وَقف عقدی میباشد که در آن مالی بخشیده میگردد تا عموم یا این که گروهی از آنها از منافعش به کار گیری نمایند. در وقف، خیر واقف و خیر آن ها که برایشان وقف گردیده، حق فروش یا این که بخشیدن فرآورده وقفی را ندارند. در قرآن بهشکل مصرح، از وقف صحبت نیامده میباشد. در احادیث، با تیتر «صدقه جاریه» بر آن تأکید گردیدهاست. پیشینه وقف به قبل از اسلام برمیخواهد شد. اما در حین نبی(ص) وقف فی مابین صحابه رایج شد و مثالهای از موقوفات فرستاده(ص) و امام علی(ع) در منابع مذکور تشریفات ترحیم مشهد میباشد.
وقف از عقود اسلام میباشد که در کتابهای شرعی، از موقعیتِ درستی و احکام آن کلام میاید. وقف به دو عهد وقف خاص و وقف عام تقسیم گردیدهاست.
تاسیس مسجد، مکتب، کتابخانه، درمان گاه و زیارتگاه از کارکردهای وقف معرفی گردیدهاست. در کشورهای اسلامی، سازمانهایی برای اداره وقف وجود داراست.
تعریف و تمجید فقاهتی و اقسام
وقف در اصطلاح فقیهان عقدی میباشد که در آن، مالی بخشیده می گردد تا صرفا از منافعش به کار گیری خواهد شد.[۱] به عنوان مثال، مکانی به فقرا تخصیص داده می گردد تا فقرا از منافع آن فایده ببرند، فارغ از اینکه آن جای قابل دادوستد باشد.[۲] در وقف، فرآورده از ملکیت واقف بیرون میشود[۳] و خیر وی و خیر آن ها که جنس برایشان وقف شدهاست، حق فروش یا این که بخشیدن آن را ندارند.[۴]
وقف به عبارتی «صدقه جاریه» دانسته گردیده[۵] که در روایات به فعالیت رفته میباشد؛[۶] به دلیل آنکه منافع آن پیوسته باقی میماند.[۷]
وقف عام و وقف خاص
نوشتهعلمیهای اساسی: وقف عام و وقف خاص
در کتاب ها فقاهتی، وقف به دو نوع وقف عام و وقف خاص تقسیم شدهاست: وقفی را که بهمراد هدفی عام یا این که برای گروهی عام جاری ساختن میگردد، وقف عام مینامند؛ مانند وقف مکتب و درمانگاه و وقف مالی برای فقرا یا این که اهلدانش. وقفی را بهمراد هدفی عام یا این که برای گروهی خاص شکل می گیرد، وقف خاص مینامند؛ مانند وقف مکانی برای فردی یا این که کسانی خاص.[۸]
منزلت و مداقه
وقف از ابواب فقه میباشد و در کتابهای فقاهتی، از حالتِ صدق و احکام آن گفت و گو میشود.[۹] در کتابهای روایی، وقف در کنار صدقه و هبه و مانند آن آمده میباشد.[۱۰]
در قرآن، تیتر وقف نیامده میباشد؛ البته در کتابهای نشانههاالاحکام، وقف در ستون سُکنیٰ (مسلط کردن دیگرى بر ملک خویش جهت فایدهبردارى خاص از آن به مجانی، با بقاى ملک بر ملکیت صاحب آن[۱۱]) و صدقه و هبه معرفی گردیده و به عنوان کلی عطایای مُنجّزه (مالی که فارغ از اخذ عوض به دیگری پرداخت میشود) مکان گرفته و مصداق بعضا مفاهیم آیهها قرآن همانند انفاق و بخشیدن متاع شمرده گردیدهاست.[۱۲] بنابر احادیث، صدقه جاریه (وقف) از چیزهایی میباشد که بعد از مرگ مؤمن ادامه می یابد و برای وی سودمند خواهد بود.[۱۳] ولی درین احادیث، کلمه وقف کمتر مستعمل و تعبیروتفسیر صدقه رایجخیس میباشد؛[۱۴] ولی در احادیث مرتبط با احکام وقف، کلمه وقف به شغل رفته میباشد.[۱۵]
وقف از موضوعات پربحث در میان مسلمانها بوده و بهجز نوشتههای شرعی، کتابهای غیر وابسته و همینطور مقالهها بخش اعظمی در این باره مندرج میباشد. در کتاب مأخذشناسی وقف، نوشته سیداحمد سجادی، ۶۲۳۹ نوشته در قضیه وقف، مشتمل بر کتاب، نوشتهیعلمی، نقطه پایانطومار، ورژن خطی، خبر و گزارش مجلات معرفی گردیدهاست.[۱۶]
تاریخچه
ورقه در آغاز وقفطومار پاد شاهپاد شاه حسین، بهخط احمد نیریزی، خوشنویس بنام قرن دوازدهم قمری که در آن مزرعهای به اسم ایزدخواست، موسوم به علیآباد، وقف شدهاست.
وقف را سابقه دارای دراز دانستهاند و گفتهاند قبل از اسلام هم وجود داشته میباشد.[۱۷] ولی بعداز اسلام، از به عبارتی فرصتِ رسول(ص)، به امری رایج دربین مسلمان ها تبدیل شد.[۱۸] رسول(ص) خویش اموالی را وقف کرد.[۱۹] مثلا اول توشه زمینی را برای استعمال ابنالسبیل وقف کرد.[۲۰] همینطور از جابر بن عبدالله انصاری اورده شده که از در میان صحابه کسی عدم وجود که بهنظر مالی توان داشته باشد، البته چیزی وقف نکند.[۲۱]
از فی مابین ائمه، امام علی(ع) بیشترین موقوفات را داشته میباشد.[۲۲] بهگفته ابنشهرآشوب، امام علی(ع) صد چشمه در یَنبُع تاسیس و برای حاجیان وقف کرد. همینطور چاههایی در مسیر کوفه و مکه حفر کرد و مساجدی در مدینه و میقات و کوفه و بصره تشکیل داد و وقف نمود.[۲۳]
آن گاه موقوفات مسلمان ها چنان بسط یافت که در عصر بنیامیه، تشکیلاتی برای اداره آن تأسیس شد و از این زمان به آنگاه، دولت ذمه دار اداره اوقاف شد.[۲۴]
وَقف عقدی میباشد که در آن مالی بخشیده میگردد تا عموم یا این که گروهی از آنها از منافعش به کار گیری نمایند. در وقف، خیر واقف و خیر آن ها که برایشان وقف گردیده، حق فروش یا این که بخشیدن فرآورده وقفی را ندارند. در قرآن بهشکل مصرح، از وقف صحبت نیامده میباشد. در احادیث، با تیتر «صدقه جاریه» بر آن تأکید گردیدهاست. پیشینه وقف به قبل از اسلام برمیخواهد شد. اما در حین نبی(ص) وقف فی مابین صحابه رایج شد و مثالهای از موقوفات فرستاده(ص) و امام علی(ع) در منابع مذکور تشریفات ترحیم مشهد میباشد.
وقف از عقود اسلام میباشد که در کتابهای شرعی، از موقعیتِ درستی و احکام آن کلام میاید. وقف به دو عهد وقف خاص و وقف عام تقسیم گردیدهاست.
تاسیس مسجد، مکتب، کتابخانه، درمان گاه و زیارتگاه از کارکردهای وقف معرفی گردیدهاست. در کشورهای اسلامی، سازمانهایی برای اداره وقف وجود داراست.
تعریف و تمجید فقاهتی و اقسام
وقف در اصطلاح فقیهان عقدی میباشد که در آن، مالی بخشیده می گردد تا صرفا از منافعش به کار گیری خواهد شد.[۱] به عنوان مثال، مکانی به فقرا تخصیص داده می گردد تا فقرا از منافع آن فایده ببرند، فارغ از اینکه آن جای قابل دادوستد باشد.[۲] در وقف، فرآورده از ملکیت واقف بیرون میشود[۳] و خیر وی و خیر آن ها که جنس برایشان وقف شدهاست، حق فروش یا این که بخشیدن آن را ندارند.[۴]
وقف به عبارتی «صدقه جاریه» دانسته گردیده[۵] که در روایات به فعالیت رفته میباشد؛[۶] به دلیل آنکه منافع آن پیوسته باقی میماند.[۷]
وقف عام و وقف خاص
نوشتهعلمیهای اساسی: وقف عام و وقف خاص
در کتاب ها فقاهتی، وقف به دو نوع وقف عام و وقف خاص تقسیم شدهاست: وقفی را که بهمراد هدفی عام یا این که برای گروهی عام جاری ساختن میگردد، وقف عام مینامند؛ مانند وقف مکتب و درمانگاه و وقف مالی برای فقرا یا این که اهلدانش. وقفی را بهمراد هدفی عام یا این که برای گروهی خاص شکل می گیرد، وقف خاص مینامند؛ مانند وقف مکانی برای فردی یا این که کسانی خاص.[۸]
منزلت و مداقه
وقف از ابواب فقه میباشد و در کتابهای فقاهتی، از حالتِ صدق و احکام آن گفت و گو میشود.[۹] در کتابهای روایی، وقف در کنار صدقه و هبه و مانند آن آمده میباشد.[۱۰]
در قرآن، تیتر وقف نیامده میباشد؛ البته در کتابهای نشانههاالاحکام، وقف در ستون سُکنیٰ (مسلط کردن دیگرى بر ملک خویش جهت فایدهبردارى خاص از آن به مجانی، با بقاى ملک بر ملکیت صاحب آن[۱۱]) و صدقه و هبه معرفی گردیده و به عنوان کلی عطایای مُنجّزه (مالی که فارغ از اخذ عوض به دیگری پرداخت میشود) مکان گرفته و مصداق بعضا مفاهیم آیهها قرآن همانند انفاق و بخشیدن متاع شمرده گردیدهاست.[۱۲] بنابر احادیث، صدقه جاریه (وقف) از چیزهایی میباشد که بعد از مرگ مؤمن ادامه می یابد و برای وی سودمند خواهد بود.[۱۳] ولی درین احادیث، کلمه وقف کمتر مستعمل و تعبیروتفسیر صدقه رایجخیس میباشد؛[۱۴] ولی در احادیث مرتبط با احکام وقف، کلمه وقف به شغل رفته میباشد.[۱۵]
وقف از موضوعات پربحث در میان مسلمانها بوده و بهجز نوشتههای شرعی، کتابهای غیر وابسته و همینطور مقالهها بخش اعظمی در این باره مندرج میباشد. در کتاب مأخذشناسی وقف، نوشته سیداحمد سجادی، ۶۲۳۹ نوشته در قضیه وقف، مشتمل بر کتاب، نوشتهیعلمی، نقطه پایانطومار، ورژن خطی، خبر و گزارش مجلات معرفی گردیدهاست.[۱۶]
تاریخچه
ورقه در آغاز وقفطومار پاد شاهپاد شاه حسین، بهخط احمد نیریزی، خوشنویس بنام قرن دوازدهم قمری که در آن مزرعهای به اسم ایزدخواست، موسوم به علیآباد، وقف شدهاست.
وقف را سابقه دارای دراز دانستهاند و گفتهاند قبل از اسلام هم وجود داشته میباشد.[۱۷] ولی بعداز اسلام، از به عبارتی فرصتِ رسول(ص)، به امری رایج دربین مسلمان ها تبدیل شد.[۱۸] رسول(ص) خویش اموالی را وقف کرد.[۱۹] مثلا اول توشه زمینی را برای استعمال ابنالسبیل وقف کرد.[۲۰] همینطور از جابر بن عبدالله انصاری اورده شده که از در میان صحابه کسی عدم وجود که بهنظر مالی توان داشته باشد، البته چیزی وقف نکند.[۲۱]
از فی مابین ائمه، امام علی(ع) بیشترین موقوفات را داشته میباشد.[۲۲] بهگفته ابنشهرآشوب، امام علی(ع) صد چشمه در یَنبُع تاسیس و برای حاجیان وقف کرد. همینطور چاههایی در مسیر کوفه و مکه حفر کرد و مساجدی در مدینه و میقات و کوفه و بصره تشکیل داد و وقف نمود.[۲۳]
آن گاه موقوفات مسلمان ها چنان بسط یافت که در عصر بنیامیه، تشکیلاتی برای اداره آن تأسیس شد و از این زمان به آنگاه، دولت ذمه دار اداره اوقاف شد.[۲۴]
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم