نماز نخواندن در مسجد، فساد مسجد میباشد، در مقابل، عمران و آبادی آن، به حضور فعال عموم برای عبادت و سیاست در مسجد میباشد. پس، عمارت مسجد گزینه دقت اسلام میباشد و «مسجد معمور» و آباد، مناسب آئین. البته چه مسجدی آباد میباشد و کدام مسجد، ویران؟ آبادی مسجد، به نقشه مهندسی و تشریفات ترحیم مشهد مصالح ساختمانی عالی و خرج زیاد و شکوه ظاهری وجود ندارد. بلکه به تاثیر بخشی آنست، به استعمال درست از مسجد میباشد. اساسی، شکوه معنوی و جلالت و عظمت عرفانی و الهی آنست، خیر کاشیهای معرق و درها و رواقهای بلند و سنگفرشهای دقیق و قیمتی و در و پیکرهای منبت کاری گردیده!...
آبادی مسجد، به آنست که راءس معنویت و عبادت برای معبود و تولید ارتباط با سازنده باشد، اموزشگاه آئین و حکمت و کانون برپائی شعائر آیین باشد. مسجد، به مقر بودن برای کارها مسلمین و محل پرستش و مصلا بودن آباد میباشد، و به دانش و عبادت، به تواضع و عبودیت، به مرکزیت حضور دینداران، به تدریسها و یاد دادنها، به رینگهای آموزشی و درسی، به محافل ادبی و فصاحت و عیب گیری، و به مجمعهای علمی و اخلاقی بودن، معمور میباشد.
آبادی مسجد، به نماز و به دعاست عمران او از عملکرد و اخلاص شماست
آباد کن از نماز، تو منزل حق شکرانه نعمت که خداوند داده تو راست
آبادی مسجد، به ذکر فقه و علم ها اهلبیت در آنان، به راهنمایی و فرمان به پر اسم و رسم و نهی از منکر و دعوت به نه میباشد، خیر به کاشی و گنبد و تزئینات.
۳.۱ - قصه امام علی
امام علی (علیهالسّلام) میفرماید: «یاتی علی الناس مجال لا یبقی فیهم اینجانب القرآن الا رسمه و اینجانب الاسلام الا اسمه، مساجد هم یومئذ عامرة اینجانب البناء حاد اینجانب الهدی؛[۶] هنگامی بر عموم میاید که در بین عموم، باقی نمیماند از قرآن مگر علامتاش، و از اسلام، مگر نامش، در آنروزگار، مساجدشان از جهت ساختمانی آباد میباشد اما از جهت هدایت، حاد میباشد».
پس، آبادی از دید معماری، در درحال حاضر حاد بودن محتوائی از جهت هدایت، فایده و ارزشی ندارد. آنروز که مسلمین به مساجد روی میآوردند تا پروردگار را عبادت نمایند و آداب اسلام را بیاموزند و آئین را فرا گیرند.
۳.۲ - مساجد امروز عالم اسلام
مساجد، خرد و معمولی بود با دیواری به طول قامت یک آدم. مساجد مدرن در دنیا اسلام، گر چه هم از جنبه تعداد، ارتقاء یافته و هم آبادتر میباشد و خرجهای زیاد و هزینههای بیشتر دارااست، البته «مسجد رو» نادر میباشد و مساجد، کمتر در سرویس هدف ها کلان اسلامی هست. یکی دانشمندان مینویسد: «...مساجد، کاخهائی برای افتخار نیستند، بلکه برای خشوع و عبادت و ذکر آداب اسلامی و مناجات و نیایشاند. عظمت مساجد، به زنده نگهداشتن آنها، با حافظه آفریدگار و دستور بمعروف و نهی از منکر و پند عموم براه بدون واسطه میباشد، خیر به دیوارهای بلند و قبههای رفیع و ردیفهای برافراشته و گلدستههای رمز بفلک کشیده... از همینجاست که گرچه شکوه ظاهری و هنری و معماری مساجد ارتقاء یافته البته در جان بیننده، آن فرم و زیبائی و جلال را بر نمیانگیزد. مسجد فرستاده در بالا اسلام، با آن وضع و اوضاع معمولیای که داشت، آن فرم و عظمت دارای شهرت را دارا بود، فارغ از اینکه آسانی، از قدر و جلال آن بکاهد. در عین اکنون، هنر و زیبائی و تزئینات و شکوه معماری و عظمت بنای مساجد دیگر هم سبب ساز بالا رفتن بها مساجد دیگر نشده میباشد...».[۷]
اما، نباید فراموش کرد: تقدس و محتوای مسجد بوده که سبب ساز میشدهاست تا مسلمین به صورت ظاهری آن هم مداقه داده و در بنای مساجد با شکوه جهت استعمالهای عالی، عملکرد گمارند و چنانچه وخیم و فرسوده، یا این که تنگ و معدود گنجایش می شد، بازسازی و تعمیر نمایند یا این که بر وسعتش بیفزایند. خویش نظریه فقاهتی، بخصوص در موضوع ساختن و آباد کردن و بنای مساجد، نقش مهمی جاری ساختن نموده است.
۴ - تزئینات هنری در معماری مساجد
[دستکاری]
مسجد الحرام و کعبهای را که حضرت ابراهیم (علیهالسّلام) نهاد بنیان، نخست، معمولی بود و با سپری شد فرصت، به شرایط مدرن تبدیل گردیده است. مسجد قبا و مسجد النبی هم که در طی حضرت محمد (صلاللهعلیهوآلهوسلم) ساخته شد، یک چهار دیواری بی آلایش، با ارتفاعی میانگین و حتی بی سایهبان بود آسانی از ویژگیهای مساجد اول بود و مسجدهای درست شده در مدینه و بصره و کوفه و مصر، از محرابهای فرو رفته در دیوار، و از منبرها و ماذنهها به شکلی که بعدا ترویج پیدا کرد خالی بود. مسجد النبی، با سپری شد فرصت، رفته رفته حجم پیدا کرد و نوسازی شد تا به طور فعلی در آمد. بساطت و آسانی در بنای مسجد، چیزی میباشد که از شروع آیتم اعتنا و تاکید اسلام بوده میباشد. علی (علیهالسّلام) مسجدی را در کوفه روئت کرد که کنگرهدار درست شده بود فرمود: بیان کننده این، کنیسه یهود میباشد!. و فرمود: «ان المساجد تبنی جما لا تشرف؛[۸] مساجد بصورت بی آلایش ساخته می شود خیر کنگرهدار». کنگرهدار بودن بنای مسجد در آن عصر، نسبتبه موقعیت ساختمانها، نوعی تجمل و تزئین محسوب میگردیده است.
و نیز، در حدیث میباشد که: «امرنا ان تبنی المدائن شرفا و المساجد جما؛[۹] بما فرمان داده گردیده که شهرها، مزین و کنگرهدار ساخته گردد اما مساجد، معمولی». حدیث دیگری میباشد که: «ابنوا المساجد و اجعلوها جما؛[۱۰] مساجد را بسازید و آنان را بی آلایش قرار دهید». و در روایات دیگری، از علائم آخرالزمان، تزئین و پیرایش مساجد اورده شده و آمده میباشد که: زمانی امام فرصت قیام نماید، مساجد کنگرهدار را حاد مینماید.[۱۱] اما خواسته از تزئین و آرایش و پیرایش مسجد، که ممنوع میباشد، طلاکاری و زراندود کردن میباشد، خیر معماری و کاشیکاری و بکار بردن توجه و هنر در بنای مساجد (آنگونه که در طی قرن ها در معماری مسلمین در مساجد معمول بوده و رایج میباشد).
مسجد، نباید به طور یک نمایشگاه عکس و نگارگری و موزه دکوری درآید. به دلیل آن که این، با روح عبادت خالص و قرب به حق، به مشقت سازگار میگردد. از امام راست گو (علیهالسّلام) درباره مساجدی که در آنان تصویر میباشد، پرسش شد، حضرت جواب دادند که: «آنرا خوش نمیدارم، البته امروز، برای شما ضرر و زیان و اشکالی ندارد.»[۱۲] شاید اشاره به اشاعه و توسعه معماری و تصویرهای آن در مساجد باشد، که در آن عصر، توسعه و گسترش پیدا میکرد و امام حالت خاص آنروز را ذکر مینماید. هنگامی فرمان دائر باشد در بین رخنه مساجد و خالی شدن آنان یا این که رفتن به مساجد با آن مختصات و شرائط مکروه، طبیعی میباشد که ائمه، راضی به شکاف مسجد و غربت از اجتماعات بخاطر یک مکروه نمیشدند. در عین درحال حاضر، دراین حد که در مساجد، نقش و نگار و هنرهای ترسیمی و تجسمی بکار رود، گزینه نهی کردن اسلام وجود ندارد، بخصوص در صورتیکه در مورد آیه ها قرآن باشد.
نماز نخواندن در مسجد، فساد مسجد میباشد، در مقابل، عمران و آبادی آن، به حضور فعال عموم برای عبادت و سیاست در مسجد میباشد. پس، عمارت مسجد گزینه دقت اسلام میباشد و «مسجد معمور» و آباد، مناسب آئین. البته چه مسجدی آباد میباشد و کدام مسجد، ویران؟ آبادی مسجد، به نقشه مهندسی و تشریفات ترحیم مشهد مصالح ساختمانی عالی و خرج زیاد و شکوه ظاهری وجود ندارد. بلکه به تاثیر بخشی آنست، به استعمال درست از مسجد میباشد. اساسی، شکوه معنوی و جلالت و عظمت عرفانی و الهی آنست، خیر کاشیهای معرق و درها و رواقهای بلند و سنگفرشهای دقیق و قیمتی و در و پیکرهای منبت کاری گردیده!...
آبادی مسجد، به آنست که راءس معنویت و عبادت برای معبود و تولید ارتباط با سازنده باشد، اموزشگاه آئین و حکمت و کانون برپائی شعائر آیین باشد. مسجد، به مقر بودن برای کارها مسلمین و محل پرستش و مصلا بودن آباد میباشد، و به دانش و عبادت، به تواضع و عبودیت، به مرکزیت حضور دینداران، به تدریسها و یاد دادنها، به رینگهای آموزشی و درسی، به محافل ادبی و فصاحت و عیب گیری، و به مجمعهای علمی و اخلاقی بودن، معمور میباشد.
آبادی مسجد، به نماز و به دعاست عمران او از عملکرد و اخلاص شماست
آباد کن از نماز، تو منزل حق شکرانه نعمت که خداوند داده تو راست
آبادی مسجد، به ذکر فقه و علم ها اهلبیت در آنان، به راهنمایی و فرمان به پر اسم و رسم و نهی از منکر و دعوت به نه میباشد، خیر به کاشی و گنبد و تزئینات.
۳.۱ - قصه امام علی
امام علی (علیهالسّلام) میفرماید: «یاتی علی الناس مجال لا یبقی فیهم اینجانب القرآن الا رسمه و اینجانب الاسلام الا اسمه، مساجد هم یومئذ عامرة اینجانب البناء حاد اینجانب الهدی؛[۶] هنگامی بر عموم میاید که در بین عموم، باقی نمیماند از قرآن مگر علامتاش، و از اسلام، مگر نامش، در آنروزگار، مساجدشان از جهت ساختمانی آباد میباشد اما از جهت هدایت، حاد میباشد».
پس، آبادی از دید معماری، در درحال حاضر حاد بودن محتوائی از جهت هدایت، فایده و ارزشی ندارد. آنروز که مسلمین به مساجد روی میآوردند تا پروردگار را عبادت نمایند و آداب اسلام را بیاموزند و آئین را فرا گیرند.
۳.۲ - مساجد امروز عالم اسلام
مساجد، خرد و معمولی بود با دیواری به طول قامت یک آدم. مساجد مدرن در دنیا اسلام، گر چه هم از جنبه تعداد، ارتقاء یافته و هم آبادتر میباشد و خرجهای زیاد و هزینههای بیشتر دارااست، البته «مسجد رو» نادر میباشد و مساجد، کمتر در سرویس هدف ها کلان اسلامی هست. یکی دانشمندان مینویسد: «...مساجد، کاخهائی برای افتخار نیستند، بلکه برای خشوع و عبادت و ذکر آداب اسلامی و مناجات و نیایشاند. عظمت مساجد، به زنده نگهداشتن آنها، با حافظه آفریدگار و دستور بمعروف و نهی از منکر و پند عموم براه بدون واسطه میباشد، خیر به دیوارهای بلند و قبههای رفیع و ردیفهای برافراشته و گلدستههای رمز بفلک کشیده... از همینجاست که گرچه شکوه ظاهری و هنری و معماری مساجد ارتقاء یافته البته در جان بیننده، آن فرم و زیبائی و جلال را بر نمیانگیزد. مسجد فرستاده در بالا اسلام، با آن وضع و اوضاع معمولیای که داشت، آن فرم و عظمت دارای شهرت را دارا بود، فارغ از اینکه آسانی، از قدر و جلال آن بکاهد. در عین اکنون، هنر و زیبائی و تزئینات و شکوه معماری و عظمت بنای مساجد دیگر هم سبب ساز بالا رفتن بها مساجد دیگر نشده میباشد...».[۷]
اما، نباید فراموش کرد: تقدس و محتوای مسجد بوده که سبب ساز میشدهاست تا مسلمین به صورت ظاهری آن هم مداقه داده و در بنای مساجد با شکوه جهت استعمالهای عالی، عملکرد گمارند و چنانچه وخیم و فرسوده، یا این که تنگ و معدود گنجایش می شد، بازسازی و تعمیر نمایند یا این که بر وسعتش بیفزایند. خویش نظریه فقاهتی، بخصوص در موضوع ساختن و آباد کردن و بنای مساجد، نقش مهمی جاری ساختن نموده است.
۴ - تزئینات هنری در معماری مساجد
[دستکاری]
مسجد الحرام و کعبهای را که حضرت ابراهیم (علیهالسّلام) نهاد بنیان، نخست، معمولی بود و با سپری شد فرصت، به شرایط مدرن تبدیل گردیده است. مسجد قبا و مسجد النبی هم که در طی حضرت محمد (صلاللهعلیهوآلهوسلم) ساخته شد، یک چهار دیواری بی آلایش، با ارتفاعی میانگین و حتی بی سایهبان بود آسانی از ویژگیهای مساجد اول بود و مسجدهای درست شده در مدینه و بصره و کوفه و مصر، از محرابهای فرو رفته در دیوار، و از منبرها و ماذنهها به شکلی که بعدا ترویج پیدا کرد خالی بود. مسجد النبی، با سپری شد فرصت، رفته رفته حجم پیدا کرد و نوسازی شد تا به طور فعلی در آمد. بساطت و آسانی در بنای مسجد، چیزی میباشد که از شروع آیتم اعتنا و تاکید اسلام بوده میباشد. علی (علیهالسّلام) مسجدی را در کوفه روئت کرد که کنگرهدار درست شده بود فرمود: بیان کننده این، کنیسه یهود میباشد!. و فرمود: «ان المساجد تبنی جما لا تشرف؛[۸] مساجد بصورت بی آلایش ساخته می شود خیر کنگرهدار». کنگرهدار بودن بنای مسجد در آن عصر، نسبتبه موقعیت ساختمانها، نوعی تجمل و تزئین محسوب میگردیده است.
و نیز، در حدیث میباشد که: «امرنا ان تبنی المدائن شرفا و المساجد جما؛[۹] بما فرمان داده گردیده که شهرها، مزین و کنگرهدار ساخته گردد اما مساجد، معمولی». حدیث دیگری میباشد که: «ابنوا المساجد و اجعلوها جما؛[۱۰] مساجد را بسازید و آنان را بی آلایش قرار دهید». و در روایات دیگری، از علائم آخرالزمان، تزئین و پیرایش مساجد اورده شده و آمده میباشد که: زمانی امام فرصت قیام نماید، مساجد کنگرهدار را حاد مینماید.[۱۱] اما خواسته از تزئین و آرایش و پیرایش مسجد، که ممنوع میباشد، طلاکاری و زراندود کردن میباشد، خیر معماری و کاشیکاری و بکار بردن توجه و هنر در بنای مساجد (آنگونه که در طی قرن ها در معماری مسلمین در مساجد معمول بوده و رایج میباشد).
مسجد، نباید به طور یک نمایشگاه عکس و نگارگری و موزه دکوری درآید. به دلیل آن که این، با روح عبادت خالص و قرب به حق، به مشقت سازگار میگردد. از امام راست گو (علیهالسّلام) درباره مساجدی که در آنان تصویر میباشد، پرسش شد، حضرت جواب دادند که: «آنرا خوش نمیدارم، البته امروز، برای شما ضرر و زیان و اشکالی ندارد.»[۱۲] شاید اشاره به اشاعه و توسعه معماری و تصویرهای آن در مساجد باشد، که در آن عصر، توسعه و گسترش پیدا میکرد و امام حالت خاص آنروز را ذکر مینماید. هنگامی فرمان دائر باشد در بین رخنه مساجد و خالی شدن آنان یا این که رفتن به مساجد با آن مختصات و شرائط مکروه، طبیعی میباشد که ائمه، راضی به شکاف مسجد و غربت از اجتماعات بخاطر یک مکروه نمیشدند. در عین درحال حاضر، دراین حد که در مساجد، نقش و نگار و هنرهای ترسیمی و تجسمی بکار رود، گزینه نهی کردن اسلام وجود ندارد، بخصوص در صورتیکه در مورد آیه ها قرآن باشد.
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم