ایلخانان، جانشینان هلاکو خان، شاخهای از فرمانروایان مغولیاند که از سال ۶۵۱ هجری قمری به بازه حدود یک سده بر مرزوبومهای اسلامی از آسیای اواسط و افغانستان تا جمهوری اسلامی ایران و عراق و قسمتهایی از شام و آسیای صغیر حکومت کردند. آنها ابتدا، تابع خان تعالی مغول بودند البته بعداز مدتی به صورت غیر وابسته حکومت کردند و با تایید آیین اسلام با خان مغول جدا ارتباط کردند و به حکومتی اسلامی تبدیل تشریفات ترحیم مشهد شدند.
زمانه حکومت ایلخانان در افغانستان و کشورایران به پرورش اجتماعی مذهب تشیع دراین مرزو بوم امداد رساند. از فی مابین رفتن خلافت عباسی، سلطه سیاسی اهل سنت بر شیعهها را خاتمه بخشید و شیعه ها توانستند در زمان سلطنت ایلخانان که تعصب مذهبی خاصی نسبت به فرق مذهبی نداشتند، به کار آزادانهتری بپردازند. شیعهها همینطور باگاز به ردههای بلندی در حکومت ایلخانان دست یافتند و بعضا از وزرای ایلخانان، شیعه بودند و نیز بعضا از علمای شیعی با ایلخانان ارتباط ها از صمیم قلب داشتند.
غازان خان، فرمان روا مقتدر ایلخان که اسلام را آئین قانونی ایلخانان کرد به تشیع گرایش داشت و پسر و جانشینش اولجایتو در سال ۷۰۹ هجری به طور رسمیً شیعه شد. در زمان اولجایتو گروهی از علمای شیعه به کشور ایران آمدند و مدرسه های شیعی در کشورایران رونق گرفت و شعائر مذهبی شیعهها اشاعه یافت. اولجایتو سعی کرد تشیع را در کشورایران طلبه نماید البته با مخالفتهایی از سوی عموم و علمای سنی مذهب روبرو شد و از این غرض دست کشید. دانشمندان معمولا حکومت ایلخانی را دیباچه سیر بسط اجتماعی تشیع در افغانستان و کشور ایران به شمار می آورند؛ سیری که مدتی آن گاه به سربرآوردن حکومتهای شیعی مانند سربداران و در قرن دهم به تشکیل حکومت صفوی و یادگرفتن تشیع در کشور ایران انجامید.
نگاهی به تاریخ سیاسی بعدازظهر ایلخانان
هلاکوخان مغول به فرمان خان تبارک مغول منگو قاآن در سال ۶۵۱ به جمهوری اسلامی ایران لشکر کشید. از هدف ها یورش هلاکو به جمهوری اسلامی ایران، از بین بردن قلعههای اسماعیلیه و خلافت عباسی بود. اسماعیلیان در سال ۶۵۴ تماما از ایلخانان ناکامی خوردند. هلاکو در سال ۶۵۶ با تصرف بغداد خلافت عباسی را از در میان برداشت و واپسین خلیفه عباسی را به قتل رساند.[۱] با اینکه مغولان نصیبهای متعددی از شام را به تصرف در آوردند و دمشق را در سال ۶۵۷ تصرف کردند، از دستیابی به سواحل مدیترانه گشوده ماندند و در مسیر فتوحات خویش به سوی مصر، با حکومت ممالیک روبرو شدند و در سال ۶۵۸ هجری در نزاع عین جالوت از ممالیک مصر ناکامی خوردند.[۲] از آن پس تا بازه زمانیها نزاع با ممالیک برای دستیابی به مصر بخشی از نرمافزار نظامی ایلخانان را تشکیل میاعطا کرد.
گاهشمار حکومتهای جمهوری اسلامی ایران بعداز اسلام
حکومتهای جمهوری اسلامی ایران بعداز اسلام
اسم حکومت نهادگذار زمانٔ حکومت
خلفای راشدین ابوبکر ۱۶ - ۴۰
بنیامیه معاویه ۴۱ - ۱۳۰
بنیعباس سفاح ۱۳۱ - ۲۰۵
طاهریان طاهر ذوالیمینین ۲۰۵ - ۲۵۹ق
صفاریان یعقوب لیث ۲۴۷ - ۲۸۷ق
علویان طبرستان داعی وسیع ۲۵۰ - ۳۱۶ق
سامانیان نصر نخستین ۲۶۱ - ۳۸۹ق
زیاریان مرداویج پسر زیار ۳۱۵ - ۴۶۲ق
آل بویه عمادالدوله علی ۳۲۰ - ۴۴۰ق
غزنویان پاد شاه محمود ۳۸۸ - ۵۵۵ق
سلجوقیان طغرل بیک ۴۲۹ - ۵۹۰
خوارزمشاهیان انوشتکین غرجه ۴۷۰ - ۶۱۷ق
ایلخانان هولاکو خان ۶۵۴ - ۷۳۶ق
تیموریان تیمور گورکانی ۷۷۱ - ۹۰۳ق
صفویان پادشاه اسماعیل نخستین ۹۰۷ - ۱۱۳۳ق
افغانان محمود افغان ۱۱۳۳ - ۱۱۴۲
افشار نادرشاه ۱۱۴۸ - ۱۱۶۱ق
زند کریم ومهربان خان زند ۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ق
قاجار آقامحمدخان ۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ق
پهلوی رضا پاد شاه ۱۳۴۵ق (۱۳۰۴ش)- ۱۳۵۷ش
جمهوری اسلامی امام خمینی ۱۳۵۷ش- ...
نبو
ایلخانان
سلاطین
تیتر زمانٔ سلطنت
هلاکوخان ۶۶۳-۶۵۱
باقاخان ۶۶۳-۶۸۰
احمد تکودار ۶۸۳-۶۸۱
ارغون ۶۹۰-۶۸۳
گیخاتو ۶۹۴-۶۹۰
بایدو ۶۹۴-۶۹۴
غازانخان ۷۰۳-۶۹۴
اولجایتو ۷۱۶-۷۰۳
ابوسعید ۷۳۶-۷۱۶
وزیر ها و امرای سرشناس
خواجه نصیر الدین طوسی
شمس الدین محمد جوینی
خواجه صدرالدین احمد
خواجه رشیدالدین فضل و ادب الله
صورتهای سرشناس همبعدازظهر
خواجه نصیر الدین طوسی
علامه حلی
...
رویدادهای اساسی
ناکامی اسماعیلیان
سقوط خلافت عباسی
...
نبو
هلاکو از سوی خان مغول فرمانده مجموع متصرفات غربی امپراتوری مغولان شد و کنیه ایلخان گرفت و از آن پس حکومت کشور ایران و عراق و نصیبهایی از شام و آسیای صغیر بین فرزندان هلاکو ارثی شد. ایلخانان بعد از مدتی رابطه خویش را با خان تبارک مغول گسستند و به استقلال در جمهوری اسلامی ایران حکومت کردند.
اولیه سلاطین ایلخان، مسلمان نبودند. درین زمان ادیان غیر از اسلام به خصوص آئین بودایی آزادی یافتند. بعضا سلاطین ایلخان از آیین بودایی پشتیبانی کردند و معابد بودایی در کشور ایران ساخته شد.[۳] دومین جانشین هلاکو احمد تکودار که از سال ۶۸۳ تا ۶۹۰ حکومت کرد اولیه ایلخانی بود که مسلمان شد[۴] ولی جانشینان وی مسلمان نبودند تا اینکه غازانخان در سال ۶۹۴ به سلطنت رسید و اعلام مسلمانی کرد و معابد بودایی و کلیساها را تخریب کرد و از آن پس دست اندرکاران حکومت ایلخانان مسلمان شدند. غازان خان به واسطه آگاهی و اصلاحاتی که اجرا بخشید مشهورترین ایلخان مغول میباشد. وی به اصلاح قانون ها و اصلاحات اقتصادی دست زد و به آبادانی و تشکیل داد بناهای عام المنفعه پرداخت.[۵]
حکومت ایلخانان با مرگ ابوسعید بهادر خان در سال ۷۳۶ به دست حکام محلی و فرماندهان نظامی به زمین خورد و به نصیبهای متعدد تجزیه شد.
ایلخانان، جانشینان هلاکو خان، شاخهای از فرمانروایان مغولیاند که از سال ۶۵۱ هجری قمری به بازه حدود یک سده بر مرزوبومهای اسلامی از آسیای اواسط و افغانستان تا جمهوری اسلامی ایران و عراق و قسمتهایی از شام و آسیای صغیر حکومت کردند. آنها ابتدا، تابع خان تعالی مغول بودند البته بعداز مدتی به صورت غیر وابسته حکومت کردند و با تایید آیین اسلام با خان مغول جدا ارتباط کردند و به حکومتی اسلامی تبدیل تشریفات ترحیم مشهد شدند.
زمانه حکومت ایلخانان در افغانستان و کشورایران به پرورش اجتماعی مذهب تشیع دراین مرزو بوم امداد رساند. از فی مابین رفتن خلافت عباسی، سلطه سیاسی اهل سنت بر شیعهها را خاتمه بخشید و شیعه ها توانستند در زمان سلطنت ایلخانان که تعصب مذهبی خاصی نسبت به فرق مذهبی نداشتند، به کار آزادانهتری بپردازند. شیعهها همینطور باگاز به ردههای بلندی در حکومت ایلخانان دست یافتند و بعضا از وزرای ایلخانان، شیعه بودند و نیز بعضا از علمای شیعی با ایلخانان ارتباط ها از صمیم قلب داشتند.
غازان خان، فرمان روا مقتدر ایلخان که اسلام را آئین قانونی ایلخانان کرد به تشیع گرایش داشت و پسر و جانشینش اولجایتو در سال ۷۰۹ هجری به طور رسمیً شیعه شد. در زمان اولجایتو گروهی از علمای شیعه به کشور ایران آمدند و مدرسه های شیعی در کشورایران رونق گرفت و شعائر مذهبی شیعهها اشاعه یافت. اولجایتو سعی کرد تشیع را در کشورایران طلبه نماید البته با مخالفتهایی از سوی عموم و علمای سنی مذهب روبرو شد و از این غرض دست کشید. دانشمندان معمولا حکومت ایلخانی را دیباچه سیر بسط اجتماعی تشیع در افغانستان و کشور ایران به شمار می آورند؛ سیری که مدتی آن گاه به سربرآوردن حکومتهای شیعی مانند سربداران و در قرن دهم به تشکیل حکومت صفوی و یادگرفتن تشیع در کشور ایران انجامید.
نگاهی به تاریخ سیاسی بعدازظهر ایلخانان
هلاکوخان مغول به فرمان خان تبارک مغول منگو قاآن در سال ۶۵۱ به جمهوری اسلامی ایران لشکر کشید. از هدف ها یورش هلاکو به جمهوری اسلامی ایران، از بین بردن قلعههای اسماعیلیه و خلافت عباسی بود. اسماعیلیان در سال ۶۵۴ تماما از ایلخانان ناکامی خوردند. هلاکو در سال ۶۵۶ با تصرف بغداد خلافت عباسی را از در میان برداشت و واپسین خلیفه عباسی را به قتل رساند.[۱] با اینکه مغولان نصیبهای متعددی از شام را به تصرف در آوردند و دمشق را در سال ۶۵۷ تصرف کردند، از دستیابی به سواحل مدیترانه گشوده ماندند و در مسیر فتوحات خویش به سوی مصر، با حکومت ممالیک روبرو شدند و در سال ۶۵۸ هجری در نزاع عین جالوت از ممالیک مصر ناکامی خوردند.[۲] از آن پس تا بازه زمانیها نزاع با ممالیک برای دستیابی به مصر بخشی از نرمافزار نظامی ایلخانان را تشکیل میاعطا کرد.
گاهشمار حکومتهای جمهوری اسلامی ایران بعداز اسلام
حکومتهای جمهوری اسلامی ایران بعداز اسلام
اسم حکومت نهادگذار زمانٔ حکومت
خلفای راشدین ابوبکر ۱۶ - ۴۰
بنیامیه معاویه ۴۱ - ۱۳۰
بنیعباس سفاح ۱۳۱ - ۲۰۵
طاهریان طاهر ذوالیمینین ۲۰۵ - ۲۵۹ق
صفاریان یعقوب لیث ۲۴۷ - ۲۸۷ق
علویان طبرستان داعی وسیع ۲۵۰ - ۳۱۶ق
سامانیان نصر نخستین ۲۶۱ - ۳۸۹ق
زیاریان مرداویج پسر زیار ۳۱۵ - ۴۶۲ق
آل بویه عمادالدوله علی ۳۲۰ - ۴۴۰ق
غزنویان پاد شاه محمود ۳۸۸ - ۵۵۵ق
سلجوقیان طغرل بیک ۴۲۹ - ۵۹۰
خوارزمشاهیان انوشتکین غرجه ۴۷۰ - ۶۱۷ق
ایلخانان هولاکو خان ۶۵۴ - ۷۳۶ق
تیموریان تیمور گورکانی ۷۷۱ - ۹۰۳ق
صفویان پادشاه اسماعیل نخستین ۹۰۷ - ۱۱۳۳ق
افغانان محمود افغان ۱۱۳۳ - ۱۱۴۲
افشار نادرشاه ۱۱۴۸ - ۱۱۶۱ق
زند کریم ومهربان خان زند ۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ق
قاجار آقامحمدخان ۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ق
پهلوی رضا پاد شاه ۱۳۴۵ق (۱۳۰۴ش)- ۱۳۵۷ش
جمهوری اسلامی امام خمینی ۱۳۵۷ش- ...
نبو
ایلخانان
سلاطین
تیتر زمانٔ سلطنت
هلاکوخان ۶۶۳-۶۵۱
باقاخان ۶۶۳-۶۸۰
احمد تکودار ۶۸۳-۶۸۱
ارغون ۶۹۰-۶۸۳
گیخاتو ۶۹۴-۶۹۰
بایدو ۶۹۴-۶۹۴
غازانخان ۷۰۳-۶۹۴
اولجایتو ۷۱۶-۷۰۳
ابوسعید ۷۳۶-۷۱۶
وزیر ها و امرای سرشناس
خواجه نصیر الدین طوسی
شمس الدین محمد جوینی
خواجه صدرالدین احمد
خواجه رشیدالدین فضل و ادب الله
صورتهای سرشناس همبعدازظهر
خواجه نصیر الدین طوسی
علامه حلی
...
رویدادهای اساسی
ناکامی اسماعیلیان
سقوط خلافت عباسی
...
نبو
هلاکو از سوی خان مغول فرمانده مجموع متصرفات غربی امپراتوری مغولان شد و کنیه ایلخان گرفت و از آن پس حکومت کشور ایران و عراق و نصیبهایی از شام و آسیای صغیر بین فرزندان هلاکو ارثی شد. ایلخانان بعد از مدتی رابطه خویش را با خان تبارک مغول گسستند و به استقلال در جمهوری اسلامی ایران حکومت کردند.
اولیه سلاطین ایلخان، مسلمان نبودند. درین زمان ادیان غیر از اسلام به خصوص آئین بودایی آزادی یافتند. بعضا سلاطین ایلخان از آیین بودایی پشتیبانی کردند و معابد بودایی در کشور ایران ساخته شد.[۳] دومین جانشین هلاکو احمد تکودار که از سال ۶۸۳ تا ۶۹۰ حکومت کرد اولیه ایلخانی بود که مسلمان شد[۴] ولی جانشینان وی مسلمان نبودند تا اینکه غازانخان در سال ۶۹۴ به سلطنت رسید و اعلام مسلمانی کرد و معابد بودایی و کلیساها را تخریب کرد و از آن پس دست اندرکاران حکومت ایلخانان مسلمان شدند. غازان خان به واسطه آگاهی و اصلاحاتی که اجرا بخشید مشهورترین ایلخان مغول میباشد. وی به اصلاح قانون ها و اصلاحات اقتصادی دست زد و به آبادانی و تشکیل داد بناهای عام المنفعه پرداخت.[۵]
حکومت ایلخانان با مرگ ابوسعید بهادر خان در سال ۷۳۶ به دست حکام محلی و فرماندهان نظامی به زمین خورد و به نصیبهای متعدد تجزیه شد.
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم