مطالعههای ناظر به جریانشناسی حوزه علمیه قم
فرستاده جعفریان در کتاب جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی کشور ایران که به رسیدگی سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ داراست، به بعضی از جریانهای اندیشگی در حوزه قم اشاره نموده است. عبدالوهاب فراتی تفحصگر حوزه فقه سیاسی در کتابهای روحانیت و تجدد،[۱۳۷] روحانیت و سیاست،[۱۳۸] روحانیت و دولت امروزی،[۱۳۹] و نیز سیرتکاملشناسی فکری-سیاسی حوزه علمیه قم[۱۴۰] از یکسری دیدهانداز تفاوتهای فکری روحانیان حوزه قم را پژوهش نموده است. کتابهای «جریانهای فکری در حوزه معاصر قم»[۱۴۱]، و «سیرتکاملشناسی جریانهای فکری حوزه و نسبت آن با فکر انقلاب اسلامی»[۱۴۲] هر دو نوشته سید محسن طباطبائیفر، کتاب «سیرتکاملشناسی اخلاق و رفتار سیاسی مراجع تاسی شیعه»[۱۴۳] نوشته سید حسن هاشمیانفر، هماینگونه کتاب «فقیهان و انقلاب کشورایران» به خودکار سید هادی طباطبایی[۱۴۴] از مثال تفحصهایی می باشند که مسئله اساسی آنها تفحص تفاوت مبانی نظری، رویکردها و طریقهای سیرتکاملگون حوزویان بهویژه روحانیان حوزه علمیه تشریفات ترحیم مشهد قم میباشد.
حوزه علمیه قم و جریانهای فکری حریف
عیب گیری و انکار درنگهای معارضان فقهی، مذهبی و دگراندیشان باطنمذهبی همزیرا بقیه ناحیههای علمیه، در حوزه علمیه قم نیز جریان داشته میباشد.[۱۴۵] سابقترین عمل علیه دگراندیشان از سوی حوزه علمیه قم را بایستی در جوابهای گوناگون به نگاشتههای احمد کسروی و بعد از آن کتاب اسرار هزار ساله نوشته علی اکبر حکمیزاده کاوش کرد.[۱۴۶] کتابت کتاب کشف اسرار به خودکار سید روح الله خمینی در سال ۱۳۲۳شمسی کالا همین زمان میباشد.[۱۴۷]
بخشی از نیروی حوزه علمیه قم در دهههای ۱۳۳۰ تا ۱۳۶۰ نیز صرف جنگ با بهائیت گردیده است.[۱۴۸] در یک آیتم به فرمان آیتالله بروجردی، فلسفی، سخنران دارای اسم و رسم یک ماه در رادیو علیه فرقه بهائیت سخنرانی کرد.[۱۴۹] هماینگونه مراجع قم با صدور فتوا معامله با بهائیان را ممنوع اعلام کرده و با صدور اذن به کار گیری از وجوهات شرعیه انجمن حجیتیه را که علیه بهائیت کار میکرد تقویت کردند.[۱۵۰]
در همین راستا به جز عملهای شخصی و جمعی روحانیان حوزه علمیه قم، سازمانها و مراکزی نیز برای این وظیفه تولید گردیدهاند: پژوهشگاه علم ها و فرهنگ وتمدن اسلامی، پژوهشگاه تمدن و تامل اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشکده، راس مطالعات و جواب به شبهه ها و یکسری مؤسسه همگانی و محرمانه دیگر مثالهای این مؤسسات می باشند.
نبرد با درنگهای مارکسیستی
نزاع با تفکرات الحادی و غیر فقهی که در حوزه علمیه قم در دهه ۱۳۳۰ در پوسته جنگ با مارکسیسم و کمونیسم خویش را نماد اعطا کرد. به نقل از فراتی، روحانیت مارکسیسم را از هر تاملای حتی لیبرالیسم و سکولاریسم خطرناکخیس میدانست[۱۵۱] و به همین ادله حیطهها به ویژه حوزه علمیه قم تمرکز مهم خویش را بر عیب گیری و نزاع با مارکسیسم گذاشتند.[۱۵۲] طباطبایی، مطهری، و دیگر شاگردان طباطبایی مشهورترین روحانیان فعال در عرصه عیب گیری تفکرات غیر فقهی محسوب میگردند. کتابهای اصول فلسفه و طرز رئالیسم نوشته طباطبایی با پاورقیهای مطهری،[۱۵۳] فیلسوفنماها نوشته ناصر مکارم شیرازی اثر ها شناختهگردیده دراین عرصه میباشند.[۱۵۴] مطهری نیز جلسات فراوانی در عیب گیری مارکسیسم برگزار کرد و این جلسات سالها بعد از آن در پوسته کتاب نقدی بر مارکسیسم منتشر شد.[۱۵۵] در همین راستا کتاب پاسداری از سنگرهای ایدئولوژیک نوشته مصباح یزدی[۱۵۶] نیز در دهه ۱۳۵۰ نوشته و در سال ۱۳۶۰ منتشر شد.[۱۵۷]
مطالعههای ناظر به جریانشناسی حوزه علمیه قم
فرستاده جعفریان در کتاب جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی کشور ایران که به رسیدگی سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ داراست، به بعضی از جریانهای اندیشگی در حوزه قم اشاره نموده است. عبدالوهاب فراتی تفحصگر حوزه فقه سیاسی در کتابهای روحانیت و تجدد،[۱۳۷] روحانیت و سیاست،[۱۳۸] روحانیت و دولت امروزی،[۱۳۹] و نیز سیرتکاملشناسی فکری-سیاسی حوزه علمیه قم[۱۴۰] از یکسری دیدهانداز تفاوتهای فکری روحانیان حوزه قم را پژوهش نموده است. کتابهای «جریانهای فکری در حوزه معاصر قم»[۱۴۱]، و «سیرتکاملشناسی جریانهای فکری حوزه و نسبت آن با فکر انقلاب اسلامی»[۱۴۲] هر دو نوشته سید محسن طباطبائیفر، کتاب «سیرتکاملشناسی اخلاق و رفتار سیاسی مراجع تاسی شیعه»[۱۴۳] نوشته سید حسن هاشمیانفر، هماینگونه کتاب «فقیهان و انقلاب کشورایران» به خودکار سید هادی طباطبایی[۱۴۴] از مثال تفحصهایی می باشند که مسئله اساسی آنها تفحص تفاوت مبانی نظری، رویکردها و طریقهای سیرتکاملگون حوزویان بهویژه روحانیان حوزه علمیه تشریفات ترحیم مشهد قم میباشد.
حوزه علمیه قم و جریانهای فکری حریف
عیب گیری و انکار درنگهای معارضان فقهی، مذهبی و دگراندیشان باطنمذهبی همزیرا بقیه ناحیههای علمیه، در حوزه علمیه قم نیز جریان داشته میباشد.[۱۴۵] سابقترین عمل علیه دگراندیشان از سوی حوزه علمیه قم را بایستی در جوابهای گوناگون به نگاشتههای احمد کسروی و بعد از آن کتاب اسرار هزار ساله نوشته علی اکبر حکمیزاده کاوش کرد.[۱۴۶] کتابت کتاب کشف اسرار به خودکار سید روح الله خمینی در سال ۱۳۲۳شمسی کالا همین زمان میباشد.[۱۴۷]
بخشی از نیروی حوزه علمیه قم در دهههای ۱۳۳۰ تا ۱۳۶۰ نیز صرف جنگ با بهائیت گردیده است.[۱۴۸] در یک آیتم به فرمان آیتالله بروجردی، فلسفی، سخنران دارای اسم و رسم یک ماه در رادیو علیه فرقه بهائیت سخنرانی کرد.[۱۴۹] هماینگونه مراجع قم با صدور فتوا معامله با بهائیان را ممنوع اعلام کرده و با صدور اذن به کار گیری از وجوهات شرعیه انجمن حجیتیه را که علیه بهائیت کار میکرد تقویت کردند.[۱۵۰]
در همین راستا به جز عملهای شخصی و جمعی روحانیان حوزه علمیه قم، سازمانها و مراکزی نیز برای این وظیفه تولید گردیدهاند: پژوهشگاه علم ها و فرهنگ وتمدن اسلامی، پژوهشگاه تمدن و تامل اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشکده، راس مطالعات و جواب به شبهه ها و یکسری مؤسسه همگانی و محرمانه دیگر مثالهای این مؤسسات می باشند.
نبرد با درنگهای مارکسیستی
نزاع با تفکرات الحادی و غیر فقهی که در حوزه علمیه قم در دهه ۱۳۳۰ در پوسته جنگ با مارکسیسم و کمونیسم خویش را نماد اعطا کرد. به نقل از فراتی، روحانیت مارکسیسم را از هر تاملای حتی لیبرالیسم و سکولاریسم خطرناکخیس میدانست[۱۵۱] و به همین ادله حیطهها به ویژه حوزه علمیه قم تمرکز مهم خویش را بر عیب گیری و نزاع با مارکسیسم گذاشتند.[۱۵۲] طباطبایی، مطهری، و دیگر شاگردان طباطبایی مشهورترین روحانیان فعال در عرصه عیب گیری تفکرات غیر فقهی محسوب میگردند. کتابهای اصول فلسفه و طرز رئالیسم نوشته طباطبایی با پاورقیهای مطهری،[۱۵۳] فیلسوفنماها نوشته ناصر مکارم شیرازی اثر ها شناختهگردیده دراین عرصه میباشند.[۱۵۴] مطهری نیز جلسات فراوانی در عیب گیری مارکسیسم برگزار کرد و این جلسات سالها بعد از آن در پوسته کتاب نقدی بر مارکسیسم منتشر شد.[۱۵۵] در همین راستا کتاب پاسداری از سنگرهای ایدئولوژیک نوشته مصباح یزدی[۱۵۶] نیز در دهه ۱۳۵۰ نوشته و در سال ۱۳۶۰ منتشر شد.[۱۵۷]
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم