مجله خبری تشریفات

معنای ضروری آیین
روضه خوان طوسی در کتاب الاقتصاد، ضروری آئین را اموری میداند که بدیهی‌بودن آن به‌اندازه روشنی و وضوح مسئله «یک والا‌خیس از دو وجود ندارد» و «وجب خرد‌خیس از ذراع میباشد» باشد.[۴] در بعضا اثرها، معیارهایی از قبیل بدیهی و تمامی فهم و شعور بودن، واضح‌بودن که انکارش راهی جز تکفیر باقی تشریفات ترحیم مشهد نمی‌گذارد

[۵] و آنچه هر مسلمانی آن را می شناسید، از سوی برخی از فقها برای ضروری آئین ارائه گردیده‌است.[۶] مقدس اردبیلی در مجمع الفائدة و البرهان ضروری آئین را اموری معرفی می‌نماید که یقینا در اسلام باشند، حتی در شرایطی که با برهان و استدلال اثبات گردیده باشد و اجماعی هم نباشد.[۷][یادداشت ۱]

مصداق ضروری آئین
عده و شمارش مورد ها ضروری آئین، نسبتاً غیر ممکن میباشد؛ به این دلیل‌که فقها هیچ‌گاه در صدد ذکر تمامی موردها آن نبوده‌اند.،[۸] در اثر ها و منابع شرعی، ضروری آیین بیشتر در موضوعاتی از قبیل ارتداد و انکار ضروری آیین طرح گردیده و کمتر به مصادیق آن اشاره شد‌ه‌است. مصادیق نقل شده در اثرها شرعی را می‌اقتدار به دو مجموعه احکام و عقاید ضروری تقسیم کرد.

احکام ضروری
اکثر فقیهان شیعه، مواقعی از قبیل وجوب نماز[۹] روزه،[۱۰] و زکات[۱۱] و همینطور حرمت قربت با حائض،[۱۲] یا این که حرمت خروج بر امام[۱۳] را مصداق ضروری آیین دانسته‌اند.

از برخی گفتارهای پژوهشگر همدانی اینگونه بر می آید که تک تک احکام دینی، مصداق ضروری آئین میباشند.[۱۴] بعضا از سایر فقیهان نیز مواقعی را ضروری آیین دانسته‌اند که ضروری بودن‌شان آیتم واقعه وجود ندارد یا این که از سوی بخش اعظمی از فقها به آن تصریح نشده میباشد. اذان و اقامه[۱۵] استحباب مسجد رفتن،[۱۶][۱۷] وجوب وضو،[۱۸] و حتی اعتبار استصحاب[۱۹] مثلا مسائلی می‌باشند که از سوی بعضا از فقها ضروری آیین قلمداد گردیده‌است.

اعتقادات ضروری
به حیث فقیهانی همانند امام خمینی انکار دو اصل توحید و نبوت به صورت انقطاع موجب خروج از اسلام میباشد.[۲۰] به گفتۀ سید موسی شبیری، فقیهان شیعه فقطً اطمینان به توحید و نبوت را جزو ضروریات آئین برشمرده‌اند؛ ولی سخنی از معاد به در میان نیاورده‌اند. سید ابوالقاسم خویی، معاد را به فهرست اعتقادات ضروری افزوده میباشد؛ زیرا انکار معاد نیازمند انکار رسالت رسول(ص) نیز میباشد. در مقابل، سید موسی شبیری اعتقاد دارد که فقیهان شیعه دلیلی قطعی بر این نیافته‌اند که انکار معاد ضرورتاً نیازمند انکار رسالت فرستاده(ص) باشد و به همین استدلال صرفا انکار توحید و نبوت را مایۀ ارتداد دانسته‌اند.[۲۱]

همینطور دانشمندان معتقدند که اکثر فقیهان شیعه، اصول مذهب تشیع (عدل و امامت) را جزو ضروریات آیین اسلام نمی‌دانند.[۲۲]

معنای ضروری آیین
روضه خوان طوسی در کتاب الاقتصاد، ضروری آئین را اموری میداند که بدیهی‌بودن آن به‌اندازه روشنی و وضوح مسئله «یک والا‌خیس از دو وجود ندارد» و «وجب خرد‌خیس از ذراع میباشد» باشد.[۴] در بعضا اثرها، معیارهایی از قبیل بدیهی و تمامی فهم و شعور بودن، واضح‌بودن که انکارش راهی جز تکفیر باقی تشریفات ترحیم مشهد نمی‌گذارد

[۵] و آنچه هر مسلمانی آن را می شناسید، از سوی برخی از فقها برای ضروری آئین ارائه گردیده‌است.[۶] مقدس اردبیلی در مجمع الفائدة و البرهان ضروری آئین را اموری معرفی می‌نماید که یقینا در اسلام باشند، حتی در شرایطی که با برهان و استدلال اثبات گردیده باشد و اجماعی هم نباشد.[۷][یادداشت ۱]

مصداق ضروری آئین
عده و شمارش مورد ها ضروری آئین، نسبتاً غیر ممکن میباشد؛ به این دلیل‌که فقها هیچ‌گاه در صدد ذکر تمامی موردها آن نبوده‌اند.،[۸] در اثر ها و منابع شرعی، ضروری آیین بیشتر در موضوعاتی از قبیل ارتداد و انکار ضروری آیین طرح گردیده و کمتر به مصادیق آن اشاره شد‌ه‌است. مصادیق نقل شده در اثرها شرعی را می‌اقتدار به دو مجموعه احکام و عقاید ضروری تقسیم کرد.

احکام ضروری
اکثر فقیهان شیعه، مواقعی از قبیل وجوب نماز[۹] روزه،[۱۰] و زکات[۱۱] و همینطور حرمت قربت با حائض،[۱۲] یا این که حرمت خروج بر امام[۱۳] را مصداق ضروری آیین دانسته‌اند.

از برخی گفتارهای پژوهشگر همدانی اینگونه بر می آید که تک تک احکام دینی، مصداق ضروری آئین میباشند.[۱۴] بعضا از سایر فقیهان نیز مواقعی را ضروری آیین دانسته‌اند که ضروری بودن‌شان آیتم واقعه وجود ندارد یا این که از سوی بخش اعظمی از فقها به آن تصریح نشده میباشد. اذان و اقامه[۱۵] استحباب مسجد رفتن،[۱۶][۱۷] وجوب وضو،[۱۸] و حتی اعتبار استصحاب[۱۹] مثلا مسائلی می‌باشند که از سوی بعضا از فقها ضروری آیین قلمداد گردیده‌است.

اعتقادات ضروری
به حیث فقیهانی همانند امام خمینی انکار دو اصل توحید و نبوت به صورت انقطاع موجب خروج از اسلام میباشد.[۲۰] به گفتۀ سید موسی شبیری، فقیهان شیعه فقطً اطمینان به توحید و نبوت را جزو ضروریات آئین برشمرده‌اند؛ ولی سخنی از معاد به در میان نیاورده‌اند. سید ابوالقاسم خویی، معاد را به فهرست اعتقادات ضروری افزوده میباشد؛ زیرا انکار معاد نیازمند انکار رسالت رسول(ص) نیز میباشد. در مقابل، سید موسی شبیری اعتقاد دارد که فقیهان شیعه دلیلی قطعی بر این نیافته‌اند که انکار معاد ضرورتاً نیازمند انکار رسالت فرستاده(ص) باشد و به همین استدلال صرفا انکار توحید و نبوت را مایۀ ارتداد دانسته‌اند.[۲۱]

همینطور دانشمندان معتقدند که اکثر فقیهان شیعه، اصول مذهب تشیع (عدل و امامت) را جزو ضروریات آیین اسلام نمی‌دانند.[۲۲]