مجله خبری تشریفات

کاتب چلبی و تاورنيه از سیاحان بنام، بين سال های ۱۰۴۶-۱۰۴۵ هجری قمری از تبريز و اين بنا بازدید کرده و توصیفاتی را از آن نگاشته اند. چلبی درباره مسجد اینگونه نوشته می‌باشد: درگاه مسجد جهانشاه بلندتر از طاق كسری هست. بنایی بهتر است كه با كاشی تشریفات ترحیم مشهد های قشنگ مرتب شده، گنبدهای بلندی دارد... جامع دل انگیزی هست كه هر كس داخل شود دلش اجازه بیرون شدن را نمی دهد. لیكن شیعیان برنده‍ا از رفتن بدان مسجد دوری می كنند. این بنا با كاشی های قشنگ مرتب شده، گنبدهای بلندی داراست و تمامی در و دیوار آن با كاشی های رنگارنگ زینت یافته است. تاورنیه نیز خلال سردر و کاشی کاری ها، از دو مناره بسيار بلند حرف به در میان آورده که در زمین لرزه از در میان رفته اند. اشغال مسجد کبود از دیگر وقایع مهمی که منجر زخم به مسجد شد، اشغال بنا در سال 1393 بود. در آذرماه امسال، 50 نفر به عذر و بهانه برپایی نماز جماعت به سمت این مسجد رفتند و آن را اشغال کردند. این جمعیت معترض، نماز جماعت را در این جا برپا ساختند و آن گاه روی کف کاشی کاری شده مسجد را با فرش پوشاندند. با این تسخیر، مرمت کاشی کاری ها ناتمام ماند و لوله کشی نامناسب گاز شهری نیز موجب تخریب بخشی از دیوارهای تاریخی شد. البته خوشبختانه امروزه، این بنا بوسیله ارگانهای مسئول اداره میشود و مرمت آن همچنان ادامه داراست. در حالتی‌که به بازدید موزه آذربایجان در نزدیکی مسجد بروید در گوشه و کنار آن بخش های در درحال حاضر بازسازی را خواهید روئت کرد.مسجد کبود بنایی چندمنظوره محسوب می شود که با روش معماری آذری ساخته شده است؛ سبکی در معماری ایرانیِ پس از اسلام که منسوب به آذربایجان هست و کاشی کاری، گره سازی درهم (1)، گچبری و مقرنس کاری از ویژگی های آن به شمار میروند. این بنا به عنوان مسجد-مقبره یا مسجد-حرم کاربرد داراست چرا‌که هم مسجد می‌باشد و هم در قسمت جنوبی آن بقاع هایی وجود دارند. از سوی دیگر بایستی به نام دیگر این بنا نیز اعتنا داشت؛ نام مظفریه که مونث می باشد برای مساجد به عمل نمی رفته می‌باشد و این نامگذاری میتواند حکایت از چندکاربردی بودن این بنا داشته باشد. این مسجد برخلاف سایر مساجد هم زمان خودش، فاقد میانسرا بوده و برای سازگاری با آب و هوای تبریز به صورت برونگرا و آحاد مسقف ساخته ‌گردیده‌است. این سازگاری باعث شده تا همگی فضاها مجموعاَ فصول سال قابل به کار گیری باشند. در حدود 30 سال طول کشیده تا این مسجد بنا شود و مهندسان و معماران برای ایجاد کرد آن همکاری کرده اند. محاسبات دقیق، عظمت گنبد، طرح شبستان و ... نشانه از این دارا‌هستند که سازندگان به علوم متعدد برای مثال هندسه و ریاضی به خیر و خوبی اشراف داشته اند. سردر، مناره، گنبد، شبستان و آرامگاه خانوادگی در قسمت جنوبی مسجد، بخش های اصلی این مجموعه را تشکیل می‌دهند که در اثر تخریب ها، تغییراتی نیز داشته اند. بنای این مسجد از آجر است و در ساخت برخی قسمت ها از سنگ های کمیابی به کار گیری کرده اند. بد نیست بدانید در تجدید بنا مسجد سعی شده تا از آجر و کاشی و سنگ های مرمرِ مانده، در جاهای اساسی خود استفاده شود.

کاتب چلبی و تاورنيه از سیاحان بنام، بين سال های ۱۰۴۶-۱۰۴۵ هجری قمری از تبريز و اين بنا بازدید کرده و توصیفاتی را از آن نگاشته اند. چلبی درباره مسجد اینگونه نوشته می‌باشد: درگاه مسجد جهانشاه بلندتر از طاق كسری هست. بنایی بهتر است كه با كاشی تشریفات ترحیم مشهد های قشنگ مرتب شده، گنبدهای بلندی دارد... جامع دل انگیزی هست كه هر كس داخل شود دلش اجازه بیرون شدن را نمی دهد. لیكن شیعیان برنده‍ا از رفتن بدان مسجد دوری می كنند. این بنا با كاشی های قشنگ مرتب شده، گنبدهای بلندی داراست و تمامی در و دیوار آن با كاشی های رنگارنگ زینت یافته است. تاورنیه نیز خلال سردر و کاشی کاری ها، از دو مناره بسيار بلند حرف به در میان آورده که در زمین لرزه از در میان رفته اند. اشغال مسجد کبود از دیگر وقایع مهمی که منجر زخم به مسجد شد، اشغال بنا در سال 1393 بود. در آذرماه امسال، 50 نفر به عذر و بهانه برپایی نماز جماعت به سمت این مسجد رفتند و آن را اشغال کردند. این جمعیت معترض، نماز جماعت را در این جا برپا ساختند و آن گاه روی کف کاشی کاری شده مسجد را با فرش پوشاندند. با این تسخیر، مرمت کاشی کاری ها ناتمام ماند و لوله کشی نامناسب گاز شهری نیز موجب تخریب بخشی از دیوارهای تاریخی شد. البته خوشبختانه امروزه، این بنا بوسیله ارگانهای مسئول اداره میشود و مرمت آن همچنان ادامه داراست. در حالتی‌که به بازدید موزه آذربایجان در نزدیکی مسجد بروید در گوشه و کنار آن بخش های در درحال حاضر بازسازی را خواهید روئت کرد.مسجد کبود بنایی چندمنظوره محسوب می شود که با روش معماری آذری ساخته شده است؛ سبکی در معماری ایرانیِ پس از اسلام که منسوب به آذربایجان هست و کاشی کاری، گره سازی درهم (1)، گچبری و مقرنس کاری از ویژگی های آن به شمار میروند. این بنا به عنوان مسجد-مقبره یا مسجد-حرم کاربرد داراست چرا‌که هم مسجد می‌باشد و هم در قسمت جنوبی آن بقاع هایی وجود دارند. از سوی دیگر بایستی به نام دیگر این بنا نیز اعتنا داشت؛ نام مظفریه که مونث می باشد برای مساجد به عمل نمی رفته می‌باشد و این نامگذاری میتواند حکایت از چندکاربردی بودن این بنا داشته باشد. این مسجد برخلاف سایر مساجد هم زمان خودش، فاقد میانسرا بوده و برای سازگاری با آب و هوای تبریز به صورت برونگرا و آحاد مسقف ساخته ‌گردیده‌است. این سازگاری باعث شده تا همگی فضاها مجموعاَ فصول سال قابل به کار گیری باشند. در حدود 30 سال طول کشیده تا این مسجد بنا شود و مهندسان و معماران برای ایجاد کرد آن همکاری کرده اند. محاسبات دقیق، عظمت گنبد، طرح شبستان و ... نشانه از این دارا‌هستند که سازندگان به علوم متعدد برای مثال هندسه و ریاضی به خیر و خوبی اشراف داشته اند. سردر، مناره، گنبد، شبستان و آرامگاه خانوادگی در قسمت جنوبی مسجد، بخش های اصلی این مجموعه را تشکیل می‌دهند که در اثر تخریب ها، تغییراتی نیز داشته اند. بنای این مسجد از آجر است و در ساخت برخی قسمت ها از سنگ های کمیابی به کار گیری کرده اند. بد نیست بدانید در تجدید بنا مسجد سعی شده تا از آجر و کاشی و سنگ های مرمرِ مانده، در جاهای اساسی خود استفاده شود.