فضیلت ها قرآنی
فضیلت ها قرآنی، آیاتی از قرآن میباشند که درباره امام علی(ع)، نازل گردیدهاند یا این که امام علی(ع) مصداق آن ها معرفی شدهاست. از ابنعباس نقل گردیدهاست آن مقدار از قرآن كه درباره على(ع) نازل گردیده، درباره هيچكس نازل نشده میباشد.[۶] همینطور ابنعباس از پیامبر پروردگار(ص) نقل کرده پروردگار آیهای را نازل نکرد که در آن «یا این که أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی در رأس مؤمنان و امیر آن ها میباشد.[۷] وی نزول بیش تر از ۳۰۰ آیه را در مدح علی(ع) دانسته میباشد.[۸] به گفته سید مرتضی عسکری (درگذشت ۱۳۸۶ش)، سیرهنگار شیعه، عامل اینکه با وجود این تمامی فضیلت ها قرآنی، به اسم حضرت علی(ع) در قرآن تصریح نشده این میباشد که قرآن بوسیله حاکمان ستمگر و عده ای که آن را تیرباران کردند از تحریف محفوظ بماند؛ به دلیل آنکه بیان جزئیات در تورات و انجیل از اسباب و اثاث اصلی در تحریفهای این دو کتاب میباشد.[۹] برخی از فضیلت ها قرآنی امام علی(ع) تشریفات ترحیم مشهد عبارتاند از:
آیه ولایت: آیه ۵۵ سوره مائده که می گوید آفریدگار، رسول(ص) و افرادی که نماز را برپا میداراهستند و در اکنون رکوع زکات می دهند، بر عموم ولایت دارا هستند.[۱۰] مفسران شیعه و سنی، شأن نزول این آيه را ماجرای خاتمبخشی حضرت علی(ع) دانستهاند که در هم اکنون رکوع، انگشتر خویش را به حاجتمند داد.[۱۱]
آیه شراء: آیه ۲۰۷ سوره بقره، افرادی را ستوده میباشد که حاضرند جان خویش را در قبال بهدستآوردن رضایت آفریدگار فدا نمایند.[۱۲] بهگفته ابنابیالحدید فقیه معتزلی، تمامی مفسران بر این باورند کهاین آیه در فضیلت امام علی(ع) نازل گردیده است.[۱۳] علامه طباطبایی نوشته میباشد: که طبق احادیث این آیه درباره ماجرای لیلة المَبیت نازل شدهاست.[۱۴] در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند به منزل نبی اکرم(ص) در مکه حمله نمایند و اورا به قتل برسانند. درین شب، امام علی(ع) برای مراقبت جان رسول در بستر وی خوابید.[۱۵]
آیه تبلیغ: آیه ۶۷ سوره مائده میباشد که براساس آن، فرستاده اسلام(ص) ملزم شد پیامی را به عموم ابلاغ نماید که در شرایطی که در رساندن آن کوتاهی نماید، رسالت پیامبریِ خویش را بهاعمال نرسانده میباشد.[۱۶] بهگفته مفسران شیعه و سنی، آیه تبلیغ بعد از برگشت نبی از حَجّةُالوداع در غدیر خم نازل شدهاست.[۱۷] در احادیث، شأن نزول آیه تبلیغ رخداد غدیر و اعلام جانشینی حضرت علی دانسته گردیده است.[۱۸]
نبی اکرم(ص) در خطبه غدیر
مَعاشِرَ النّاسِ، إنَّ فَضائِلَ عَلِی بْنِ أَبیطالِبٍ عِنْدَ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ ـ وَقَدْ أَنْزَلَها فِی الْقُرْآنِ ـ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ أُحْصِیَها فی مَقامٍ واحِدٍ، فَمَنْ أَنْبَأَکُمْ بِها وَعَرَّفَها فَصَدِّقُوهُ؛
ای عموم، فضیلت ها علی بن ابیطالب نزد پروردگار ـ که در قرآن آن را نازل کرده ـ بیش تر از آن میباشد که کلیه را در یک مجلس بشمارم. پس هر که دربارهٔ آن ها به شما خبر بخشید و معرفت آن را داشت، اورا تصدیق فرمایید.[۱۹]
آیه اِکمال: آیه ۳ سوره مائده میباشد که از بی نقصشدن آئین اسلام کلام می گوید.[۲۰] بهگفته ناصر مکارم شیرازی، مفسر شیعه، در تفاسیر شیعه مراد از بدون نقصشدن آئین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمان ها دانسته گردیده و احادیث هم آن را تأیید مینماید.[۲۱] عالمان شیعه بر این باورند که آیه اکمال درباره اتفاق غدیر نازل گردیده است.[۲۲]
آیه صادقین: آیه ۱۱۹ سوره توبه میباشد که به مؤمنان امر میدهد یار صادقین باشند و از آنها تقلید نمایند.[۲۳] در احادیث شیعه، صادقین به اهلبیت(ع) تعبیروتفسیر شدهاست.[۲۴] خواجه نصیرالدین طوسی این آیه را از دلایل امامت علی(ع) دانسته میباشد.[۲۵]
آیه نه البریه: آیه هفتم سوره بینه میباشد که اشخاصی را که ایمان آورده و کار با تقوا ایفا دادهاند، برگزیدگان آفريدگان معرفی مینماید.[۲۶] براساس احادیثِ شیعه و سنی، این مجموعه امام علی(ع) و شیعهها وی میباشند.[۲۷]
آیه با تقواالمؤمنین: آیه ۴ سوره تحریم میباشد که در آن معبود علی(ع)، جبرئیل و دیگر ملائکه را، حمایت کننده رسول اسلام(ص) قرار داده میباشد. در تفاسیر با استناد به روایاتی از روش فریقین،[۲۸] صرفا مصداق پارساالمومنین امام علی(ع) معرفی گردیده است.[۲۹]
آیه انفاق: آیه ۲۷۴ سوره بقره میباشد که طبق آن، محرک اشخاصی که در شب و روز، و نهان و آشکارا، انفاق مینمایند، نزد پروردگارشان دانسته شدهاست.[۳۰] بهگفته مفسران، این آیه درباره على(ع) نازل گردیده که چهار درهم داشت و يكى را در شب انفاق كرد، يكى را در روز، يكى را در نهان و يكى را آشكارا.[۳۱]
آیه نجوا: آیه ۱۲ سوره مجادله میباشد که به مسلمان ها ثروتمند امر می دهد پیش از نجوا (گفتگوی رمزّی) با رسول اسلام(ص)، می بایست صدقه بدهند.[۳۲] بهگفته طبرسی بیشتر مفسران شیعه وسنی امام علی(ع) را فقط کسی دانسته اند که بدین آیه فعالیت نموده است.[۳۳]
آیه وُدّ: آیه ۹۶ سوره مریم میباشد که طبق آن آفریدگار محبت مؤمنان را در دل سایرافراد قرار میدهد.[۳۴] برپایه بعضی احادیث، رسول(ص) از علی خواست بگوید؛ خدایا محبت مرا در دل مؤمنان قرار بده. پس از این درخواست، آیه وُدّ نازل شد.[۳۵]
آیه مباهله: آیه ۶۱ سوره آلعمران میباشد که ماجرای مباهله فرستاده(ص) با مسیحیان نجران را ذکر مینماید. بنابر تفاسیر، امام علی(ع) دراین آیه بهمنزله نَفْس و جان رسول(ص) معرفی گردیده است.[۳۶]
آیه پاکسازی: بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب میباشد که در آن از عزم پروردگار بر عصمت اهل بیت(ع) از رجس و زشتی صحبت آمده میباشد. مفسران شیعه معتقدند این آیه در زمینهی اصحاب کساء نازل گردیدهاست.[۳۷]
آیه اولینالامر: آیه ۵۹ سوره نساء میباشد که مؤمنان را به اطاعت از خداوند و نبی آفریدگار(ص) و اولینالامر امر می دهد.[۳۸] از دید مفسران شیعه و سنی آیه نام برده بر طهارت اولوالامر دلالت داراست.[۳۹] در احادیث خواسته از اولینالامر امامان شیعه معرفی شدهاست.[۴۰]
آیه مودت: آیه ۲۳ سوره شوری میباشد. دراین آیه، مودت و محبتِ «اَلْقُرْبیٰ» بهتیتر مزد رسالت نبی بر مسلمانها واجب گردیدهاست.[۴۱] از ابنعباس بیان شده که رسول خواسته از القربی را علی، فاطمه، حسن و حسین دانسته میباشد.[۴۲]
آیه اطعام: این آیه نیکوکاران را عده ای معرفی مینماید که با آنکه خودشان به خوراک نیاز داراهستند آن را بهخیال خداوند به مسکین، یتیم و اسیر میدهند.[۴۳] بنابر احادیث این آیه، درباره عفو وبخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۴۴] طبق روایات، حضرت علی(ع)، فاطمه(س) بهخیال و خاطر شفای حسنین سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذایشان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۴۵]
آیه اهل الذکر: آیه ۴۳ سوره نحل و آیه ۷ سوره انبیاء میباشد که بر پرسیدن سؤال از اهل بیان تأکید مینماید.[۴۶] بر مبنا بعضی احادیث، اهل بیان اختصاصی در اهلبیت رسول میباشد.[۴۷]
آیه نصر: آیه ۶۲ سوره انفال میباشد. به لحاظ آیتالله مکارم شیرازی، هر مؤمنی که فرستاده اکرم(ص) را امداد کرده، شامل این آیه میباشد اما تردیدی وجود ندارد که مصداق أکمل و شخص شاخص مؤمنان درین آیه، حضرت علی(ع) میباشد. [۴۸] وی در کتاب نشانهها ولایت در قرآن تصریح نموده است که آيه نصر، يكى از آيات فضيلت امیرالمؤمنین(ع) میباشد.[۴۹]
صراط بدون واسطه: در احادیث زیادی علی(ع) و ولایت امام علی(ع) به عبارتی صراط بی واسطه در قرآن معرفی شدهاست.[۵۰]
فضیلت ها روایی
فضیلت ها قرآنی
فضیلت ها قرآنی، آیاتی از قرآن میباشند که درباره امام علی(ع)، نازل گردیدهاند یا این که امام علی(ع) مصداق آن ها معرفی شدهاست. از ابنعباس نقل گردیدهاست آن مقدار از قرآن كه درباره على(ع) نازل گردیده، درباره هيچكس نازل نشده میباشد.[۶] همینطور ابنعباس از پیامبر پروردگار(ص) نقل کرده پروردگار آیهای را نازل نکرد که در آن «یا این که أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی در رأس مؤمنان و امیر آن ها میباشد.[۷] وی نزول بیش تر از ۳۰۰ آیه را در مدح علی(ع) دانسته میباشد.[۸] به گفته سید مرتضی عسکری (درگذشت ۱۳۸۶ش)، سیرهنگار شیعه، عامل اینکه با وجود این تمامی فضیلت ها قرآنی، به اسم حضرت علی(ع) در قرآن تصریح نشده این میباشد که قرآن بوسیله حاکمان ستمگر و عده ای که آن را تیرباران کردند از تحریف محفوظ بماند؛ به دلیل آنکه بیان جزئیات در تورات و انجیل از اسباب و اثاث اصلی در تحریفهای این دو کتاب میباشد.[۹] برخی از فضیلت ها قرآنی امام علی(ع) تشریفات ترحیم مشهد عبارتاند از:
آیه ولایت: آیه ۵۵ سوره مائده که می گوید آفریدگار، رسول(ص) و افرادی که نماز را برپا میداراهستند و در اکنون رکوع زکات می دهند، بر عموم ولایت دارا هستند.[۱۰] مفسران شیعه و سنی، شأن نزول این آيه را ماجرای خاتمبخشی حضرت علی(ع) دانستهاند که در هم اکنون رکوع، انگشتر خویش را به حاجتمند داد.[۱۱]
آیه شراء: آیه ۲۰۷ سوره بقره، افرادی را ستوده میباشد که حاضرند جان خویش را در قبال بهدستآوردن رضایت آفریدگار فدا نمایند.[۱۲] بهگفته ابنابیالحدید فقیه معتزلی، تمامی مفسران بر این باورند کهاین آیه در فضیلت امام علی(ع) نازل گردیده است.[۱۳] علامه طباطبایی نوشته میباشد: که طبق احادیث این آیه درباره ماجرای لیلة المَبیت نازل شدهاست.[۱۴] در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند به منزل نبی اکرم(ص) در مکه حمله نمایند و اورا به قتل برسانند. درین شب، امام علی(ع) برای مراقبت جان رسول در بستر وی خوابید.[۱۵]
آیه تبلیغ: آیه ۶۷ سوره مائده میباشد که براساس آن، فرستاده اسلام(ص) ملزم شد پیامی را به عموم ابلاغ نماید که در شرایطی که در رساندن آن کوتاهی نماید، رسالت پیامبریِ خویش را بهاعمال نرسانده میباشد.[۱۶] بهگفته مفسران شیعه و سنی، آیه تبلیغ بعد از برگشت نبی از حَجّةُالوداع در غدیر خم نازل شدهاست.[۱۷] در احادیث، شأن نزول آیه تبلیغ رخداد غدیر و اعلام جانشینی حضرت علی دانسته گردیده است.[۱۸]
نبی اکرم(ص) در خطبه غدیر
مَعاشِرَ النّاسِ، إنَّ فَضائِلَ عَلِی بْنِ أَبیطالِبٍ عِنْدَ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ ـ وَقَدْ أَنْزَلَها فِی الْقُرْآنِ ـ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ أُحْصِیَها فی مَقامٍ واحِدٍ، فَمَنْ أَنْبَأَکُمْ بِها وَعَرَّفَها فَصَدِّقُوهُ؛
ای عموم، فضیلت ها علی بن ابیطالب نزد پروردگار ـ که در قرآن آن را نازل کرده ـ بیش تر از آن میباشد که کلیه را در یک مجلس بشمارم. پس هر که دربارهٔ آن ها به شما خبر بخشید و معرفت آن را داشت، اورا تصدیق فرمایید.[۱۹]
آیه اِکمال: آیه ۳ سوره مائده میباشد که از بی نقصشدن آئین اسلام کلام می گوید.[۲۰] بهگفته ناصر مکارم شیرازی، مفسر شیعه، در تفاسیر شیعه مراد از بدون نقصشدن آئین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمان ها دانسته گردیده و احادیث هم آن را تأیید مینماید.[۲۱] عالمان شیعه بر این باورند که آیه اکمال درباره اتفاق غدیر نازل گردیده است.[۲۲]
آیه صادقین: آیه ۱۱۹ سوره توبه میباشد که به مؤمنان امر میدهد یار صادقین باشند و از آنها تقلید نمایند.[۲۳] در احادیث شیعه، صادقین به اهلبیت(ع) تعبیروتفسیر شدهاست.[۲۴] خواجه نصیرالدین طوسی این آیه را از دلایل امامت علی(ع) دانسته میباشد.[۲۵]
آیه نه البریه: آیه هفتم سوره بینه میباشد که اشخاصی را که ایمان آورده و کار با تقوا ایفا دادهاند، برگزیدگان آفريدگان معرفی مینماید.[۲۶] براساس احادیثِ شیعه و سنی، این مجموعه امام علی(ع) و شیعهها وی میباشند.[۲۷]
آیه با تقواالمؤمنین: آیه ۴ سوره تحریم میباشد که در آن معبود علی(ع)، جبرئیل و دیگر ملائکه را، حمایت کننده رسول اسلام(ص) قرار داده میباشد. در تفاسیر با استناد به روایاتی از روش فریقین،[۲۸] صرفا مصداق پارساالمومنین امام علی(ع) معرفی گردیده است.[۲۹]
آیه انفاق: آیه ۲۷۴ سوره بقره میباشد که طبق آن، محرک اشخاصی که در شب و روز، و نهان و آشکارا، انفاق مینمایند، نزد پروردگارشان دانسته شدهاست.[۳۰] بهگفته مفسران، این آیه درباره على(ع) نازل گردیده که چهار درهم داشت و يكى را در شب انفاق كرد، يكى را در روز، يكى را در نهان و يكى را آشكارا.[۳۱]
آیه نجوا: آیه ۱۲ سوره مجادله میباشد که به مسلمان ها ثروتمند امر می دهد پیش از نجوا (گفتگوی رمزّی) با رسول اسلام(ص)، می بایست صدقه بدهند.[۳۲] بهگفته طبرسی بیشتر مفسران شیعه وسنی امام علی(ع) را فقط کسی دانسته اند که بدین آیه فعالیت نموده است.[۳۳]
آیه وُدّ: آیه ۹۶ سوره مریم میباشد که طبق آن آفریدگار محبت مؤمنان را در دل سایرافراد قرار میدهد.[۳۴] برپایه بعضی احادیث، رسول(ص) از علی خواست بگوید؛ خدایا محبت مرا در دل مؤمنان قرار بده. پس از این درخواست، آیه وُدّ نازل شد.[۳۵]
آیه مباهله: آیه ۶۱ سوره آلعمران میباشد که ماجرای مباهله فرستاده(ص) با مسیحیان نجران را ذکر مینماید. بنابر تفاسیر، امام علی(ع) دراین آیه بهمنزله نَفْس و جان رسول(ص) معرفی گردیده است.[۳۶]
آیه پاکسازی: بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب میباشد که در آن از عزم پروردگار بر عصمت اهل بیت(ع) از رجس و زشتی صحبت آمده میباشد. مفسران شیعه معتقدند این آیه در زمینهی اصحاب کساء نازل گردیدهاست.[۳۷]
آیه اولینالامر: آیه ۵۹ سوره نساء میباشد که مؤمنان را به اطاعت از خداوند و نبی آفریدگار(ص) و اولینالامر امر می دهد.[۳۸] از دید مفسران شیعه و سنی آیه نام برده بر طهارت اولوالامر دلالت داراست.[۳۹] در احادیث خواسته از اولینالامر امامان شیعه معرفی شدهاست.[۴۰]
آیه مودت: آیه ۲۳ سوره شوری میباشد. دراین آیه، مودت و محبتِ «اَلْقُرْبیٰ» بهتیتر مزد رسالت نبی بر مسلمانها واجب گردیدهاست.[۴۱] از ابنعباس بیان شده که رسول خواسته از القربی را علی، فاطمه، حسن و حسین دانسته میباشد.[۴۲]
آیه اطعام: این آیه نیکوکاران را عده ای معرفی مینماید که با آنکه خودشان به خوراک نیاز داراهستند آن را بهخیال خداوند به مسکین، یتیم و اسیر میدهند.[۴۳] بنابر احادیث این آیه، درباره عفو وبخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۴۴] طبق روایات، حضرت علی(ع)، فاطمه(س) بهخیال و خاطر شفای حسنین سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذایشان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۴۵]
آیه اهل الذکر: آیه ۴۳ سوره نحل و آیه ۷ سوره انبیاء میباشد که بر پرسیدن سؤال از اهل بیان تأکید مینماید.[۴۶] بر مبنا بعضی احادیث، اهل بیان اختصاصی در اهلبیت رسول میباشد.[۴۷]
آیه نصر: آیه ۶۲ سوره انفال میباشد. به لحاظ آیتالله مکارم شیرازی، هر مؤمنی که فرستاده اکرم(ص) را امداد کرده، شامل این آیه میباشد اما تردیدی وجود ندارد که مصداق أکمل و شخص شاخص مؤمنان درین آیه، حضرت علی(ع) میباشد. [۴۸] وی در کتاب نشانهها ولایت در قرآن تصریح نموده است که آيه نصر، يكى از آيات فضيلت امیرالمؤمنین(ع) میباشد.[۴۹]
صراط بدون واسطه: در احادیث زیادی علی(ع) و ولایت امام علی(ع) به عبارتی صراط بی واسطه در قرآن معرفی شدهاست.[۵۰]
فضیلت ها روایی
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم