مجله خبری تشریفات

تزیینات مسجد ملک (مسجد امام کرمان)
کتیبه هایی با خط بسیار زیبای کوفی در تشریفات ترحیم مشهد جلوی نمای بیرونی مسجد مسجد ملک کرمان مندرج میباشد.
نقـوش مسجد ملک به دو شکل گیاهی و هندسی میباشند.
تزیینات شناسایی شـده ی آجری به فعالیت رفته درین مسجد مشتمل بر گل انداز، گره ساز ، تلفیق آجرو گچ و کتیبه کوفی میباشد.
نقوش جان دار بر روی حیاط غربی این نقش، هیبت هندسی بی آلایش گردیده و تزئینی میباشد که در نصیب لبه جای‌دارد و مشتمل بر دو بخش تکراری میباشد و به طور تلفیق آجرو گچ ، شغل گردیده‌است.
این نقش از تلفیق مربع و دایره به وجود آمـده میباشد و به عنون لبه ی بدور نقوش درون تراس مصرف شده میباشد.
هیبت گیاهی و دکوری در نصیب اواسط جای دارد و دورآن لبه ای تزئینی وجود دارااست.
زیربنای هندسی مسجد ملک کرمان مربع، دایره و مثلث میباشد.
یک گل چهار پروسط نقش و فضا آن چهار برگ تزئینی و فی مابین هر مورد از اینها ، یک گل با سه صورت دایره ای وجود دارااست.
نقش جان دار بر روی دیوار محراب مسجد ملک نقش هندسی که دو طـرف مـحـراب قـرار داراست و با آجـرو گچ عمل شد‌ه‌است با مبنا هندسی مربع و مثلث صورت پیاده سازی گردیده‌است.

)
اولی چیزی که در معماری امامزاده باتقوا طهران تشریفات ترحیم مشهد نگاه‌ را به سمت خویش جذب می‌نماید، رنگ آبی رنگ فیروزه‌ای بی‌نظیرکاشی‌کاری گنبد و گلدسته‌های آن میباشد. معماری این جای مقدس دسته جامعی از ادغام رنگ‌ها و طرح‌هاست. دیوارهایی با ضخامت زیاد، طاق‌ها و طرح چهارگوشه این سازه به مدل معماری قرن هفتم و هشتم هجری قمری درست شده. می‌اقتدار خاطرنشان کرد معماری این جای مقدس ترکیبی از مدل سنتی و باستانی اهل ایران و هنر دست معماران معاصر میباشد.

حیاط ورودی و ۴ رواق در ضلع شمالی محوطه قرار دارا‌هستند. در بالا صحن امامزاده یکی آرامستان‌های طهران بود؛ البته پس از مدتی مراسم تدفین درین محل ممنوع شد و با سپری شد فرصت اثر ها قبرهای کهن نیز هلاک شد. در بالا محیط امامزاده دیوارکشی گردیده بود و فضای محصوری داشت؛ البته با اجرای طرح بسط خیابان تجریش، دیوارهای دیرین حاد شد. فعلا بخشی از گورستان به بوستان تبدیل شد‌ه‌است.

ورودی‌های متفاوت
در ضلع‌های جنوب، شرق و غرب امامزاده سه ورودی گوناگون جای‌دارد که ورودی جنوبی و شرقی به بازار تجریش روش داراست و ورودی غربی به ترمینال باطن شهری تجریش منتهی میشود. برای دسترسی به ورودی‌های امامزاده می بایست بخشی از مسیر را پیاده طی فرمایید و از بازارچه یا این که ترمینال وارد فضای امامزاده گردید.

بازدید از امامزاده برای مردم آزاد میباشد و محدودیتی ندارد. درب‌های ورودی این ضریح در شش ماه ابتدایی سال از اذان صبح تا ۱۲ شب و در شش ماه دوم سال از اذان صبح تا ۱۱ شب گشوده میباشد. اما برای بازدید از این جای مقدس می بایست به محدودیت‌های اوضاع و احوال گردیده بخاطر سرایت COVID-19 هم دقت داشته باشید. آستان امامزاده معمولا با رعایت پروتکل‌های بهداشتی گشوده میباشد؛ ولی در شکل ایفا محدودیت‌های کلی، درب‌های ورودی بسته گردد. برای استحضار از این قضیه، مسلما قبل از بازدید، وب سایت امامزاده پارسا طهران را بررسی نمائید.

با دقت به پژوهش های انجام یافته روی تغییرات مسجد جامع تشریفات ترحیم مشهد در زمان های گوناگون، می اقتدار طرز پیشرفت سازه را به این شکل ذکر کرد:

۱. مسجد جامع اردستان درابتدا به طور شبستانی ردیف دار در یک طبقه و با پلانی نامنظم ساخته شد.

2- او‌لین بسط افقی و عمودی مسجد جامع اردستان با تشکیل داد گنبدخانه در جناح جنوبی چهره داده میباشد

3- بعد از آن با ایجاد کرد حیاط جنوبی، طول این نصیب از دیگر قسمتها رفیعتر شد همینطور درین مرحله با تشکیل داد بناهای همسایه گنبدخانه ، گشوده پیشرفت پلان در جهت قبله انجام یافته میباشد.

۴- آن‌گاه با ایجاد کرد تراس شمالی، این جناح نیز دارنده ارتقا طول شد ولیکن، پلان مسجد گسترشی سوا محدوده مسجد نخستین نداشت .

۵-در مرحله آن گاه، در جهت شرقی مسجد، پلان و طول هر دو پیشرفت یافتند.

۶-در واپسین مرحله پیشرفت، جناح غربی مسجد جامع‌ اردستان‌ در پلان، در به عبارتی محدوده مسجد سابق باقی ماند و با تشکیل داد حیاط، فقط ازلحاظ طول ارتقا یافت.

براساس حفاری های ایفا گرفته، سابق ترین عنصر معماری در بقایای مسجد جامع اردستان ، نصیب هایی از دیوار خشتی میباشد که احتمالاً وابسته به بنایی از اواخر عصر ساسانی یا این که اوایل معماری اسلامی میباشد. نظارت های انجام یافته روی فرایند تشکیل داد مسجد و گذر از نقشه آل بویه به نقشه زمان سلجوقی و بعداز آن ، نماد از این داراست که معماران سلجوقی خویش را موظف به رعایت شرایطی نانوشته می دانسته اند.

به‌این شکل که در توسعه و گسترش مسجد جامع اردستان از به عبارتی مبنا و محدوده جرزهای آل بویه استعمال کرده و با این فعالیت، از به هم ریختن نماهای داخلی دوری کرده اند.

همینطور با دقت به پیگردیهای مرحوم شیرازی و کشفیات وی درباره سه تراس شمالی، شرقی و غربی می قدرت سود گرفت؛ اگرچه این سه حیاط در یک فرصت سازه نشده اند، هر سه مرتبط با عصر صفوی می باشند و ساختار مهم بنای آن‌ها در بالا کوشکی بوده میباشد.

با مروری کوتاه بر سیر تطور تاریخی میدان های دارای تشریفات ترحیم مشهد شهرت کشور ایران از شهرهای قدیمی تا کنون، شاهد آنیم که رفته رفته معماری میدان نقشی اثرگذار در دسته اندام های شهری یافته و تاثیرات متعددی را بر تکوین و سازماندهی فضایی شهر نسبت به عصر های تاریخی متعدد، به ایفا رسانده میباشد.

میدان تحت عنوان یک فضای شهری با حضور و ژرف اندیشی معنا دار آدم و به خواسته و هدف معینی درخصوص با تکان جمعیت موجودیت مییابد و افزون بر آن جلوه های روشنی از یک فضای ساخت کننده رابطه، تماس و عمل آدمی را نمایان می سازد. رسیدگی شهر از روزگار دیرین، به خصوص شهرهای کشور‌ایران پس از اسلام، تا‌وقتی‌که شهرسازی از نظر ورود مفاهیم نو، نا آشنا و گسستن از قیمت های قبل خویش قرار نگرفته میباشد، گویای آن میباشد که همواره میدان نیز همانند دیگر اندام های اثرگذار و کارکردی، در حیات روان شهر، حضوری مفید داراست.

میدان های پر اسم و رسم جمهوری اسلامی ایران از زمان سلجوقیان به سپس استارت به ثبت خویش کرد و در زمان صفویه به مفاهیم عمیق و کارآمدی در معماری و شهرسازی رسیده و در زمانه قاجار به غایت نقش خویش دست یافته میباشد، ولی رفته رفته نقش می بازد تا جایی که از سال های میانی عصر پهلوی نام و نشان خویش را از دست داده و در دو دهه اخیر نیز در بلاتکلیفی مطلق به راز می‌برد.

درکی که در حال حاضر از معماری میدان و مضمون‌ آن وجود داراست همانی میباشد که در ذهن همگان و به صورت یکسان از تقاطع تعدادی خیابان که فضایی در وسط آن برای تفکیک تکان سواره پدید آمده و با ترکیبی از پوشش گیاهی، آب نما و فواره صورت می‌گیرد و هیچ رابطه معقولی با آدم، تکان انسانی و حضور مضمون‌ دار بشر برقرار نمی سازد.معماری میدان فارغ از حضور موءثر و امن آدم و به منظوری مشخص مضمون‌ فرنگی ندارد و حضور آدم در‌این فضای میانی تقاطع ها خیر دارنده مضمون‌ میباشد، خیر موءثر میباشد و خیر امن.

معماری میدان در زمانه جمهوری اسلامی ایران باستان
میدان های دارای شهرت کشور‌ایران معمولا در محل تلاقی مسیرهای ممتد به دروازه های شهر پدید می آمد که‌این مسیر ها، خویش بدلیل رابطه بی واسطه با دروازه، مکانی برای خرید و فروش و کسب و کار بودند. گشودگی پدید آمده از تلاقی این مسیر، و ، معمولا میدان را ضمن راس پیوندها اقتصادی – اجتماعی به راس فیزیکی شهر بدل می ایجاد کرد.

از این رو آیت الله سبزواری نذر کرد که در شرایطی‌ تشریفات ترحیم مشهد که آفریدگار او را از این بیماری شفا دهد، یک دورة کامل دینی از احکام شریعت مقدّس بنویسد. در به عبارتی شب از خواب برمی خیزد و بدون اینکه از درد و سختی بیماری اش شکوه ای نماید و به رغم سماجت خانواده اش به ماندن در منزل، آخر شب اراده رفتن به مسجد سهله می نماید.

وقتی روز آن‌گاه، دکتر معالج او را معاینه می نماید، با شگفتی مجموع می بیند که بیماری از وجود وی رخت بربسته و تماماً شفا یافته میباشد و این، واقعه ای خارق العادّه بود. این سیرتکامل بود که مرحوم سبزواری به واسطة وفای به نذری که کرده بود، آغاز به تایپ کردن یک دورة بزرگ دینی و استدلالی در سی جلد نمود و آن را «مهذّب الاحکام فی ذکر الحلال و الحرام» اسم بنیان که‌این کتاب به عنوان مثال موسوعه های دینی نو می‌باشد. سیّد حسین فرزند مرحوم آیت الله سبزواری، دربارة بابا بزرگوارش اینگونه می‌گوید:

هنگامی که نیروهای رژیم سابق به شهر نجف اشرف حمله کردند و شهر را با موشک های زمین به زمین بمباران نمودند و عموم به خارج شهر فرارو گریز کردند، پدرم در مسجد سهله بود. به مسجد رفتم تا از موقتا وی جویا نحس و از هراس سلطه و هجمة نیروهای رژیم همت کردم که او‌را قانع کرده و از مسجد بیرون و به خارج شهر ببرم. وی از اینجانب پرسیدند: عموم دارند از نجف خارج میروند؟ گفتم: آری. به خاطر شدّت هجوم ها خارج رفته اند. پدرم در پاسخ فرمود: در شرایطی‌که عموم از ولایت امیرالمؤمنین امام علی(ع) بر این شهر آگاه بودند، حتّی از یک وجب از آن عقب نشینی و فرار و گریز نمی کردند. پس پدرم پیشنهاد اینجانب برای به خروج از شهر را رد کرد و اصرار نمود که در مسجد سهله بماند.

سلیمان یکم زمانی که مجارستان را فتح نمود، دو شمعدان تشریفات ترحیم مشهد تبارک از این سرزمین به ایا صوفیه آورد و در دو طرف محراب جایگذاری کرد. به همین ترتیب در طول اسلامی اثر ها و نصیب‌های متعددی به این مسجد اضافه شوید.

موزه

در سال 1935، اولی رئیس جمهور ترکیه یعنی آتاترک، دستور داد این مسجد به موزه تبدیل شود. بدین ترتیب فرش‌هایش را برداشتند و کچ روی موزاییک‌ها را تراشیدند و کف مرمر این بنا توشه دیگر بعد از قرن‌ها درخشید. ایا صوفیه بعداز این به یکی دوستداشتنی‌ترین جاذبه‌های توریسم ترکیه بدل شد که هر ساله گردشگران داخلی و فرنگی فراوانی را به سوی خویش جذب میکرد.

مسجد دوم

در سال 2020 دیوام عالی ترکیه دستورداد که توشه دیگر ایا صوفیه به مسجد تغییر کاربری دهد. درواقع این تغییر کاربری یک کدام از وعده‌هایی بود که اردوغان در وعده‌های انتخاباتی‌اش هم به آن اشاره کرده بود و از سال 2019 حرف‌هایی از آن به در بین آورده بود. چون بسیاری از عموم ترکیه معتقد بودند ایا صوفیه مدام مسجد بوده و نباید به موزه تغییر تحول پیدا نماید.

اگرچه کلیسای ارتدوکس روسیه، یونان و برخی دیگر از مسیحیان فقیه این تصمیم را تاسف وار دانستند و حتی گفتند نشانه‌ها قرآنی و نماز در این جا پذیرفتنی وجود ندارد و منجر جریحه دار شدن احساسات مسیحیان می‌گردد البته در غایت ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۰ بعداز سپری شد 86 سال یک توشه دیگر نماز آدینه در ایا صوفیه برگزار شد.

مختصری درباره معماری مسجد ایا صوفیه

ایا صوفیه را می‌اقتدار یکی‌از ارزشمندترین مثال‌های معماری باقی مانده از مجال بیزانس دانست. تزئینات داخلی، موزاییک‌ها و ردیف‌های مرمر آن مهمترین قسمت‌های این معماری میباشند. ایا صوفیه تبارک‌ترین و زیباترین کلیسای زمان خویش بوده میباشد. این امر تا هزار سال بعد از آن یعنی تا وقتیکه کلیسای جامع در سیویل (Seville)در اسپانیا ساخته گردد، ادامه داشت.

در طی مراسم، عده ای در میان حاضران قرآن تقسیم می کنند تشریفات ترحیم مشهد که ثواب خواندن آن به روح مرحوم هدیه شود. برای تشریفات ترحیم مشهد این عمل از قرآن های حزبی به کار گیری میگردد و برای هر فردی که رغبت داشته باشد یک حزب در حیث گرفته میگردد. صاحبان عزا در جلوی مسجد می نشینند و مهمانان هنگام ورود به آن‌ها تسلیت می گویند .

مجلس با تلاوت آیاتی از قرآن مجید شروع می شود و معمولا آیاتی درباره یادآوری روز قیامت و مرتبط با مرگ خواندن می گردد. سخنران به معرفی متوفی می پردازد و از سجایای اخلاقی و صفات نیکوی او خاطر می کند. از طرف حاضران به صاحبان عزا تسلیت گفته و از طرف صاحبان عزا به حاضران خوشآمد می گوید و از کسانی که در مراسم مراسم‌تدفین و مجلس ختم در کنار خانواده متوفی بودند تشکر می کند.

پس از آن یک واعظ که عموما روحانی است با نقل روایاتی عبرت آموز و خواندن اشعاری ارشادوراهنمایی آمیز از کوتاهی عمر و قطعی بودن مرگ صحبت می کند و روز قیامت و توجه به آخرت را به حاضران یادآوری می کند و برای بازماندگان طلب طاقت دارد .

بعداز سخنرانی ، نوبت مداحی می باشد. یک مداح با تلاوت نوحه هایی از اتفاق کربلا، عظمت آن مصیبت را یاد آوری می کند و بازماندگان را تسلی می دهد و برای متوفی طلب رحمت و مغفرت می کند. در نقطه پایان سخنران از همه افرادی که در مسجد حضور داشتند سپاس کرده و بابیان نام از حضور بزرگان مجلس تشکر می کند. امروزه برخی از خانواده ها به جای مداحی یا در کنار آن، از دسته های نی و دف نوازی در مراسم ختم استفاده می کنند که سازی هایی عرفانی می باشند و عموما همراه آن ها اشعاری از حضرت مولانا خوانده می شود و فضایی خاص ایجاد می کنند که به ذوق و سلیقه صاحبان عزا بستگی دارد.

پس از نقطه پایان مراسم ختم، گروهی از بستگان نزدیک، خانواده متوفی را تا خانه هم‌نشینی می کنند و یا همدم مردان برای باز کردن فروشگاه بسته آن ها راهی می شوند. بعضی خانواده ها بعداز مسجد از میهمانان خود با شام نیز پذیرایی می کنند که این پذیرایی در خانه و یا سالن صورت می گیرد. بحرانی ترین و کلیدی ترین لحظات جهت برگزاری هرچه خوب تشریفات ترحیم و مراسمات را بایستی همین مرحله دانست.

از یک سو داغ از دست دادن عزیز مهاجرت کرده خانواده و نزدیکان را در بهت و ماتم فرو برده و افسوس لحظات از دست رفته، اقتدار هر کاری را سلب می نماید.

از سوی دیگر بایستگی تصمیم گیری و عملیاتی کردن امور تشریفات جهت هر چه با شکوه تر برگزار کردن مراسمات و اجرا و تدارک همگی امور در عرض چندین ساعت مجال عزاداری را سلب می نماید.

در این در بین می بایست تمامی امور را ذیل نظر داشت و نسبت به طراحی برنامه هر چه مناسب تر اقدام نمود.

آرامگاه کمال‌ الملک نقاش اهل ایران در ۲ کیلومتری تشریفات ترحیم مشهد جنوب شرقی شهر نیشابور استان خراسان رضوی، در درون گلشن و آرامگاه عطار قراردارد.

کمال‌ الملک غفاری، امید داشت آهسته‌ مکان ابدی‌ اش در روستای زادگاهش، «حسن آباد» کاشان باشد. ولی هنر دوستان و نزدیکانش او‌را در کنار آرامگاه عطار نیشابوری، در محله‌ی شادیاخ شهر نیشابور، به خاک سپردند.

گلشن عطار که محل دفن کمال‌ الملک نیز در آن واقع گردیده‌است، در محوطه تاریخی شادیاخ که یکی محله‌ های سابق‌ شهر نیشابور بوده و نزدیک به یک کیلومتری غرب گلشن آرامگاه حکیم قدمت خیام نیشابور و امامزاده محمد محروق، قراردارد.

آرامگاهی که فعلا بر حرم کمال‌ الملک دیده میشود، بی‌ گمان نقط ی اوج آفرینش‌ گری در پیاده سازی هنری میباشد و بسیار هنرورزانه معماری گردیده‌است و یکی زیباترین بناهای آرامگاهی کشور ایران میباشد.

بقاع کمال‌الملک آمیخته‌ای داهیانه از معماری سنتی کشور ایران و معماری امروزی دنیا میباشد و بهره مند از علامت‌هایی که با معاش کمال الملک لینک و پیوند معناشناختی داراست. طراح این بنای یادبودی معدود‌مانند، هوشنگ سیحون، مدرس گذشته دانش کده‌ی هنرهای زیبای دانشکده طهران، میباشد.

مسجد ایلخانی
این مسجد بنا شده در غرب آرامگاه بایزید بسطامی، به صورت تشریفات ترحیم مشهد یک دالان طویل با سقف هلالی میباشد.

صومعه بایزید
پیشینه صومعه یا این که چله منزل های گروه بایزید که از سه اتاقک خرد مربع صورت در امتداد یکدیگر و درجنوب تراس غربی تشکیل‌شده اند، به قبل از بعدازظهر سلجوقی بازمی خواهد شد و به احتمال حاذق ، به هنگام تشکیل داد مسجد اولیه سازه گردیده اند.

تراس و دالان ورودی ( تراس/ دالان اولجایتو )
این سازه، موسوم به دالان ورودی یا این که الجایتو، در ضلع شرقی گروه آرامگاه بایزید بسطامی قراردارد.

اجزای سازه متشکل از یک تراس و دالان نسبتاً طویل میباشد. حیاط سازه پیش از دالان و به منزله سردر ورودی دسته میباشد.

ظاهراً ورود به گروه آرامگاه بایزید بسطامی از روش این حیاط و دالان بوده و فضای بیرون و باطن را به هم مرتبط می نموده است باطن حیاط در دیواره ی سمت چپ و راست به بعدها ۲ در ۱ متر، اسم علی (ع) چهار توشه (چهار علی) به رنگ آبی‌رنگ تکرار گردیده است.

گلشن دنیا نما شیراز در ضلع شرقی خیابان تشریفات ترحیم مشهد حافظ (دروازه قرآن) فراتر از میدان حافظیه در شهر شیراز واقع شد‌ه‌است.

گلشن دنیا نما همانند بعضی از گلشن های تاریخی دیگر شهر شیراز در عصر آل مظفـر و آل اینجـو (قبل از یورش تیمور گورکانی به شیراز) در غایت آبادانی بوده میباشد.

تاریخچه گلشن عالم‌ نما (قدیمی ترین گلشن شیراز)
گلشن عالم‌ نما شیراز دیرین‌‌ترین گلشن شهر شیراز بوده و یکی زیباترین گلشن های اهل ایران میباشد که گذشته‌خیس از دیگر گلشن‌ های این شهر ساخته و آباد شد‌ه‌است. این گلشن که در زمان آل مظفر و آل اینجو در نقطع ی عطف جذابیت و آبادانی خویش قرار داشت، به قدری دیده نواز بود که توانست با سحر زیبایی خویش از یورش تیمور گرگانی در دفاع بماند.

گلشن عالم‌ نما در هنگام اقامت تیمور گوركانی در شیراز، همانند بقیه گلشن های نام دار آن زمان گزینه اعتنا واقع گردیده به نحوی كه همچون آن گلشن را در نزدیکی سمرقند -كه موطن اساسی او بوده میباشد تاسیس نموده و آن را دنیا ‌نما نامیده بود. گلشن عالم‌ نمای شیراز در عصر صفویه نیز آباد و با مداقه بوده میباشد

زیبایی گلشن عالم نما تا عصر صفویه پابرجا بود ولی بعداز این زمان، به انگیزه‌ نا امنی‌های مختلف میهن، گلشن عالم نما به یک ویرانه گران قدر تبدیل شد. بعداز سلسله صفوی، در زمان ناامنی كشور، این گلشن حدوداً ویران گردیده‌است.

به ماجرا میرزا محمد كلانتر عجم در زمان كشمكش در میان مدعیان سلطنت، بعداز کم فرمان روا افشار تا استقرار حكومت كریم خان زند این گلشن هم تجدید بنا گردیده‌است. عمارتی كه در اواسط گلشن قرار گرفته مرتبط با كریم خان زند میباشد.

كریم خان زند گلشن عالم‌ نما شیراز را در سال 1185 ه. ق حصار كشی كرد و عمارت سابق الذکر را در اواسط آن تشکیل داد و در حوالی عمارت، خیابان كشی‌های خوشگل و درختکاری مفصلی ساخت و ساز كرد. طرح این گلشن را كریم خان همچون گلشن حیث، در باطن گلشن، دارنده چهار خیابان و در حوالی، دو آبگینه بلندمرتبه و دو آبگینه كوچك داده میباشد.

کریم ومهربان خان زند توانست روح نو‌ای به کالبد گلشن عالم نما بدمد.

بعد از عصر زندیه، در زمان قاجاریه نیز گلشن دنیا‌ نما شیراز یكی از گلشن های آباد و باشكوه به شمار می‌رفته میباشد.