مجله خبری تشریفات

وصیت امام درست گو
بنابر روایات، امام درست گو(ع) بارها امام کاظم(ع) را تحت عنوان امام پس از خویش به اصحاب خاصش معرفی کرده بود؛[۱۵۱] ولی به دلیل دشوار‌گیری‌های عباسیان و به خواسته نگهداری جان امام کاظم(ع)، پنج نفر، به عنوان مثال خلیفه عباسی را وصی خویش معرفی کرد.[۱۵۲] [یادداشت ۳]ازاین‌رو بعضا از اصحاب پر رنگ امام راستگو(ع) مانند مؤمن طاق و هشام بن سلامت نیز درباره جانشین امام درستگو(ع) مردد بودند. آن‌ها آغاز سراغ عبدالله افطح رفتند و از وی سؤالاتی پرسیدند؛ ولی جواب‌های عبدالله آن‌ها را قانع نکرد. بعد از آن با موسی بن جعفر(ع) ملاقات کردند و با جواب‌های او قانع شدند و امامت اورا تشریفات ترحیم مشهد پذیرفتند.[۱۵۳]

انشعاب در شیعه
بعداز شهید شدن امام راستگو(ع) فرقه‌های مختلفی در شیعه بوجود آمد و هر مجموعه یکی‌از پسران اورا امام شمردند. بیشتر شیعه ها، امامت امام موسی کاظم(ع) را تحت عنوان امام هفتم پذیرفتند.[۱۵۴] گروهی از شیعه ها، مرگ اسماعیل، پسر ارشد امام راست گو(ع) را انکار کرده، او‌را سزاوار امامت می‌دانستند. شماری از این مجموعه، که از حیات اسماعیل مأیوس شدند، پسر اسماعیل، محمد را امام دانستند. این مجموعه به اسماعیلیه آوازه یافتند. برخی دیگر عبدالله اَفْطَح، دومی پسر امام راستگو(ع)، را امام دانسته، به فَطَحیه دارای اسم و رسم شدند؛ ولی بعد از مرگ وی که حدود ۷۰ روز بعداز شهیدشدن امام درست گو(ع) چهره اعطا کرد، به امامت موسی بن جعفر(ع) معتقد شدند. شماری نیز به تبعیت از فردی به اسم ناووس در امامت حضرت درستگو(ع) توقف کردند و فرقه ناووسیه را به وجود آوردند. توده‌ای هم به امامت محمد دیباج، دیگر فرزند امام درست گو(ع)، معتقد شدند.[۱۵۵]

تعطیلی قانونی سالروز شهید شدن در کشور‌ایران
در جمهوری اسلامی ایران، ۲۵ شوال تحت عنوان سالروز شهیدشدن امام درستگو(ع) تعطیل قانونی میباشد. این تعطیلی با سفارش آیت‌الله کاشانی و فرمان محمد مصدق انجام یافته میباشد.[۱۵۶] بعضا از مراجع تاسی کشور‌ایران در قم، در‌این روز در هیئت‌های سوگواری حضور می یابند و پیاده به مقبره حضرت معصومه(س) می روند.[۱۵۷]

تألیفات امام درست گو(ع)
در بعضا از کتاب‌های حدیثی شیعه رساله‌ها یا این که طومار‌هایی از امام راست گو(ع) گزارش گردیده‌است که در صدق برخی از آن‌ها شک وتردید گردیده‌است، ولی برخی دیگر در کتبی زیرا الکافی آمده و از اعتبار برخوردارند.[۱۵۸] برخی از این رساله‌ها عبارت‌اند از:

رساله امام درستگو(ع) به اصحاب. این رساله مشمول پیشنهاد‌هایی به شیعه ها در موضوع‌های متفاوت میباشد و در کتاب الکافی آمده میباشد.[۱۵۹]
رساله شرایع الدین به داستان اَعمَش. این رساله درباره اصول و فروع آیین میباشد. آن را روحانی صدوق نقل نموده است.
قطعه‌ای از یک طومار در موضوع تعبیر
قطعه‌ای از یک طومار به اهل قیاس در انتقاد آن ها
الرسالة الاَهوازیه. این طومار برای نجاشی والی اهواز درج شده میباشد. متن آن در کتاب کشف الریبه نوشته شهید ثانی آمده میباشد.
توحید المُفَضَّل یا این که کتابِ فَکِّر. این رساله شامل سخنان امام درست گو(ع) درباره خداشناسی برای مُفَضَّل بن قدمت میباشد که به دلیل تکرار عبارت «فَکِّر یا این که مُفَضَّل» (تامل کن ای مفضل) در آن، در قبلی به «کتابِ فَکِّر» آوازه داشت. مولف الذریعه مفضل را تحت عنوان مالک کتاب فکّر معرفی نموده است.[۱۶۰]
رساله اَهلیلَجه.[یادداشت ۴] درین رساله امام راست گو(ع) با پزشکی هندی درباره ثابت وجود معبود گفت‌و‌گو نموده است. به گفته سید محسن امین، سید ابن‌طاووس، این کتاب را دارای اعتبار دانسته میباشد. همینطور وی از ابن‌ندیم تالیف کننده فهرست ابن‌ندیم نقل کرده که کتابت این کتاب بوسیله امام راستگو(ع) از محالات میباشد.[۱۶۱]
متن دارای اسم و رسم به تعبیر امام درستگو(ع)
تعبیروتفسیر النُعمانی.[۱۶۲]
کتاب‌هایی نیز وجود داراست که شاگردان امام راست گو(ع) از سخنان وی تألیف کرده‌اند. بعضا از آن ها که به چاپ رسیده‌اند، عبارت‌اند از:

« الجعفریات» یا این که «الاَشعَثیّات» نوشته محمد بن محمد بن اَشْعَث
نثر الدُرَر: متن این کتاب را ابن‌شُعبه حَرّانی در تحف العقول آورده میباشد.
الحِکَم الجعفریه
گروه‌ای از لغات قِصار (جمله‌ها کوتاه) به داستان سلمان بن ایوب که متن آن در کتاب فرائِدُ السِّمْطَین جوینی آمده میباشد.[۱۶۳]
کتاب‌شناسی
کتاب‌های فراوانی درباره امام درست گو(ع)، کتابت یافته میباشد. در کتاب «کتاب‌شناسی امام جعفر درست گو(ع)»، حدود هشتصد تیتر کتاب چاپی مذکور گردیده است.[۱۶۴] کتاب‌های «خبر ها الصادق مع ابی‌حنیفه» و «خبرها الصادق مع المنصور» از محمد بن وهبان دبیلی (قرن ۴ق) و «خبر‌ها جعفر بن محمد» از عبدالعزیز یحیی جلودی (قرن ۴ق) سابق‌ترین کتاب‌ها دراین باره میباشد.[۱۶۵] برخی از کتاب‌های درباره امام راست گو(ع) عبارت‌اند از:

الامام الصادق(ع) و المذاهب الاربعة، نوشته اسد حیدر: این کتاب با تیتر امام درست گو(ع) و مذهب ها چهارگانه، به گویش فارسی ترجمه گردیده‌است؛[۱۶۶]
کتابنامه امام راست گو(ع) از رضا استادی؛
الإمام الصادق، نوشته محمدحسین مظفر: این کتاب را سید ابراهیم سیدعلوی با تیتر صفحاتی از زندگانی امام جعفر راستگو(ع)، به گویش فارسی برگردانده میباشد؛[۱۶۷]
الإمام جعفر الصادق، تألیف عبدالحلیم الجُندی:
زندگانی امام درست گو جعفر بن محمد(ع)، نوشته سید جعفر شهیدی؛
پرتوی از زندگانی امام راست گو(ع)، نوشته نورالله علی‌دوست خراسانی؛
پیشوای درست گو، از سیدعلی خامنه‌ای؛
موسوعة الإمام الصادق، تألیف باقر شریف قَرَشی؛
موسوعة الامام جعفر الصادق نوشته سید محمدکاظم قزوینی: این شرکت قرار میباشد ۶۰ جلد باشد؛[۱۶۸]
موسوعة الامام جعفر الصادق، نوشته هِشام آل قُطَیط:
مغز متفکر عالم شیعه، نوشته ذبیح‌الله منصوری: مولف کتابت کتاب را به راس مطالعات اسلامی استراسبورگ نسبت داده و خویش را معنی کننده آن معرفی نموده است؛ ولی این کلام را غلط دانسته و گفته‌اند اینگونه کتابی وجود فرنگی ندارد؛[۱۶۹]
مسند الإمام الصادق أبي‌عبدالله جعفر بن محمد عليهماالسلام نوشته عزیزالله عطاردی در ۲۲ جلد به گویش عربی از منابع دارای اعتبار شیعه و سنی؛[۱۷۰]
دانشنامه حضرت امام درستگو(ع) نوشته عده ای از نویسندگان، منتشرشده به وسیله مقر تخصصی عاشورا.[۱۷۱]
پانویس

وصیت امام درست گو
بنابر روایات، امام درست گو(ع) بارها امام کاظم(ع) را تحت عنوان امام پس از خویش به اصحاب خاصش معرفی کرده بود؛[۱۵۱] ولی به دلیل دشوار‌گیری‌های عباسیان و به خواسته نگهداری جان امام کاظم(ع)، پنج نفر، به عنوان مثال خلیفه عباسی را وصی خویش معرفی کرد.[۱۵۲] [یادداشت ۳]ازاین‌رو بعضا از اصحاب پر رنگ امام راستگو(ع) مانند مؤمن طاق و هشام بن سلامت نیز درباره جانشین امام درستگو(ع) مردد بودند. آن‌ها آغاز سراغ عبدالله افطح رفتند و از وی سؤالاتی پرسیدند؛ ولی جواب‌های عبدالله آن‌ها را قانع نکرد. بعد از آن با موسی بن جعفر(ع) ملاقات کردند و با جواب‌های او قانع شدند و امامت اورا تشریفات ترحیم مشهد پذیرفتند.[۱۵۳]

انشعاب در شیعه
بعداز شهید شدن امام راستگو(ع) فرقه‌های مختلفی در شیعه بوجود آمد و هر مجموعه یکی‌از پسران اورا امام شمردند. بیشتر شیعه ها، امامت امام موسی کاظم(ع) را تحت عنوان امام هفتم پذیرفتند.[۱۵۴] گروهی از شیعه ها، مرگ اسماعیل، پسر ارشد امام راست گو(ع) را انکار کرده، او‌را سزاوار امامت می‌دانستند. شماری از این مجموعه، که از حیات اسماعیل مأیوس شدند، پسر اسماعیل، محمد را امام دانستند. این مجموعه به اسماعیلیه آوازه یافتند. برخی دیگر عبدالله اَفْطَح، دومی پسر امام راستگو(ع)، را امام دانسته، به فَطَحیه دارای اسم و رسم شدند؛ ولی بعد از مرگ وی که حدود ۷۰ روز بعداز شهیدشدن امام درست گو(ع) چهره اعطا کرد، به امامت موسی بن جعفر(ع) معتقد شدند. شماری نیز به تبعیت از فردی به اسم ناووس در امامت حضرت درستگو(ع) توقف کردند و فرقه ناووسیه را به وجود آوردند. توده‌ای هم به امامت محمد دیباج، دیگر فرزند امام درست گو(ع)، معتقد شدند.[۱۵۵]

تعطیلی قانونی سالروز شهید شدن در کشور‌ایران
در جمهوری اسلامی ایران، ۲۵ شوال تحت عنوان سالروز شهیدشدن امام درستگو(ع) تعطیل قانونی میباشد. این تعطیلی با سفارش آیت‌الله کاشانی و فرمان محمد مصدق انجام یافته میباشد.[۱۵۶] بعضا از مراجع تاسی کشور‌ایران در قم، در‌این روز در هیئت‌های سوگواری حضور می یابند و پیاده به مقبره حضرت معصومه(س) می روند.[۱۵۷]

تألیفات امام درست گو(ع)
در بعضا از کتاب‌های حدیثی شیعه رساله‌ها یا این که طومار‌هایی از امام راست گو(ع) گزارش گردیده‌است که در صدق برخی از آن‌ها شک وتردید گردیده‌است، ولی برخی دیگر در کتبی زیرا الکافی آمده و از اعتبار برخوردارند.[۱۵۸] برخی از این رساله‌ها عبارت‌اند از:

رساله امام درستگو(ع) به اصحاب. این رساله مشمول پیشنهاد‌هایی به شیعه ها در موضوع‌های متفاوت میباشد و در کتاب الکافی آمده میباشد.[۱۵۹]
رساله شرایع الدین به داستان اَعمَش. این رساله درباره اصول و فروع آیین میباشد. آن را روحانی صدوق نقل نموده است.
قطعه‌ای از یک طومار در موضوع تعبیر
قطعه‌ای از یک طومار به اهل قیاس در انتقاد آن ها
الرسالة الاَهوازیه. این طومار برای نجاشی والی اهواز درج شده میباشد. متن آن در کتاب کشف الریبه نوشته شهید ثانی آمده میباشد.
توحید المُفَضَّل یا این که کتابِ فَکِّر. این رساله شامل سخنان امام درست گو(ع) درباره خداشناسی برای مُفَضَّل بن قدمت میباشد که به دلیل تکرار عبارت «فَکِّر یا این که مُفَضَّل» (تامل کن ای مفضل) در آن، در قبلی به «کتابِ فَکِّر» آوازه داشت. مولف الذریعه مفضل را تحت عنوان مالک کتاب فکّر معرفی نموده است.[۱۶۰]
رساله اَهلیلَجه.[یادداشت ۴] درین رساله امام راست گو(ع) با پزشکی هندی درباره ثابت وجود معبود گفت‌و‌گو نموده است. به گفته سید محسن امین، سید ابن‌طاووس، این کتاب را دارای اعتبار دانسته میباشد. همینطور وی از ابن‌ندیم تالیف کننده فهرست ابن‌ندیم نقل کرده که کتابت این کتاب بوسیله امام راستگو(ع) از محالات میباشد.[۱۶۱]
متن دارای اسم و رسم به تعبیر امام درستگو(ع)
تعبیروتفسیر النُعمانی.[۱۶۲]
کتاب‌هایی نیز وجود داراست که شاگردان امام راست گو(ع) از سخنان وی تألیف کرده‌اند. بعضا از آن ها که به چاپ رسیده‌اند، عبارت‌اند از:

« الجعفریات» یا این که «الاَشعَثیّات» نوشته محمد بن محمد بن اَشْعَث
نثر الدُرَر: متن این کتاب را ابن‌شُعبه حَرّانی در تحف العقول آورده میباشد.
الحِکَم الجعفریه
گروه‌ای از لغات قِصار (جمله‌ها کوتاه) به داستان سلمان بن ایوب که متن آن در کتاب فرائِدُ السِّمْطَین جوینی آمده میباشد.[۱۶۳]
کتاب‌شناسی
کتاب‌های فراوانی درباره امام درست گو(ع)، کتابت یافته میباشد. در کتاب «کتاب‌شناسی امام جعفر درست گو(ع)»، حدود هشتصد تیتر کتاب چاپی مذکور گردیده است.[۱۶۴] کتاب‌های «خبر ها الصادق مع ابی‌حنیفه» و «خبرها الصادق مع المنصور» از محمد بن وهبان دبیلی (قرن ۴ق) و «خبر‌ها جعفر بن محمد» از عبدالعزیز یحیی جلودی (قرن ۴ق) سابق‌ترین کتاب‌ها دراین باره میباشد.[۱۶۵] برخی از کتاب‌های درباره امام راست گو(ع) عبارت‌اند از:

الامام الصادق(ع) و المذاهب الاربعة، نوشته اسد حیدر: این کتاب با تیتر امام درست گو(ع) و مذهب ها چهارگانه، به گویش فارسی ترجمه گردیده‌است؛[۱۶۶]
کتابنامه امام راست گو(ع) از رضا استادی؛
الإمام الصادق، نوشته محمدحسین مظفر: این کتاب را سید ابراهیم سیدعلوی با تیتر صفحاتی از زندگانی امام جعفر راستگو(ع)، به گویش فارسی برگردانده میباشد؛[۱۶۷]
الإمام جعفر الصادق، تألیف عبدالحلیم الجُندی:
زندگانی امام درست گو جعفر بن محمد(ع)، نوشته سید جعفر شهیدی؛
پرتوی از زندگانی امام راست گو(ع)، نوشته نورالله علی‌دوست خراسانی؛
پیشوای درست گو، از سیدعلی خامنه‌ای؛
موسوعة الإمام الصادق، تألیف باقر شریف قَرَشی؛
موسوعة الامام جعفر الصادق نوشته سید محمدکاظم قزوینی: این شرکت قرار میباشد ۶۰ جلد باشد؛[۱۶۸]
موسوعة الامام جعفر الصادق، نوشته هِشام آل قُطَیط:
مغز متفکر عالم شیعه، نوشته ذبیح‌الله منصوری: مولف کتابت کتاب را به راس مطالعات اسلامی استراسبورگ نسبت داده و خویش را معنی کننده آن معرفی نموده است؛ ولی این کلام را غلط دانسته و گفته‌اند اینگونه کتابی وجود فرنگی ندارد؛[۱۶۹]
مسند الإمام الصادق أبي‌عبدالله جعفر بن محمد عليهماالسلام نوشته عزیزالله عطاردی در ۲۲ جلد به گویش عربی از منابع دارای اعتبار شیعه و سنی؛[۱۷۰]
دانشنامه حضرت امام درستگو(ع) نوشته عده ای از نویسندگان، منتشرشده به وسیله مقر تخصصی عاشورا.[۱۷۱]
پانویس