رده
این کتاب از معتبرترین تیمهای روایی شیعه به شمار میاید و هر عالم و مجتهدی هنگام استنباط احکام فقهی بایستی به احادیث این کتاب دقت داشته باشد.
کتاب استبصار یکیاز کتاب ها اربعه و در ستون کتاب کافی روحانی کلینی و کتاب اینجانب لایحضره الفقیه روضه خوان صدوق و تهذیب الاحکام، کتاب دیگر روحانی طوسی، میباشد و روضه خوان این کتاب را پس از کتاب تهذیب الاحکام نگاشته میباشد. تهرانی در الذریعه استبصار را از کتابهایی دانسته که از فرصت تألیف تا کنون مدار استنباط در نزد فقیهان امامیه بوده میباشد. [۸] با دقت به عنایت و قیمت کتاب استبصار اسم آن پیوسته در فهرست کتابها بوده و علما و فقهای شیعه ماجرا آن را به یکدیگر اذن میدادهاند. مکارم شیرازی براین اعتقاد و باور میباشد که بعضی علمای امامیه کل احادیث جانور در کتاب ها اربعه مثلا استبصار همگی را درست و غنی از استیناف رجالی برشمردهاند مانند اخباریان برای مثال ملاامین استرآبادی اما در مقابل این تیم ، پر اسم و رسم علمای شیعه قطعی بودن صدور احادیث جانور در کتاب اربعه را نپذیرفتهاند و مراجعه به دانش رجال برای تشخیص روایات درست، ضعیف، حسن و موثق را ما یحتاج تشریفات ترحیم مشهد دانستهاند. [۹]
چاپ و تکثیر
این کتاب، بوسیله انتشارات دارالکتب الاسلامیه، در طهران در ۴ جلد، به انقطاع وزیری و در سال ۱۳۹۰ق چاپ و منتشر گردیده است.
الاستبصار یک توشه در ۱۳۰۷ق در ۳ جلد در لکهنو (هند) به چاپ سنگی رسید و توشه دیگر در سالهای ۱۳۱۵-۱۳۱۷ق در طهران تجدید چاپ شد.
چاپ تحقیقی آن به عملکرد حسن موسوی خرسان و به اهتمام محمد آخوندی در نجف (۱۳۷۵-۱۳۷۶ق) در ۴ مجلد (جزء سوم در ۲ مجلد) منتشر شد و بارها تجدید چاپ شوید.
نسخه ها دیرین
درباره نسخه ها سابق الاستبصار، در آغاز می بایست از ورژنای ناقص حافظه کرد که به نقل از آقابزرگ تهرانی[۱۰] در کتابخانه سیدهادی کشف کننده الغطاء در نجف به خط جعفر بن علی مشهدی وجود داشته میباشد. برپایه این گزارش، ورژن حافظه گردیده با دستخط روضه خوان طوسی رویارویی گردیده، و تاریخ فراغ از آن ۵۷۳ق بوده میباشد.
آنگاه بایستی به ورژنای محفوظ در کتابخانه مرعشی اشاره نمود که در قرن هشتم قمری نگارش گردیده است.[۱۱]
شروح و تعلیقات
تألیف اثراتی تحت عنوان تفصیل، تعلیقه یا این که کناره بر الاستبصار از اواخر قرن دهم قمری بهطور شاخص چشم می شود، از مهم ترین آن میقدرت به مورد ها تحت اشاره نمود:
کنارهای از محمدبن علی بن حسین عاملی، مالک مدارک الاحکام (د ۱۰۰۹ق) که بههم پا متن الاستبصار در ورژن روضاتی محفوظ باقی مانده میباشد.[۱۲]
لبهای از حسن بن زین الدین عاملی، مالک معالم الدین (درگذشت: ۱۰۱۱ق) که افندی در ریاض العلماء از آن خاطر نموده است.[۱۳]
کنارهای از محمد بن علی بن ابراهیم استرآبادی مالک منهج المقال (درگذشت: ۱۰۲۸ق) که نسخه ها آن در نجف و مشهد نشانه داده شدهاست.[۱۴]
استقصاء الاعتبار، که شرحی میباشد از ابوجعفر محمد بن حسن بن زین الدین عاملی (درگذشت: ۱۰۳۰ق) و آقابزرگ تهرانی چندین ین ورژن از آن را معرفی نموده است.[۱۵]
مناهج الاخبار، که شرحی میباشد از کمال الدین (یا این که نظام الدین) احمد بن زین العابدین عاملی.[۱۶]
شرحی از ملا محمدامین استرآبادی (درگذشت: ۱۰۳۶ق)[۱۷]
تعلیقهای از میرمحمدباقر استرآبادی، پر اسم و رسم به میرداماد (درگذشت:۱۰۴۰ یا این که ۱۰۴۱ق)، که گاه از آن به تفصیل نیز تعبیروتفسیر شدهاست. ورژنهایی از آن در کتابخانه سپهسالار طهران و کتابخانه چستربیتی در دوبلین[یادداشت ۱]جانور میباشد.[۱۸]
جامع الأخبار فی ایضاح الاستبصار، که شرحی میباشد از روضه خوان عبداللطیف بن علی بن احمد بن ابی جامع حارثی (درگذشت: ۱۰۵۰ق) طلبه روحانی بهایی.[۱۹]
کشف الاسرار فی تفصیل الاستبصار، که شرحی میباشد از الاستبصار تألیف سید نعمت الله جزایری (درگذشت: ۱۱۱۲ق) و ورژنهای خطی زیادی از آن را آقابزرگ تهرانی نشانه داده میباشد.[۲۰]
نکت الارشاد در تفصیل استبصار، نوشته شهید اولیه محمد بن مکی.
تفصیل استبصار، نوشته سید میرزا حسن بن عبدالرسول حسینی زنوزی.
تفصیل استبصار، نوشته امیر محمد بن امیر عبدالواسع خاتون آبادی، داماد علامه مجلسی.[۲۱]
تعلیقه بر استبصار به وسیله سید حسن خرسان، تکثیر : طهران : دار الكتب الاسلاميه ، ۱۳۶۳ش.[۲۲]
پانویس
طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۳۴۳.
بجنوردی،دائرة المعارف والا اسلامی، ج۸، ص۳۲۹۶، زیر مدخل
حلی، رجال، نجف، ج۱، ص۲۷۶؛ علم پژوه، نشریه کتابخانه مرکزی کالج طهران، طهران، انتشارات دانش کده طهران، ۱۳۶۲ش،ج۳، ص۱۰۸۶-۱۰۸۷
طوسی، استبصار، الناشردار الكتب الإسلاميّة ، ج۱، ص۳.
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۴۰
نجاشی، الرجال، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۰۳
مطهری، تیم اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۱۴، ص۴۱۶.
تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۱۳.
مکارم شیرازی،دائرة المعارف فقه مقارن، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص
رده
این کتاب از معتبرترین تیمهای روایی شیعه به شمار میاید و هر عالم و مجتهدی هنگام استنباط احکام فقهی بایستی به احادیث این کتاب دقت داشته باشد.
کتاب استبصار یکیاز کتاب ها اربعه و در ستون کتاب کافی روحانی کلینی و کتاب اینجانب لایحضره الفقیه روضه خوان صدوق و تهذیب الاحکام، کتاب دیگر روحانی طوسی، میباشد و روضه خوان این کتاب را پس از کتاب تهذیب الاحکام نگاشته میباشد. تهرانی در الذریعه استبصار را از کتابهایی دانسته که از فرصت تألیف تا کنون مدار استنباط در نزد فقیهان امامیه بوده میباشد. [۸] با دقت به عنایت و قیمت کتاب استبصار اسم آن پیوسته در فهرست کتابها بوده و علما و فقهای شیعه ماجرا آن را به یکدیگر اذن میدادهاند. مکارم شیرازی براین اعتقاد و باور میباشد که بعضی علمای امامیه کل احادیث جانور در کتاب ها اربعه مثلا استبصار همگی را درست و غنی از استیناف رجالی برشمردهاند مانند اخباریان برای مثال ملاامین استرآبادی اما در مقابل این تیم ، پر اسم و رسم علمای شیعه قطعی بودن صدور احادیث جانور در کتاب اربعه را نپذیرفتهاند و مراجعه به دانش رجال برای تشخیص روایات درست، ضعیف، حسن و موثق را ما یحتاج تشریفات ترحیم مشهد دانستهاند. [۹]
چاپ و تکثیر
این کتاب، بوسیله انتشارات دارالکتب الاسلامیه، در طهران در ۴ جلد، به انقطاع وزیری و در سال ۱۳۹۰ق چاپ و منتشر گردیده است.
الاستبصار یک توشه در ۱۳۰۷ق در ۳ جلد در لکهنو (هند) به چاپ سنگی رسید و توشه دیگر در سالهای ۱۳۱۵-۱۳۱۷ق در طهران تجدید چاپ شد.
چاپ تحقیقی آن به عملکرد حسن موسوی خرسان و به اهتمام محمد آخوندی در نجف (۱۳۷۵-۱۳۷۶ق) در ۴ مجلد (جزء سوم در ۲ مجلد) منتشر شد و بارها تجدید چاپ شوید.
نسخه ها دیرین
درباره نسخه ها سابق الاستبصار، در آغاز می بایست از ورژنای ناقص حافظه کرد که به نقل از آقابزرگ تهرانی[۱۰] در کتابخانه سیدهادی کشف کننده الغطاء در نجف به خط جعفر بن علی مشهدی وجود داشته میباشد. برپایه این گزارش، ورژن حافظه گردیده با دستخط روضه خوان طوسی رویارویی گردیده، و تاریخ فراغ از آن ۵۷۳ق بوده میباشد.
آنگاه بایستی به ورژنای محفوظ در کتابخانه مرعشی اشاره نمود که در قرن هشتم قمری نگارش گردیده است.[۱۱]
شروح و تعلیقات
تألیف اثراتی تحت عنوان تفصیل، تعلیقه یا این که کناره بر الاستبصار از اواخر قرن دهم قمری بهطور شاخص چشم می شود، از مهم ترین آن میقدرت به مورد ها تحت اشاره نمود:
کنارهای از محمدبن علی بن حسین عاملی، مالک مدارک الاحکام (د ۱۰۰۹ق) که بههم پا متن الاستبصار در ورژن روضاتی محفوظ باقی مانده میباشد.[۱۲]
لبهای از حسن بن زین الدین عاملی، مالک معالم الدین (درگذشت: ۱۰۱۱ق) که افندی در ریاض العلماء از آن خاطر نموده است.[۱۳]
کنارهای از محمد بن علی بن ابراهیم استرآبادی مالک منهج المقال (درگذشت: ۱۰۲۸ق) که نسخه ها آن در نجف و مشهد نشانه داده شدهاست.[۱۴]
استقصاء الاعتبار، که شرحی میباشد از ابوجعفر محمد بن حسن بن زین الدین عاملی (درگذشت: ۱۰۳۰ق) و آقابزرگ تهرانی چندین ین ورژن از آن را معرفی نموده است.[۱۵]
مناهج الاخبار، که شرحی میباشد از کمال الدین (یا این که نظام الدین) احمد بن زین العابدین عاملی.[۱۶]
شرحی از ملا محمدامین استرآبادی (درگذشت: ۱۰۳۶ق)[۱۷]
تعلیقهای از میرمحمدباقر استرآبادی، پر اسم و رسم به میرداماد (درگذشت:۱۰۴۰ یا این که ۱۰۴۱ق)، که گاه از آن به تفصیل نیز تعبیروتفسیر شدهاست. ورژنهایی از آن در کتابخانه سپهسالار طهران و کتابخانه چستربیتی در دوبلین[یادداشت ۱]جانور میباشد.[۱۸]
جامع الأخبار فی ایضاح الاستبصار، که شرحی میباشد از روضه خوان عبداللطیف بن علی بن احمد بن ابی جامع حارثی (درگذشت: ۱۰۵۰ق) طلبه روحانی بهایی.[۱۹]
کشف الاسرار فی تفصیل الاستبصار، که شرحی میباشد از الاستبصار تألیف سید نعمت الله جزایری (درگذشت: ۱۱۱۲ق) و ورژنهای خطی زیادی از آن را آقابزرگ تهرانی نشانه داده میباشد.[۲۰]
نکت الارشاد در تفصیل استبصار، نوشته شهید اولیه محمد بن مکی.
تفصیل استبصار، نوشته سید میرزا حسن بن عبدالرسول حسینی زنوزی.
تفصیل استبصار، نوشته امیر محمد بن امیر عبدالواسع خاتون آبادی، داماد علامه مجلسی.[۲۱]
تعلیقه بر استبصار به وسیله سید حسن خرسان، تکثیر : طهران : دار الكتب الاسلاميه ، ۱۳۶۳ش.[۲۲]
پانویس
طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۳۴۳.
بجنوردی،دائرة المعارف والا اسلامی، ج۸، ص۳۲۹۶، زیر مدخل
حلی، رجال، نجف، ج۱، ص۲۷۶؛ علم پژوه، نشریه کتابخانه مرکزی کالج طهران، طهران، انتشارات دانش کده طهران، ۱۳۶۲ش،ج۳، ص۱۰۸۶-۱۰۸۷
طوسی، استبصار، الناشردار الكتب الإسلاميّة ، ج۱، ص۳.
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۴۰
نجاشی، الرجال، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۰۳
مطهری، تیم اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۱۴، ص۴۱۶.
تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۱۳.
مکارم شیرازی،دائرة المعارف فقه مقارن، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم