(۱-۶۷ق) از تابعین که برای خونخواهی امام حسین(ع) قیام کرد. مختار در اتفاق کربلا میزبانی مسلم بن عقیل، نبی امام حسین(ع) در کوفه را بر ذمه داشت و تا شهیدشدن مسلم با وی همیاری کرد آن گاه عبیدالله بن زیاد اورا زندانی کرد، ازاینرو روز عاشورا در کربلا حضور تشریفات ترحیم مشهد نداشت.
مختار در سال ۶۶ق علیه حکم کننده کوفه قیام کرد، در قیام وی اکثری از عاملان حادثه کربلا به قتل رسیدند. مختار بعداز ۱۸ ماه حکومت بر کوفه، به دست مصعب بن زبیر به قتل رسید. قبری منسوب به وی در کنار مسجد کوفه مجاورت مزار مسلم بن عقیل جایدارد.
درباره شخصیت، قیام و کارایی مختار ایده ها مختلفی وجود داراست و در این زمینه اثر ها زیادی مندرج میباشد. بعضی معتقدند مختار با علت خونخواهی امام حسین(ع) و با اجازه امام زینالعابدین(ع) قیام نموده است البته برخی دیگر اورا شخصیتی توانطلب می دانند که با مقصود وصال به حکومت قیام نموده است. برخی نیز معتقدند مختار شیعه بود البته تلاش وی گزینه تأیید وجود ندارد با این درحال حاضر اهل دوزخ نخواهد بود. منشأ این ایده ها، دو تیم احادیث میباشد که در آنان مختار ثنا و سرزنش گردیدهاست. بعضی از رجالیان شیعه همانند عبدالله مامقانی و آیتالله خویی احادیث مدح را ترجیح دادهاند.
نسب و کنیه
مختار بن ابیعبید بن مسعود ثقفی از خویشان ثقیف بود.[۱] پدرش ابوعبید از صحابه رسول(ص) بود[۲] و در نزاعهای قادسیه در طول خلیفه دوم کشته شد.[۳] جد او، مسعود ثقفی، از بزرگان حجاز بود و به او کنیه عَظیمُالقَرْیَتَیْن (تبارک مکه و طائف) داده بودند.[۴] مادرش دومه بنت عمرو بن وهب میباشد که ابنطیفور در بلاغات النساء از او حافظه نموده است.[۵] به گفته ابناثیر، تاریخنگار قرن هفتم قمری، مختار از صحابه عدم وجود.[۶] با این حالا تفصیلدرحال حاضر وی در منابع صحابهنگاری آمده میباشد.[۷]
لقب مختار، ابواسحاق[۸] و لقبش کَیسان (زیرک و تیزهوش) بود.[۹] از اصبغ بن نباته گفته شده وقتی که مختار طفل بود، امام علی(ع) اورا بر زانوی خویش نشاند و او را کَیِّس خواند.[۱۰]
حضور در مبارزههای قادسیه
مختار در سال اولیه سفر چشم به جهان گشود.[۱۱] گفتهاند وی در ۱۳ سالگی در مبارزه جِرمز از نزاعهای قادسیه کمپانی داشت و در صدد بود تا وارد میدان پیکار گردد؛ البته عمویش سعد بن مسعود بازدارنده وی شد.[۱۲] دراین پیکار بابا و اخوی مختار کشته شدند.[۱۳]
سعد بن مسعود ثقفی عموی مختار، از طرف امام علی(ع) والی مداین بود.[۱۴] وی در زد خورد با خوارج، مختار را به جانشینی خویش در مداین منصوب کرد و خویش برای نبرد با آنها خارج رفت.[۱۵]براساس بعضی از گزارشها در طی حضور امام مجتبی(ع) در مدائن مختار به عمویش سفارش ارائه دادن امام به معاویه را داده میباشد. [۱۶]
ملازمت با مسلم بن عقیل
به نقل از شمسالدین ذهبی، مختار در حین معاویه به بصره رفت و عموم را به سوی امام حسین(ع) فرا خواند. در آن فرصت، عبیدالله بن زیاد که از طرف معاویه، والی بصره بود، او را بازداشت و به طائف تبعید کرد.[۱۷]
مختار با مسلم بن عقیل رسول امام حسین(ع) در کوفه همیاری میکرد. مسلم هنگام ورود به کوفه به منزل مختار رفت.[۱۸] بعداز آنکه عبیدالله بن زیاد از جای مسلم استحضار پیدا کرد، مسلم به منزل هانی بن عروه نقلجای کرد.[۱۹] همینطور سازه بر گزارشهای تاریخی، مختار با مسلم بن عقیل بیعت کرد،[۲۰] وی روز شهیدشدن مسلم، خارج کوفه به راز می برد و خبر قیامِ زودتر از موعدِ مسلم را آنجا شنید؛ ولی وقتی که به کوفه رسید، مسلم و هانی شهید گردیده بودند.[۲۱]
حضور نیافتن در کربلا
مختار در روز عاشورا در زندان بود. ازاینرو در کربلا حضور نداشت. بعد از شهیدشدن مسلم، ابن زیاد قصد کشتن مختار را داشت که با میانجی گری عمرو بن حریث از کشتن وی صرفلحاظ کرد؛ البته اورا به زندان انداخت. مختار تا بعداز حادثه کربلا در زندان بود.[۲۲] بعد از حادثه کربلا، مختار با میانجی گری عبدالله بن قدمت که شوهر صفیه خواهر مختار بود،[۲۳] نزد یزید بن معاویه، آزاد شد.[۲۴] سازه بر گزارش عبدالرزاق مقرم وقتی که اسیران کربلا را به مجلس ابنزیاد آوردند، ابنزیاد مختار را نیز که زندانی بود احضار کرد. دراین گردهمایی، در بین مختار و ابنزیاد سخنان تندی تعویض شد.[۲۵] سازه بر این گزارش، مختار بعد از شهیدشدن عبدالله بن عفیف از زندان آزاد شد؛ ولی عبیدالله بن زیاد با او شرط کرد که نباید بیشتر از سه روز در کوفه بماند. عبیدالله بعداز شهید شدن عبدالله بن عفیف، خطبهای خواند و در آن به اهلبیت رسول(ص) ناسزا بیان کرد. مختار به او اعتراض کرد و ابنزیاد مجدد اورا زندانی کرد؛ ولی با شفاعت دوباره عبدالله بن قدمت آزاد شد.[۲۶]
(۱-۶۷ق) از تابعین که برای خونخواهی امام حسین(ع) قیام کرد. مختار در اتفاق کربلا میزبانی مسلم بن عقیل، نبی امام حسین(ع) در کوفه را بر ذمه داشت و تا شهیدشدن مسلم با وی همیاری کرد آن گاه عبیدالله بن زیاد اورا زندانی کرد، ازاینرو روز عاشورا در کربلا حضور تشریفات ترحیم مشهد نداشت.
مختار در سال ۶۶ق علیه حکم کننده کوفه قیام کرد، در قیام وی اکثری از عاملان حادثه کربلا به قتل رسیدند. مختار بعداز ۱۸ ماه حکومت بر کوفه، به دست مصعب بن زبیر به قتل رسید. قبری منسوب به وی در کنار مسجد کوفه مجاورت مزار مسلم بن عقیل جایدارد.
درباره شخصیت، قیام و کارایی مختار ایده ها مختلفی وجود داراست و در این زمینه اثر ها زیادی مندرج میباشد. بعضی معتقدند مختار با علت خونخواهی امام حسین(ع) و با اجازه امام زینالعابدین(ع) قیام نموده است البته برخی دیگر اورا شخصیتی توانطلب می دانند که با مقصود وصال به حکومت قیام نموده است. برخی نیز معتقدند مختار شیعه بود البته تلاش وی گزینه تأیید وجود ندارد با این درحال حاضر اهل دوزخ نخواهد بود. منشأ این ایده ها، دو تیم احادیث میباشد که در آنان مختار ثنا و سرزنش گردیدهاست. بعضی از رجالیان شیعه همانند عبدالله مامقانی و آیتالله خویی احادیث مدح را ترجیح دادهاند.
نسب و کنیه
مختار بن ابیعبید بن مسعود ثقفی از خویشان ثقیف بود.[۱] پدرش ابوعبید از صحابه رسول(ص) بود[۲] و در نزاعهای قادسیه در طول خلیفه دوم کشته شد.[۳] جد او، مسعود ثقفی، از بزرگان حجاز بود و به او کنیه عَظیمُالقَرْیَتَیْن (تبارک مکه و طائف) داده بودند.[۴] مادرش دومه بنت عمرو بن وهب میباشد که ابنطیفور در بلاغات النساء از او حافظه نموده است.[۵] به گفته ابناثیر، تاریخنگار قرن هفتم قمری، مختار از صحابه عدم وجود.[۶] با این حالا تفصیلدرحال حاضر وی در منابع صحابهنگاری آمده میباشد.[۷]
لقب مختار، ابواسحاق[۸] و لقبش کَیسان (زیرک و تیزهوش) بود.[۹] از اصبغ بن نباته گفته شده وقتی که مختار طفل بود، امام علی(ع) اورا بر زانوی خویش نشاند و او را کَیِّس خواند.[۱۰]
حضور در مبارزههای قادسیه
مختار در سال اولیه سفر چشم به جهان گشود.[۱۱] گفتهاند وی در ۱۳ سالگی در مبارزه جِرمز از نزاعهای قادسیه کمپانی داشت و در صدد بود تا وارد میدان پیکار گردد؛ البته عمویش سعد بن مسعود بازدارنده وی شد.[۱۲] دراین پیکار بابا و اخوی مختار کشته شدند.[۱۳]
سعد بن مسعود ثقفی عموی مختار، از طرف امام علی(ع) والی مداین بود.[۱۴] وی در زد خورد با خوارج، مختار را به جانشینی خویش در مداین منصوب کرد و خویش برای نبرد با آنها خارج رفت.[۱۵]براساس بعضی از گزارشها در طی حضور امام مجتبی(ع) در مدائن مختار به عمویش سفارش ارائه دادن امام به معاویه را داده میباشد. [۱۶]
ملازمت با مسلم بن عقیل
به نقل از شمسالدین ذهبی، مختار در حین معاویه به بصره رفت و عموم را به سوی امام حسین(ع) فرا خواند. در آن فرصت، عبیدالله بن زیاد که از طرف معاویه، والی بصره بود، او را بازداشت و به طائف تبعید کرد.[۱۷]
مختار با مسلم بن عقیل رسول امام حسین(ع) در کوفه همیاری میکرد. مسلم هنگام ورود به کوفه به منزل مختار رفت.[۱۸] بعداز آنکه عبیدالله بن زیاد از جای مسلم استحضار پیدا کرد، مسلم به منزل هانی بن عروه نقلجای کرد.[۱۹] همینطور سازه بر گزارشهای تاریخی، مختار با مسلم بن عقیل بیعت کرد،[۲۰] وی روز شهیدشدن مسلم، خارج کوفه به راز می برد و خبر قیامِ زودتر از موعدِ مسلم را آنجا شنید؛ ولی وقتی که به کوفه رسید، مسلم و هانی شهید گردیده بودند.[۲۱]
حضور نیافتن در کربلا
مختار در روز عاشورا در زندان بود. ازاینرو در کربلا حضور نداشت. بعد از شهیدشدن مسلم، ابن زیاد قصد کشتن مختار را داشت که با میانجی گری عمرو بن حریث از کشتن وی صرفلحاظ کرد؛ البته اورا به زندان انداخت. مختار تا بعداز حادثه کربلا در زندان بود.[۲۲] بعد از حادثه کربلا، مختار با میانجی گری عبدالله بن قدمت که شوهر صفیه خواهر مختار بود،[۲۳] نزد یزید بن معاویه، آزاد شد.[۲۴] سازه بر گزارش عبدالرزاق مقرم وقتی که اسیران کربلا را به مجلس ابنزیاد آوردند، ابنزیاد مختار را نیز که زندانی بود احضار کرد. دراین گردهمایی، در بین مختار و ابنزیاد سخنان تندی تعویض شد.[۲۵] سازه بر این گزارش، مختار بعد از شهیدشدن عبدالله بن عفیف از زندان آزاد شد؛ ولی عبیدالله بن زیاد با او شرط کرد که نباید بیشتر از سه روز در کوفه بماند. عبیدالله بعداز شهید شدن عبدالله بن عفیف، خطبهای خواند و در آن به اهلبیت رسول(ص) ناسزا بیان کرد. مختار به او اعتراض کرد و ابنزیاد مجدد اورا زندانی کرد؛ ولی با شفاعت دوباره عبدالله بن قدمت آزاد شد.[۲۶]
خدمات صفر تا صد تشریفات ترحیم مشهد؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم