مسجد جامع فهرج فقط مسجد بهمکان باقی مانده ازقرن نخستین هجری در کشورایران میباشد آنگونه که ازمنابع تاریخی برمی آید ،این مسجد پس ازفتح یزد بهدست سپاهیان اسلام سازه شده ،ولی کتیبه ای کهاین مدعی را پذیرش کردهباشد، تشریفات ترحیم مشهد در دسترس وجود ندارد .نقشه این مسجد و قرارگرفتن محراب آن در شالوده عرضی و تزیینات به فعالیت رفته در آن،حاکی از آن میباشد این سازه در ابتدا اسلام سازه شده است.
در فرهنگ و تمدن اسلامی، مساجد به عنوان مثال عمارات مقدس و ارزشمندی میباشند که معمار و سازندگان آن، در هر زمانی هنگامی، از حداکثر هنر معماری و پیاده سازی خویش به کار گیری کرده تا بنایی در شان آن، تاسیس نمایند. این موضوع از بدو ظهور اسلام از مداقه اکثری منتفع بوده و میاقتدار در اثرها بر مکان باقیمانده از قرن ها متفاوت، مثالهای تحسینبرانگیز معماری و پیاده سازی را بهنیکی روءیت کرد. مسجد جامع فهرج یزد، یک کدام از عمارات تاریخی کشورایران میباشد که تاریخ نویسان و باستان شناسان عمر آن را به زمان اولی اسلام نسبت میدهند. این بنای دیرین در ۳۰ آذرماه سال ۱۳۴۹ با شمارهی ۹۰۶ بهتیتر یکی اثرها ملی جمهوری اسلامی ایران، به تصویب رسیده میباشد.
دسترسی به مسجد جامع فهرج
این مسجد در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی استان یزد واقع گردیده است که برای بازدید از این بنای تاریخی ما یحتاج میباشد که بعد از خروج از یزد به سمت استان کرمان بروید. بعداز طی مسافتی حدود ۱۷ کیلومتر، این جای تاریخی و نفیس را مشاهده خواهید کرد.
کیفیت کشف مسجد فهرج
سالها گذشته در شیوه رجوع از بافق، مناره گلین فهرج میان دشت کم آب بیابان نظرم را به خویش جلب کرد و رویکرد خویش را گرداندم و برای بازدید از مسجد به درون روستا رفتم. در پای مناره گروهی از عموم روستا انباشته شده بودند و برای ساختن مسجدی نو بهمکان مسجد فهرج (که بنظرشان مسجدی کهنه و فرسوده بود)، از اینجانب کمک خواستند و منرا به داخل مسجد بردند. در اول نگاه اثر ها معماری ساسانی را با آجرهای گران قدر و نمایی از سیمگل داشت، در چشمم جلوه گر شد.
گچبریهای درهم و شکنجی (چین و شکن) که از پایین اندود گاهگلی خود نمایی می کرد، من را به گمان انداخت که مگر محل پرستش یا این که کوشکی از زمان ساسانی بوده که بعد ها به مسجد تغییرو تحول داده گردیده؛ بهخصوص محراب آن که نو ساز بود. بدین ترتیب آغاز به عکاسی کرده و شروع تحقیقی دور از شوخی دراینباره را در ذهنم یقین داد و به عموم آن روستا التفات این مسجد را توضیح دادم تا از این شغل پشیمان شوند.
تاریخچه ی مسجد جامع فهرج یزد
استان یزد و توابع آن، به عنوان مثال سابقترین نواحی کشورایران میباشد که بهادله حضور اثر ها تاریخی مختلف، خیرفقط در کشور ایران، بلکه در سراسر دنیا از آوازه و اهمیتی قابلاعتنا برخورداراست. طبق بیانات و داده ها تاریخنویسان و باستانشناسان، عمر روستای فهرج یزد را میقدرت حدود ۵۰۰۰ سال در حیث گرفت. بعضا از مورخان و باستانشناسان داخلی و فرنگی این شهر را یک کدام از اولیه نقاط سکونت ایرانیان که به پهره آوازه داشته میباشد، می دانند. با اعتنا به تاریخ سابق این ناحیه از سرزمین، حضور اثر ها و بناهای تاریخی با پیشینهای بیشتراز ۱۰۰۰ سال، چندان دور از تصور نخواهد بود.
به عنوان مثال عمارات اصلی و باارزش دراین کشور را مسجد جامع فهرج، آبانبار حسینیه و گروهی تاریخی شهدای فهرج تشکیل می دهند که هرمورد با تاریخی جذاب و شگفتانگیز دوران گذرانیده و فعلا بعداز سپری شد یکسری قرن از صورتگیری آن ها، همچنان سرفراز و امیدوار، چشم به راه لطف و همکاری انسان، جهت محافظت و خودداری از تخریب و هلاکت ایام را یکی از بعد از دیگری سپری مینمایند.
دربارهی تاریخ ظریف تاسیس مسجد جامع فهرج یزد، اختلاف نظراتی در میان تاریخنویسان و باستانشناسان داخلی و فرنگی وجود داراست. این قضیه بهسیرتکاملای تعیین شده میباشد که بهاستدلال نظریهی بعضا از آنان، بر اساس عمر این عمارت تاریخی به زمان اوایل ظهور اسلام (قرن اولیه هجری)، این مسجد را سابقترین مسجد درست شده در جمهوری اسلامی ایران فکرمیکنند.
معماری مسجد فهرج یزد
در نگاه در آغاز، مسجد جامع فهرج یزد بهعامل عدم حضور گنبد، کاشیکاریهای تزیینی و کتیبههای قرار گرفته بر در و دیوار اکثر مساجد مانده از جمهوری اسلامی ایران دیرین، شباهتی به مسجد نداشته باشد. اما آسانی و بیآلایشی این بنای تاریخی جلایی ستودنی بر روح و جان آدمی به یادگار خواهد گذاشت که تا بازهها بو خاطرش در ذهن و تصور باقی خواهد ماند. معمار و طراح مسجد جامع فهرج یزد، طرح نخستین و مهم این عمارت را بهشکل شبستان و رواقی که تراس مرکزی را در خویش تسلط کرده، در لحاظ گرفته میباشد نقشه مسجد فهرج بسیارساده خیس از تاریخانه دامغان بوده و شبستانی با سه دهانه داراست که دهانه ی میانی تعالیخیس از دو دهانهی چپ و راست آن میباشد.
قوسها کلیه بیضی صورت بوده و به طور کامل مشابه به معماری ساسانی آرایه های گچبری شکنجی و پیچک های آن همچون کاخ کسری در تیسفون میباشد. شبستان نام برده از عمقی موازی با دو دهانه فرشانداز و رواق نیز از عمقی حدود یک دهانه شامل است. از نکاتی که میقدرت دربارهی معماری صورت گرفته در شبستان مسجد اسم موفقیت، وجود قوس نادرخیز تیزهدار بر بالای هر دهانهی شبستان میباشد که پاکار آن از سطح جرزهای طرفین، به معیار یه خرده، باطن آمده میباشد. همینطور سازندگان این بنای دیرین، پهنا دهانهی مرکزی شبستان را با اندکی اختلاف از دید عرض (دو دهانهی کناری آن، از پهنا کمتری برخوردارند)، تاسیس کردهاند.
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم