مجله خبری تشریفات

کتاب هنر «اسلامی» چیست، خلال پیشگفتار و سود‌گیری، مشمول ده فصل میباشد: تصویر اسلامی؛ دیدن با گوش؛ تصویر نابسنده؛ دیدن با قلب؛ دیدن از فی مابین آینه؛ فریب فریبنده؛ تصویر متعالی؛ تشریفات ترحیم مشهد تصویر خطاکار؛ هندسه‌های محاکاتی؛ منظرهایی درباره منظر. (۳۸۲ کاغذ)

فرض مهمِ تالیف کننده بر این سازه گردیده‌است که هنر زمان اسلامی را خیر در آفریده‌های این فرهنگ وتمدن، که در شیوه فهمِ آن ها بایستی کاوش کرد. مبحث در‌این شعور، لزوماً سازه وجود ندارد مسلمان باشد، همچنانکه ابژه نیز میتواند دنیوی یا این که ذهنی، بصری یا این که شنیداری، و یا این که کلمه باشد. مولف بر آن میباشد که با دقت به در هم آمیختگیِ بعدها گوناگون ظهورات تفکر اسلامی از قرآن و حدیث و فقه، تا فلسفه و آئین‌ها و شعر و موسیقی و هندسه و نقاشی، و گفت‌و‌گو و تعاملی که دربین آن ها برقرار میباشد، هر سیرتکامل عملکرد برای مجاورت شدن بدین فرهنگ از روش چارچوب‌های نظری مطالعات آیین و هنر و تاریخ، بیش تر از آنکه به آشنایی زمینه امداد رساند، آن را نهفته می‌نماید. (Shaw, 2019: 2) وی میکوشد با توکل بر نحوۀ درک، راهی برای آشنایی هنر در زمان اسلامی بگشاید، راهی گوناگون از طرز‌های معمول در تاریخ هنر (قسمت‌هایی از متن کتاب در گوگل‌بوکس در مشت میباشد).

دقت به درک زیبایی‌شناختی در دنیا اسلام، تا قبل از این هم میان دانشمندان سوابق داشته میباشد. بعضی به فهم زیبایی‌شناختیِ قرآن کریم ومهربان و نوع تجربۀ مسلمان ها از این کتاب پرداخته‌اند. (Kermani, 2015) بعضی دیگر فهم و شعور زیبایی‌شناختیِ هنر نزد مسلمان ها را پژوهش کرده‌اند. (Elias, 2012) از همگی کامل‌خیس نیز برنامۀ کریستین لانگ و همکارانش در دانش کده اوترخت برای کتابت تاریخ فرهنگیِ حواس و فهم و شعور در عالم اسلام میباشد. این اپلیکیشن از سال ۲۰۱۷ استارت گردیده و حداقل تا سال ۲۰۲۱ ادامه خواهد داشت. فرض این طرح پژوهشی آن میباشد که شعور حسی تنهاً انفعال جسمانی وجود ندارد و عملی فرهنگی (cultural act) به شمار میاید. با اینگونه مفروضی، محققان به نحوۀ معنی‌سازی و تحلیل حواس بین مسلمان‌ها در دولت ها متعدد میپردازند. زیبایی‌شناسی نیز یکی ناحیههای تمرکز این نرم افزار میباشد (داده ها بیشتر درباره این شغل و جلسه‌ها و اپلیکیشن‌های جنبیِ آن را در اینجا می‌قدرت دنبال کرد).

بر کتاب هنر «اسلامی» چیست، اشکالات متعددی وارد دانسته‌اند. به عنوان مثال اینکه ماجرا وندی شاو از مطالعات پسااستعماری با اقتضائات نو این حوزه سازگار وجود ندارد. فرضیۀ وی در اختصاصی پی بردن هنر در دنیا اسلام به ادراکات مبحث، با اکثری از مصادیق مو جود ناهمخوان میباشد. به عنوان مثال، آیا محراب مسجدی مزین به آیاتی از قرآن، سوای اعتنا به ادراکات کاربر مسلمانِ آن، پندار اسلامی را معرفی نمی‌نماید؟ آیا اینگونه اثری به تنهایی اثری اسلامی به شمار نمی‌آید؟ آیا میشود تعبیر استفاده کننده بتواند اینگونه اثری را از زمینۀ اسلامیِ آن جداگانه نماید؟ (Gonzalez, 2020) اینها مثال‌ای از اشکالاتی میباشد که درین کتاب یافته‌اند (برای دیگر اشکالات روشی و محتوایی کتاب بنگرید به گذر زمان گُنزالز بر این کتاب).

به‌رغم همۀ این اشکالات، نفس اینگونه کوشش‌هایی مغتنم میباشد، مخصوصا آنکه تالیف کننده، مورخ هنر میباشد و خیر دارای تخصص در فلسفه و عرفان و الهیات. اینکه پژوهشگرانی از جریان مهم رشتۀ هنر اسلامی نسبت به ضعف‌ها و اشتباهات و محدودیت‌های این فن دقت نماد دهند و در صدد یافتن خط مش‌هایی برای برون رفت از این محدودیت‌ها برآیند، تلاشی میباشد بسیار ارزنده (برای فهرستی از این اثرها بنگرید به Keshani, 2012: 2، پانویس شماره 8). برای آنکه بتوانیم کمبود مطالعات دارای انسجام دربارۀ «هنر» در دولت ها اسلامی در زمان چهارده سدۀ قبل و فقدان بخش اعظمی از اثرها هنری این فرهنگ در حین حاضر را جبران کنیم، یکی‌از شیوه‌ها اعتنا به همین نحوۀ فهم و شعور اثرها هنری میان مسلمان ها میباشد. خوشبختانه دراین مورد، انبوه گزارش‌های مردمان این دولت ها در لابه لای کتاب‌های ادبی، تاریخی، شرعی، و علمی به امداد محقق میاید تا بتواند تصویری هم‌هنگامی و درزمانی (synchrony and diachrony) از نوع تجربۀ وی در مواجهه با ساخته‌های هنری فرهنگ و تمدن خودشان و فرهنگ وتمدن‌های هم‌جوار به دست آورَد. اینگونه تصویری امداد خواهد کرد تا محور‌های نظری برای تأمل دربارۀ هنر در دوران قبل از بعدازظهر حاضر نیز آماده گردد. آورده‌های این سیرتکامل بازرسی، محصور به دایرۀ مطالعات هنر در روزگار اسلامی نمی‌ماند و امکانی آماده می آورد تا ما نیز در گفتگوهای سرازیر در فضای فلسفه و عقیده هنر فعالانه شرکت کردن جوییم.

کتاب هنر «اسلامی» چیست، خلال پیشگفتار و سود‌گیری، مشمول ده فصل میباشد: تصویر اسلامی؛ دیدن با گوش؛ تصویر نابسنده؛ دیدن با قلب؛ دیدن از فی مابین آینه؛ فریب فریبنده؛ تصویر متعالی؛ تشریفات ترحیم مشهد تصویر خطاکار؛ هندسه‌های محاکاتی؛ منظرهایی درباره منظر. (۳۸۲ کاغذ)

فرض مهمِ تالیف کننده بر این سازه گردیده‌است که هنر زمان اسلامی را خیر در آفریده‌های این فرهنگ وتمدن، که در شیوه فهمِ آن ها بایستی کاوش کرد. مبحث در‌این شعور، لزوماً سازه وجود ندارد مسلمان باشد، همچنانکه ابژه نیز میتواند دنیوی یا این که ذهنی، بصری یا این که شنیداری، و یا این که کلمه باشد. مولف بر آن میباشد که با دقت به در هم آمیختگیِ بعدها گوناگون ظهورات تفکر اسلامی از قرآن و حدیث و فقه، تا فلسفه و آئین‌ها و شعر و موسیقی و هندسه و نقاشی، و گفت‌و‌گو و تعاملی که دربین آن ها برقرار میباشد، هر سیرتکامل عملکرد برای مجاورت شدن بدین فرهنگ از روش چارچوب‌های نظری مطالعات آیین و هنر و تاریخ، بیش تر از آنکه به آشنایی زمینه امداد رساند، آن را نهفته می‌نماید. (Shaw, 2019: 2) وی میکوشد با توکل بر نحوۀ درک، راهی برای آشنایی هنر در زمان اسلامی بگشاید، راهی گوناگون از طرز‌های معمول در تاریخ هنر (قسمت‌هایی از متن کتاب در گوگل‌بوکس در مشت میباشد).

دقت به درک زیبایی‌شناختی در دنیا اسلام، تا قبل از این هم میان دانشمندان سوابق داشته میباشد. بعضی به فهم زیبایی‌شناختیِ قرآن کریم ومهربان و نوع تجربۀ مسلمان ها از این کتاب پرداخته‌اند. (Kermani, 2015) بعضی دیگر فهم و شعور زیبایی‌شناختیِ هنر نزد مسلمان ها را پژوهش کرده‌اند. (Elias, 2012) از همگی کامل‌خیس نیز برنامۀ کریستین لانگ و همکارانش در دانش کده اوترخت برای کتابت تاریخ فرهنگیِ حواس و فهم و شعور در عالم اسلام میباشد. این اپلیکیشن از سال ۲۰۱۷ استارت گردیده و حداقل تا سال ۲۰۲۱ ادامه خواهد داشت. فرض این طرح پژوهشی آن میباشد که شعور حسی تنهاً انفعال جسمانی وجود ندارد و عملی فرهنگی (cultural act) به شمار میاید. با اینگونه مفروضی، محققان به نحوۀ معنی‌سازی و تحلیل حواس بین مسلمان‌ها در دولت ها متعدد میپردازند. زیبایی‌شناسی نیز یکی ناحیههای تمرکز این نرم افزار میباشد (داده ها بیشتر درباره این شغل و جلسه‌ها و اپلیکیشن‌های جنبیِ آن را در اینجا می‌قدرت دنبال کرد).

بر کتاب هنر «اسلامی» چیست، اشکالات متعددی وارد دانسته‌اند. به عنوان مثال اینکه ماجرا وندی شاو از مطالعات پسااستعماری با اقتضائات نو این حوزه سازگار وجود ندارد. فرضیۀ وی در اختصاصی پی بردن هنر در دنیا اسلام به ادراکات مبحث، با اکثری از مصادیق مو جود ناهمخوان میباشد. به عنوان مثال، آیا محراب مسجدی مزین به آیاتی از قرآن، سوای اعتنا به ادراکات کاربر مسلمانِ آن، پندار اسلامی را معرفی نمی‌نماید؟ آیا اینگونه اثری به تنهایی اثری اسلامی به شمار نمی‌آید؟ آیا میشود تعبیر استفاده کننده بتواند اینگونه اثری را از زمینۀ اسلامیِ آن جداگانه نماید؟ (Gonzalez, 2020) اینها مثال‌ای از اشکالاتی میباشد که درین کتاب یافته‌اند (برای دیگر اشکالات روشی و محتوایی کتاب بنگرید به گذر زمان گُنزالز بر این کتاب).

به‌رغم همۀ این اشکالات، نفس اینگونه کوشش‌هایی مغتنم میباشد، مخصوصا آنکه تالیف کننده، مورخ هنر میباشد و خیر دارای تخصص در فلسفه و عرفان و الهیات. اینکه پژوهشگرانی از جریان مهم رشتۀ هنر اسلامی نسبت به ضعف‌ها و اشتباهات و محدودیت‌های این فن دقت نماد دهند و در صدد یافتن خط مش‌هایی برای برون رفت از این محدودیت‌ها برآیند، تلاشی میباشد بسیار ارزنده (برای فهرستی از این اثرها بنگرید به Keshani, 2012: 2، پانویس شماره 8). برای آنکه بتوانیم کمبود مطالعات دارای انسجام دربارۀ «هنر» در دولت ها اسلامی در زمان چهارده سدۀ قبل و فقدان بخش اعظمی از اثرها هنری این فرهنگ در حین حاضر را جبران کنیم، یکی‌از شیوه‌ها اعتنا به همین نحوۀ فهم و شعور اثرها هنری میان مسلمان ها میباشد. خوشبختانه دراین مورد، انبوه گزارش‌های مردمان این دولت ها در لابه لای کتاب‌های ادبی، تاریخی، شرعی، و علمی به امداد محقق میاید تا بتواند تصویری هم‌هنگامی و درزمانی (synchrony and diachrony) از نوع تجربۀ وی در مواجهه با ساخته‌های هنری فرهنگ و تمدن خودشان و فرهنگ وتمدن‌های هم‌جوار به دست آورَد. اینگونه تصویری امداد خواهد کرد تا محور‌های نظری برای تأمل دربارۀ هنر در دوران قبل از بعدازظهر حاضر نیز آماده گردد. آورده‌های این سیرتکامل بازرسی، محصور به دایرۀ مطالعات هنر در روزگار اسلامی نمی‌ماند و امکانی آماده می آورد تا ما نیز در گفتگوهای سرازیر در فضای فلسفه و عقیده هنر فعالانه شرکت کردن جوییم.