نقل شد‌ه‌است.[۲۲]

در روزگار خلافت وی طولونیان به رهبری احمد بن طولون در مصر به توان رسیدند.[۲۳] فتح کرمان به وسیله یعقوب بن لیث صفاری در سال ۲۵۵ق برای مثال رویدادها فرصت خلافت معتز تیتر گردیده‌است.[۲۴]

قتل به دست ترکان
معتز در رجب[۲۵] یا این که رمضان سال ۲۵۵ق[۲۶] در ۲۳ سالگی[۲۷] به دست سرداران رخنه‌ کشته و در سامرا به خاک ودیعه شد.[۲۸]

معتز شخصی ضعیف در قبال ترکان دانسته گردیده است.[۲۹] وی با شم خطر از جانب ترکان همت کرد از اقتدار آنان بکاهد. او عموم مغرب و فرغانه را به خویش مجاورت کرد[۳۰] و دو بدن از سران شکاف را کشت.[۳۱] این فرمان منجر کودتا ترکان بر علیه وی شد.[۳۲] سرداران سوراخ اورا بدون چاره کردند تا خلافت را به مهتدی واگذار نماید.[۳۳] درنهایت معتز زندانی شد و به قتل رسید.[۳۴] معتز سومی خلیفه عباسی بود که از خلافت عزل شد و چهار‌مین خلیفه‌ای بود که به قتل رسید.[۳۵]