مجله خبری تشریفات

طلاق از فاطمیان
حمدان قرمط نخست یکی‌از داعیان اسماعیلی و رهروان وی بخشی از دعوت همگانی اسماعیلیه بودند که فقط به جهت انتساب به حمدان قرمط به‌این اسم آوازه داشتند و رابطه قربت با داعیان دیگر اسماعیلی برای مثال ابن حوشب در یمن داشتند. در سال ۲۸۶ ق. زمانی که عبیدالله مهدی به رهبری مرکزی فاطمیان رسید و ادعای امامت کرد، حمدان به وی اعتراض کرد و امامت او‌را انکار کرد و بدین ترتیب از وفاداران به عبیدالله که بعد ها در مصر حکومت فاطمیان را شالوده ریزی کردند جداشد. حمدان مدتی بعد از آن ناپدید شد و عبدان نیز به دست دوست داران عبیدالله به قتل تشریفات ترحیم مشهد رسید.

پس از این داستان اسماعیلیه به دو تیم تقسیم شدند. شاخه‌ای درپی عبیدالله باقی ماندند. آن ها معتقد بودند امامت پس از محمد بن اسماعیل در نسل وی ادامه یافته و در چنگ تنی چند از امامان نهفته بوده میباشد که ناشناس به معاش خویش ادامه میداند و خویش عبیدالله از نسل امامان و امام حاضر اسماعیلی میباشد.[۵] این نظریه نسبت به عقاید اسماعیلیان تا آن روزگار تازگی داشت. نظریه رایج این بود که محمد بن اسماعیل بن جعفر راستگو(ع)، مهدی میباشد و نمرده و رجعت خواهد کرد.[۶]

قرامطه در شام
به اطمینان دانشمندان، قرامطه بعد از ظهور خویش در قرن سوم قمری، بیش تر از یک قرن در بخشها گوناگونی مانند یمن، عراق و قسمت‌هایی از کشور ایران و آسیای وسط، به حیات خویش ادامه دادند. [۷] به نقل از منابع، در شام، زکرویه پسر مهرویه (درگذشتهٔ ۲۹۴ق) - که از فرستادگان حمدان بود که در بالا، ادعای امامت عبیدالله مهدی (خلیفهٔ در آغاز سلسلهٔ فاطمیان) را پذیرفته بود و بنابر روایاتی، همو بود که عبدان را کشت - بعداز مدتی از عبیدالله مستقل شد و به قرامطه پیوست و کودتا بزرگی در شام به‌پا‌کرد. زکرویه در سال ۲۹۴ق. از عباسیان باخت خورد و کشته شد.[۸]

بعداز مدتی مقر قرمطیان به بحرین منتقل شد؛ چرا‌که یکی‌از داعیان قرمطی به اسم ابو سعید جنابی توانسته بود حکومت مستقلی را در آنجا تشکیل دهد.

حکومت قرمطیان در بحرین
ابو سعید جنابی را حمدان به حیطه بحرین ارسال کرد و ابو سعید با جلب حیث بعضا از قبایل ناحیه مانند بخشی از فامیل ربیعه، دولتی را در آنجا ساخت و در ۲۸۷ ق توانست نیروهای خلیفه، که برای سرکوب آنها به‌این حیطه آمده بودند را ناکامی دهد. در سال ۲۹۰ هجری قمری یک‌سری شهر اصلی و پایتخت بحرین به دست قرامطه زمین خورد. دولت قرامطه در بحرین حدود دو قرن دوام آورد. دامنه نفوذ آن ها در بعضی وقت ها، از یک سو تا مکه و مدینه و از سوی دیگر تا شهرهای جنوبی عراق مانند بصره بسط داشت.[۹]

حمله به مکه و دزدیدن حجر الاسود
سلیمان بن ابی سعید حسن بن بهرام جنابی هجری پر اسم و رسم به ابوطاهر قرمطی(زاده ۲۹۴ق) در گناوه بعداز کشته شدن پدرش ابوسعید و ثبت توان در هشتم ذی الحجه (روز ترویه) سال ۱۳‍۱۷ هجری قمری به مکه حمله کرد و سپاهیانش به کشتار حاجیان در کوچه‌های مکه، مسجدالحرام و باطن کعبه پرداختند. آنها ۱۷۰۰ نفر از حاجیان را در حالا طواف کشتند.[۱۰] براساس گزارش نبی جعفریان در اثرها اسلامی مکه و مدینه در سال ۳۱۷ قمری یک کدام از فرقه های منسوب به اسماعیلیان که به قرامطه آوازه داشت، حجرالاسود را از کنار کعبه برداشت و به احساء موفقیت. اين تیم به دوران ۲۲ سال ـ چهار روز معدود ـ تا سال ۳۳۹ هجری قمری سنگ را در آنجا نگاه داشتند و آن‌گاه در عید قربان امسال، آن را به مکان ابتدا گشوده گرداندند. [۱۱]

پانویس
برای داده ها بیشتر درباره اسم قرامطه نک: زکار، الجامع فی خبر ها القرامطه، ۲۰۰۷م، ج۱، ص۱۱۷-۱۲۰؛ رضازاده لنگرودی، «تکان قرمطیان بحرین»، ص۱۶-۱۸.
مادلونگ، قرمطی، در نهضت قرامطه، ص۳۸
برتلس، ناصر خسرو و اسماعیلیان، ۱۳۴۶ش، ص۸۰-۸۱.
نک: لوئیس، تاریخ اسماعیلیان، ۱۳۶۲ش، ص۱۲۲-۱۲۳.
دفتری، غزالی و اسماعیلیه، ص۱۸۲-۱۸۳.
اشعری، مقاله ها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص ۲۶؛ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۴۰۴ق، ص۷۲.
دفتری، معجم التاریخ الاسماعیلی، ۲۰۱۶، ص۲۲۹.
دفتری، معجم التاریخ الاسماعیلی، ۲۰۱۶، ص۱۵۶.
دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش، ص۱۴۱.
ابن کثیر، البدایه والنهایه، دار إحياء التراث العربي - بيروت - لبنان، ج۱۱، ص۱۸۲.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۹۵.
یادداشت

طلاق از فاطمیان
حمدان قرمط نخست یکی‌از داعیان اسماعیلی و رهروان وی بخشی از دعوت همگانی اسماعیلیه بودند که فقط به جهت انتساب به حمدان قرمط به‌این اسم آوازه داشتند و رابطه قربت با داعیان دیگر اسماعیلی برای مثال ابن حوشب در یمن داشتند. در سال ۲۸۶ ق. زمانی که عبیدالله مهدی به رهبری مرکزی فاطمیان رسید و ادعای امامت کرد، حمدان به وی اعتراض کرد و امامت او‌را انکار کرد و بدین ترتیب از وفاداران به عبیدالله که بعد ها در مصر حکومت فاطمیان را شالوده ریزی کردند جداشد. حمدان مدتی بعد از آن ناپدید شد و عبدان نیز به دست دوست داران عبیدالله به قتل تشریفات ترحیم مشهد رسید.

پس از این داستان اسماعیلیه به دو تیم تقسیم شدند. شاخه‌ای درپی عبیدالله باقی ماندند. آن ها معتقد بودند امامت پس از محمد بن اسماعیل در نسل وی ادامه یافته و در چنگ تنی چند از امامان نهفته بوده میباشد که ناشناس به معاش خویش ادامه میداند و خویش عبیدالله از نسل امامان و امام حاضر اسماعیلی میباشد.[۵] این نظریه نسبت به عقاید اسماعیلیان تا آن روزگار تازگی داشت. نظریه رایج این بود که محمد بن اسماعیل بن جعفر راستگو(ع)، مهدی میباشد و نمرده و رجعت خواهد کرد.[۶]

قرامطه در شام
به اطمینان دانشمندان، قرامطه بعد از ظهور خویش در قرن سوم قمری، بیش تر از یک قرن در بخشها گوناگونی مانند یمن، عراق و قسمت‌هایی از کشور ایران و آسیای وسط، به حیات خویش ادامه دادند. [۷] به نقل از منابع، در شام، زکرویه پسر مهرویه (درگذشتهٔ ۲۹۴ق) - که از فرستادگان حمدان بود که در بالا، ادعای امامت عبیدالله مهدی (خلیفهٔ در آغاز سلسلهٔ فاطمیان) را پذیرفته بود و بنابر روایاتی، همو بود که عبدان را کشت - بعداز مدتی از عبیدالله مستقل شد و به قرامطه پیوست و کودتا بزرگی در شام به‌پا‌کرد. زکرویه در سال ۲۹۴ق. از عباسیان باخت خورد و کشته شد.[۸]

بعداز مدتی مقر قرمطیان به بحرین منتقل شد؛ چرا‌که یکی‌از داعیان قرمطی به اسم ابو سعید جنابی توانسته بود حکومت مستقلی را در آنجا تشکیل دهد.

حکومت قرمطیان در بحرین
ابو سعید جنابی را حمدان به حیطه بحرین ارسال کرد و ابو سعید با جلب حیث بعضا از قبایل ناحیه مانند بخشی از فامیل ربیعه، دولتی را در آنجا ساخت و در ۲۸۷ ق توانست نیروهای خلیفه، که برای سرکوب آنها به‌این حیطه آمده بودند را ناکامی دهد. در سال ۲۹۰ هجری قمری یک‌سری شهر اصلی و پایتخت بحرین به دست قرامطه زمین خورد. دولت قرامطه در بحرین حدود دو قرن دوام آورد. دامنه نفوذ آن ها در بعضی وقت ها، از یک سو تا مکه و مدینه و از سوی دیگر تا شهرهای جنوبی عراق مانند بصره بسط داشت.[۹]

حمله به مکه و دزدیدن حجر الاسود
سلیمان بن ابی سعید حسن بن بهرام جنابی هجری پر اسم و رسم به ابوطاهر قرمطی(زاده ۲۹۴ق) در گناوه بعداز کشته شدن پدرش ابوسعید و ثبت توان در هشتم ذی الحجه (روز ترویه) سال ۱۳‍۱۷ هجری قمری به مکه حمله کرد و سپاهیانش به کشتار حاجیان در کوچه‌های مکه، مسجدالحرام و باطن کعبه پرداختند. آنها ۱۷۰۰ نفر از حاجیان را در حالا طواف کشتند.[۱۰] براساس گزارش نبی جعفریان در اثرها اسلامی مکه و مدینه در سال ۳۱۷ قمری یک کدام از فرقه های منسوب به اسماعیلیان که به قرامطه آوازه داشت، حجرالاسود را از کنار کعبه برداشت و به احساء موفقیت. اين تیم به دوران ۲۲ سال ـ چهار روز معدود ـ تا سال ۳۳۹ هجری قمری سنگ را در آنجا نگاه داشتند و آن‌گاه در عید قربان امسال، آن را به مکان ابتدا گشوده گرداندند. [۱۱]

پانویس
برای داده ها بیشتر درباره اسم قرامطه نک: زکار، الجامع فی خبر ها القرامطه، ۲۰۰۷م، ج۱، ص۱۱۷-۱۲۰؛ رضازاده لنگرودی، «تکان قرمطیان بحرین»، ص۱۶-۱۸.
مادلونگ، قرمطی، در نهضت قرامطه، ص۳۸
برتلس، ناصر خسرو و اسماعیلیان، ۱۳۴۶ش، ص۸۰-۸۱.
نک: لوئیس، تاریخ اسماعیلیان، ۱۳۶۲ش، ص۱۲۲-۱۲۳.
دفتری، غزالی و اسماعیلیه، ص۱۸۲-۱۸۳.
اشعری، مقاله ها الاسلامیین، ۱۴۰۰ق، ص ۲۶؛ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۴۰۴ق، ص۷۲.
دفتری، معجم التاریخ الاسماعیلی، ۲۰۱۶، ص۲۲۹.
دفتری، معجم التاریخ الاسماعیلی، ۲۰۱۶، ص۱۵۶.
دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش، ص۱۴۱.
ابن کثیر، البدایه والنهایه، دار إحياء التراث العربي - بيروت - لبنان، ج۱۱، ص۱۸۲.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه،۱۳۸۱ش، ص۹۵.
یادداشت