مجله خبری تشریفات

مقام رأسُ الحُسَین محل دفن یا نگهداری سر امام حسین(ع). به گفته مشهور علمای شیعه سر امام حسین(ع) به بدن ایشان در کربلا محلق و در آنجا دفن شد. در شهر‌های مدینه، دمشق، رقه و قاهره نیز بقعه‌هایی به عنوان مقام رأس الحسین(ع) موجود است.مقام‌های تشریفات ترحیم مشهد سر امام حسین(ع)
مقصود از مقام سر امام حسین (ع)، هم به مکان‌هایی گفته می‌شود که نقل است سر امام در آنجا دفن شده و هم جاهایی که سر امام، مدت کوتاهی در آن‌جا نگهداری و تبدیل به زیارت‌گاه شده است.[۱]

بهره‌های داوودی در حال زیارت ضریح رأس الحسین در قاهره

صخره‌ای که بنا بر برخی منابع چندین قطره از خون سر امام حسین(ع) بر آن جاری شده بود و بعدها بر آن مسجدالنقطه ساخته شد.

ضریح راس الحسین در مسجد جامع اموی

سنگ‌نوشته زیارتگاه حضرت امام صاحب در ولایت قندوز افغانستان

زیارتگاه رأس الحسین در فلسطین
کربلا
براساس قول مشهور، سر امام حسین(ع) که در روز عاشورا جدا شده بود، در روز اربعین به بدنش ملحق شد.[۲] این قول مشترک میان بسیاری از مورخان و اندیشمندان شیعه و سنی[۳] است.[۴] علمای شیعه، از جمله شیخ صدوق، سید مرتضی، فتال نیشابوری، ابن نمای حلی ، سید ابن طاووس، شیخ بهایی و علامه مجلسی این قول را بیان کرده‌اند.

شیخ صدوق[۵] و پس از او، فَتّال نیشابوری[۶] در این باره می‌نویسند: «علی بن حسین همراه زنان (از شام) خارج شد و سر حسین(ع) را به کربلا باز گرداند».

سید مرتضی در این باره می‌گوید: «روایت کرده‌اند که سر امام حسین علیه‌السلام با جسد در کربلا دفن شد».[۷]

ابن شهر آشوب بعد از نقل سخن فوق از سید مرتضی، از قول شیخ طوسی نقل کرده است که به سبب ملحق شدن سر امام به بدن و دفن آن، زیارت اربعین توصیه شده است.[۸]

ابن نما حلی نیز نگاشته است: «آن‌چه از اقوال بر آن می‌توان اعتماد کرد، آن است که بعد از آن که سر امام در شهرها گردانده شد، به بدن بازگردانده و با جسد دفن شد».[۹][یادداشت ۱]

سید ابن طاووس نوشته است: «اما سر حسین علیه‌السلام، روایت شده که برگردانده شد و در کربلا دفن شد».[۱۰]

مجلسی، یکی از دلیل‌های استحباب زیارت امام حسین(ع)را در روز اربعین، الحاق سرها به اجساد توسط امام سجاد(ع) بیان کرده است.[۱۱] وی در جای دیگر بعد از نقل اقوال دیگر در این باره می‌نویسد: «مشهور بین علمای امامیه آن است که سر امام، همراه بدن دفن شده است».[۱۲]

قزوینی نیز نگاشته است: «روز اول ماه صفر، عید بنی‌امیه است، چون در آن روز، سر حسین(ع) را به دمشق وارد ساختند و در روز بیستم آن ماه، سر ایشان به بدن، باز گردانده شد».[۱۳]

نجف
برپایه برخی از روایات سر امام حسین(ع) در نجف و در کنار مرقد امام علی(ع) دفن شده است.[۱۴] علامه مجلسی با اشاره به این روایات، می‌گوید:‌ «از اخبار گذشته روشن می‌شود که سر امام حسین(ع) و جسد آدم(ع)، نوح(ع)، هود(ع)،‌ صالح(ع) کنار مرقد امام علی(ع) دفن هستند. از این رو شایسته است که پس از زیارت امام علی(ع)، همه آنها زیارت شوند.»[۱۵]

برخی از تاریخ‌پژوهان معتقدند این احادیث دارای اشکالات سندی و محتوایی هستند.[۱۶] افزون بر آن، هیچ یک از علمای شیعه به مضمون آن روایات اعتماد نکرده‌اند.[۱۷] بعضی این قول را با توجه به روایات، قولی مقبول دانسته‌اند و با توجه به شهرت دفن سر در کربلا، تعیین یکی از این دو قول را مشکل شمرده‌‌اند.[۱۸]

در مسجد حنانه مکانی به نام موضع رأس الحسین مشهور است. گفته شده به هنگام انتقال سرهای شهیدان کربلا به کوفه، سر امام حسین در این مکان بر زمین گذاشته شده است. بنا بر نقلی، امام صادق (ع) این مکان را زیارت کرده است.[۱۹]

مدینه
برخی از منابع اهل سنت گزارش کرده‌اند که وقتی یزید اسرا را راهی مدینه کرد، سر امام حسین را نزد عمرو بن سعید بن عاص کارگزارش در مدینه فرستاد. عمرو نیز آن را کفن کرد و در بقیع و به نقل این منابع در کنار قبر مادرش فاطمه (س)، دفن نمود.[۲۰] برخی نوشته‌اند سر را نزد بنی‌هاشم فرستادند و آنان پس از غسل، کفن و نماز در بقیع دفن کردند.[۲۱]

دمشق
بنا بر برخی اقوال، سر امام حسین(ع) در دمشق به خاک سپرده شد؛ اما در اینکه در قصر یا بوستانی در دمشق یا قبرستان[۲۲] دفن شده اختلاف است. گزارش‌های دیگری محل دفن سر را دروازه فرادیس، مسجد جامع اموی سر دو ستون سمت راست قبله، در قبرستان مسلمانان دانسته‌اند.[۲۳][یادداشت ۲]

کوفه
سبط بن جوزی در گزارشی گفته است عمرو بن حریث مخزومی سر امام را از ابن زیاد گرفت و آن را پس از شستشو و کفن کردن، در خانه خود در کوفه که به «دار الخَزّ» معروف بود، دفن کرد.[۲۵]

رقه
سبط بن جوزی نقل می‌کند یزید، سر امام حسین(ع) را برای خاندان ابی مُعَیط به عوض سر عثمان بن عفان فرستاد و آنان آن را در خانه‌ای دفن کردند که بعدها جز مسجد جامع شد.[۲۶][یادداشت ۳]

مقام رأسُ الحُسَین محل دفن یا نگهداری سر امام حسین(ع). به گفته مشهور علمای شیعه سر امام حسین(ع) به بدن ایشان در کربلا محلق و در آنجا دفن شد. در شهر‌های مدینه، دمشق، رقه و قاهره نیز بقعه‌هایی به عنوان مقام رأس الحسین(ع) موجود است.مقام‌های تشریفات ترحیم مشهد سر امام حسین(ع)
مقصود از مقام سر امام حسین (ع)، هم به مکان‌هایی گفته می‌شود که نقل است سر امام در آنجا دفن شده و هم جاهایی که سر امام، مدت کوتاهی در آن‌جا نگهداری و تبدیل به زیارت‌گاه شده است.[۱]

بهره‌های داوودی در حال زیارت ضریح رأس الحسین در قاهره

صخره‌ای که بنا بر برخی منابع چندین قطره از خون سر امام حسین(ع) بر آن جاری شده بود و بعدها بر آن مسجدالنقطه ساخته شد.

ضریح راس الحسین در مسجد جامع اموی

سنگ‌نوشته زیارتگاه حضرت امام صاحب در ولایت قندوز افغانستان

زیارتگاه رأس الحسین در فلسطین
کربلا
براساس قول مشهور، سر امام حسین(ع) که در روز عاشورا جدا شده بود، در روز اربعین به بدنش ملحق شد.[۲] این قول مشترک میان بسیاری از مورخان و اندیشمندان شیعه و سنی[۳] است.[۴] علمای شیعه، از جمله شیخ صدوق، سید مرتضی، فتال نیشابوری، ابن نمای حلی ، سید ابن طاووس، شیخ بهایی و علامه مجلسی این قول را بیان کرده‌اند.

شیخ صدوق[۵] و پس از او، فَتّال نیشابوری[۶] در این باره می‌نویسند: «علی بن حسین همراه زنان (از شام) خارج شد و سر حسین(ع) را به کربلا باز گرداند».

سید مرتضی در این باره می‌گوید: «روایت کرده‌اند که سر امام حسین علیه‌السلام با جسد در کربلا دفن شد».[۷]

ابن شهر آشوب بعد از نقل سخن فوق از سید مرتضی، از قول شیخ طوسی نقل کرده است که به سبب ملحق شدن سر امام به بدن و دفن آن، زیارت اربعین توصیه شده است.[۸]

ابن نما حلی نیز نگاشته است: «آن‌چه از اقوال بر آن می‌توان اعتماد کرد، آن است که بعد از آن که سر امام در شهرها گردانده شد، به بدن بازگردانده و با جسد دفن شد».[۹][یادداشت ۱]

سید ابن طاووس نوشته است: «اما سر حسین علیه‌السلام، روایت شده که برگردانده شد و در کربلا دفن شد».[۱۰]

مجلسی، یکی از دلیل‌های استحباب زیارت امام حسین(ع)را در روز اربعین، الحاق سرها به اجساد توسط امام سجاد(ع) بیان کرده است.[۱۱] وی در جای دیگر بعد از نقل اقوال دیگر در این باره می‌نویسد: «مشهور بین علمای امامیه آن است که سر امام، همراه بدن دفن شده است».[۱۲]

قزوینی نیز نگاشته است: «روز اول ماه صفر، عید بنی‌امیه است، چون در آن روز، سر حسین(ع) را به دمشق وارد ساختند و در روز بیستم آن ماه، سر ایشان به بدن، باز گردانده شد».[۱۳]

نجف
برپایه برخی از روایات سر امام حسین(ع) در نجف و در کنار مرقد امام علی(ع) دفن شده است.[۱۴] علامه مجلسی با اشاره به این روایات، می‌گوید:‌ «از اخبار گذشته روشن می‌شود که سر امام حسین(ع) و جسد آدم(ع)، نوح(ع)، هود(ع)،‌ صالح(ع) کنار مرقد امام علی(ع) دفن هستند. از این رو شایسته است که پس از زیارت امام علی(ع)، همه آنها زیارت شوند.»[۱۵]

برخی از تاریخ‌پژوهان معتقدند این احادیث دارای اشکالات سندی و محتوایی هستند.[۱۶] افزون بر آن، هیچ یک از علمای شیعه به مضمون آن روایات اعتماد نکرده‌اند.[۱۷] بعضی این قول را با توجه به روایات، قولی مقبول دانسته‌اند و با توجه به شهرت دفن سر در کربلا، تعیین یکی از این دو قول را مشکل شمرده‌‌اند.[۱۸]

در مسجد حنانه مکانی به نام موضع رأس الحسین مشهور است. گفته شده به هنگام انتقال سرهای شهیدان کربلا به کوفه، سر امام حسین در این مکان بر زمین گذاشته شده است. بنا بر نقلی، امام صادق (ع) این مکان را زیارت کرده است.[۱۹]

مدینه
برخی از منابع اهل سنت گزارش کرده‌اند که وقتی یزید اسرا را راهی مدینه کرد، سر امام حسین را نزد عمرو بن سعید بن عاص کارگزارش در مدینه فرستاد. عمرو نیز آن را کفن کرد و در بقیع و به نقل این منابع در کنار قبر مادرش فاطمه (س)، دفن نمود.[۲۰] برخی نوشته‌اند سر را نزد بنی‌هاشم فرستادند و آنان پس از غسل، کفن و نماز در بقیع دفن کردند.[۲۱]

دمشق
بنا بر برخی اقوال، سر امام حسین(ع) در دمشق به خاک سپرده شد؛ اما در اینکه در قصر یا بوستانی در دمشق یا قبرستان[۲۲] دفن شده اختلاف است. گزارش‌های دیگری محل دفن سر را دروازه فرادیس، مسجد جامع اموی سر دو ستون سمت راست قبله، در قبرستان مسلمانان دانسته‌اند.[۲۳][یادداشت ۲]

کوفه
سبط بن جوزی در گزارشی گفته است عمرو بن حریث مخزومی سر امام را از ابن زیاد گرفت و آن را پس از شستشو و کفن کردن، در خانه خود در کوفه که به «دار الخَزّ» معروف بود، دفن کرد.[۲۵]

رقه
سبط بن جوزی نقل می‌کند یزید، سر امام حسین(ع) را برای خاندان ابی مُعَیط به عوض سر عثمان بن عفان فرستاد و آنان آن را در خانه‌ای دفن کردند که بعدها جز مسجد جامع شد.[۲۶][یادداشت ۳]