مختار خونخواه اهلبیت بود
باقر شریف قرشی اعتقاد دارد که قیام مختار برای جاهطلبی و سر گروهی نبوده و وی برای خونخواهی اهلبیت نبی(ص) و انتقام از قاتلان آنان قیام نموده است.[۶۸] نجمالدین طبسی هم طلب عفو وبخشش امام باقر(ع) برای مختار را نوعی تأیید اقدامات وی در ازای قتل قاتلان امام حسین(ع) دانسته میباشد.[۶۹] ابننما حلی بر این نظریه میباشد دعای نه امام سجاد(ع) برای مختار دلیلی میباشد بر اینکه وی نزد امام سجاد(ع) از پاکان و خوبان به شمار تشریفات ترحیم مشهد میآمده میباشد.[۷۰]
عبدالله مامقانی مختار را شیعه امامی دانسته، البته گفته وثاقتش ثابت نشده میباشد.[۷۱] به گفته وی، علامه حلی نیز در بخش نخستین کتاب خویش، از مختار خاطر نموده است و وی کسی را که غیرامامی باشد، حتی در حالتیکه از نگاه وثاقت و مدح به سرحد کمال رسیده باشد، در کتابش نیاورده میباشد.[۷۲]
مختار توانطلب بود
برخی معتقدند از تیم قرائن بهدست میاید که قیام مختار برای دستیابی توان و حکومت بوده میباشد[۷۳] مبنی بر این نگرش، مختار از اهلبیت استعمال ابزاری کرده و قصد داشته از روش آنها به هدف ها خویش رسد.[۷۴] بهاعتقادوباور پیامبر جعفریان، این سخنان، خطا و فیض تبلیغات جوِّ ضدمختاریِ امویان و زبیریان میباشد.[۷۵]
دوری از قضاوت درباره مختار
گروهی از عالمان شیعه از اظهار قطعی حیث درباره مختار پرهیز کردهاند؛ در کتاب جامع الرواة، به میرزا محمد استرآبادی منسوب شده که نباید از مختار به بدی حافظه کرد؛ با این درحال حاضر، احادیث او را قابل پشت گرمی نمیداند و دربارهی وی توقف نموده است.[۷۶] علامه مجلسی ایمان مختار را بدون نقص ندانسته و اقدامات او را سوای اذن امامِ معصوم دانسته میباشد. با وجود این، این نظر را دارد بهانگیزه آنکه مختار شغل های نیک متعددی اجرا داده میباشد، سرانجام بهنه گردیده است. ولی وی نیز درباره مختار توقف نموده است.[۷۷]شعرانی در دمع السجوم بر این اعتقاد و باور میباشد که مختار از هوشمندان و شجاعان عرب میباشد و ادعای وجود خبر ها متناقض درباره اورا نمیپذیرد و می گوید که اکانت بندگان در قیامت با خداست، مختار هم مانند بیشتر عموم، عمل نیک و زشت به هم آمیخته داشته میباشد.[۷۸]
طریقه علمای اهلسنت
در بعضا از منابع اهل سنت، نسبتهایی همانند ناصبی و دروغگو به مختار داده گردیده است. روایتی به رسول(ص) منسوب میباشد که از ثقیف کَذّاب و جنایتکاری ایجاد خواهد شد. این داستان را اسماء دختر ابوبکر مامان عبدالله بن زبیر داستان نموده است.[۷۹] نقل شده مراد از کذّاب درین ماجرا، مختار میباشد.[۸۰] در انواع بهاین حرف، گفتهاند درین ماجرا اسم مختار نیامده میباشد و اسم وی بوسیله راوی اضافه شدهاست. همینطور با احادیث دیگری که در آن ها اشخاص دیگری مصداق دروغگو و مجرم معرفی گردیده، تعارض داراست.[۸۱] سازه بر گزارشی، حجاج بن یوسف عموم را به لعن حضرت علی(ع) و مختار فرمان می کرد.[۸۲]مقریزی نیز مختار را جزء خوارج می داند.[۸۳]
همسر و فرزندان
مختار ثقفی چهار همسر داشت: اماثبات دختر سمرة بن جندب،[۸۴]عمره دختر نعمان بن بشیر (اولی زنی که در اسلام گردنش زده شد)،[۸۵] امزید الصغری دختر سعید بن زید بن عمرو[۸۶] و امولید دختر عمیر بن رباح.[۸۷] اماثبات برای وی محمد و اسحاق[۸۸] و امولید، امسلمه را[۸۹] به عالم آوردند. امسلمه به تزویج عبدالله بن عبدالله بن قدمت بن خطاب درآمد.[۹۰]
ابوالحکم،[۹۱]جبر،[۹۲]امیة،[۹۳] بلال[۹۴] و قدمت (والی ری به وسیله ابومسلم خراسانی)[۹۵]دیگر فرزندان او بودند.
درگذشت و آرامگاه
مختار بعد از ۱۸ ماه حکومت، در ۱۴ رمضان[۹۶] سال۶۷ق، در ۶۷سالگی به دست مصعب بن زبیر کشته شد.[۹۷] به فرمان مصعب، دست مختار را بریدند و به دیوار مسجد کوفه کوبیدند. وقتی که حجاج بن یوسف ثقفی بر کوفه مسلط شد، امر کرد آن را دفن کردند.[۹۸] مزار مختار در کنار مسجد کوفه میباشد و در کتاب المزار شهید اولیه زیارتنامهای برای وی نام برده میباشد.[۹۹]
اثرها درباره مختار
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست کتابهای درباره مختار ثقفی
درباره مختار اثراتی مندرج میباشد. دراین کتابها شخصیت و غرض وی از قیام آیتم نظارت قرار گرفته میباشد. آقابزرگ تهرانی در الذریعه بیشتراز ۳۷ کتاب درباره مختار مذکور میباشد.[۱۰۰] برخی از آنان عبارتاند از:
تفصیل الثار فی حال و روز المختار نوشته ابننما حلی:[۱۰۱] علامه مجلسی این کتاب را در جلد ۴۵ بحارالانوار آورده میباشد.[۱۰۲]
روضة المجاهدین، به گویش فارسی: این کتاب مشمول گزارشهایی از نزاعها و رشادتهای مختار میباشد که از وضعیت منظوم و روایی، به طور منثور و حماسی درآمده میباشد. این تاثیر نوشته واعظ هروی، (قرن ۱۰ق) میباشد که در ماه محرم بر منبر برای عموم داستان مینموده است. خواندن این کتاب بازه زمانیها در مجالس نوحهخوانی اشاعه داشته میباشد. انتشارات ققنوس این کتاب را در ۵۲۰ برگه منتشر نموده است.
سریال مختارنامه
نوشتهی علمیٔ مهم: مختارنامه (تیم تلویزیونی)
مختارنامه، تیمای تلویزیونی درباره معاش و قیام مختار ثقفی به کارگردانی داود میرباقری میباشد. این سریال در چهل بخش شصت دقیقهای در سالهای ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ش از صدا و سیمای کشور ایران پخش شوید.[۱۰۳] دراین سریال فریبرز عربنیا نقش مختار را بازی نموده است.
نگارخانه
مختار خونخواه اهلبیت بود
باقر شریف قرشی اعتقاد دارد که قیام مختار برای جاهطلبی و سر گروهی نبوده و وی برای خونخواهی اهلبیت نبی(ص) و انتقام از قاتلان آنان قیام نموده است.[۶۸] نجمالدین طبسی هم طلب عفو وبخشش امام باقر(ع) برای مختار را نوعی تأیید اقدامات وی در ازای قتل قاتلان امام حسین(ع) دانسته میباشد.[۶۹] ابننما حلی بر این نظریه میباشد دعای نه امام سجاد(ع) برای مختار دلیلی میباشد بر اینکه وی نزد امام سجاد(ع) از پاکان و خوبان به شمار تشریفات ترحیم مشهد میآمده میباشد.[۷۰]
عبدالله مامقانی مختار را شیعه امامی دانسته، البته گفته وثاقتش ثابت نشده میباشد.[۷۱] به گفته وی، علامه حلی نیز در بخش نخستین کتاب خویش، از مختار خاطر نموده است و وی کسی را که غیرامامی باشد، حتی در حالتیکه از نگاه وثاقت و مدح به سرحد کمال رسیده باشد، در کتابش نیاورده میباشد.[۷۲]
مختار توانطلب بود
برخی معتقدند از تیم قرائن بهدست میاید که قیام مختار برای دستیابی توان و حکومت بوده میباشد[۷۳] مبنی بر این نگرش، مختار از اهلبیت استعمال ابزاری کرده و قصد داشته از روش آنها به هدف ها خویش رسد.[۷۴] بهاعتقادوباور پیامبر جعفریان، این سخنان، خطا و فیض تبلیغات جوِّ ضدمختاریِ امویان و زبیریان میباشد.[۷۵]
دوری از قضاوت درباره مختار
گروهی از عالمان شیعه از اظهار قطعی حیث درباره مختار پرهیز کردهاند؛ در کتاب جامع الرواة، به میرزا محمد استرآبادی منسوب شده که نباید از مختار به بدی حافظه کرد؛ با این درحال حاضر، احادیث او را قابل پشت گرمی نمیداند و دربارهی وی توقف نموده است.[۷۶] علامه مجلسی ایمان مختار را بدون نقص ندانسته و اقدامات او را سوای اذن امامِ معصوم دانسته میباشد. با وجود این، این نظر را دارد بهانگیزه آنکه مختار شغل های نیک متعددی اجرا داده میباشد، سرانجام بهنه گردیده است. ولی وی نیز درباره مختار توقف نموده است.[۷۷]شعرانی در دمع السجوم بر این اعتقاد و باور میباشد که مختار از هوشمندان و شجاعان عرب میباشد و ادعای وجود خبر ها متناقض درباره اورا نمیپذیرد و می گوید که اکانت بندگان در قیامت با خداست، مختار هم مانند بیشتر عموم، عمل نیک و زشت به هم آمیخته داشته میباشد.[۷۸]
طریقه علمای اهلسنت
در بعضا از منابع اهل سنت، نسبتهایی همانند ناصبی و دروغگو به مختار داده گردیده است. روایتی به رسول(ص) منسوب میباشد که از ثقیف کَذّاب و جنایتکاری ایجاد خواهد شد. این داستان را اسماء دختر ابوبکر مامان عبدالله بن زبیر داستان نموده است.[۷۹] نقل شده مراد از کذّاب درین ماجرا، مختار میباشد.[۸۰] در انواع بهاین حرف، گفتهاند درین ماجرا اسم مختار نیامده میباشد و اسم وی بوسیله راوی اضافه شدهاست. همینطور با احادیث دیگری که در آن ها اشخاص دیگری مصداق دروغگو و مجرم معرفی گردیده، تعارض داراست.[۸۱] سازه بر گزارشی، حجاج بن یوسف عموم را به لعن حضرت علی(ع) و مختار فرمان می کرد.[۸۲]مقریزی نیز مختار را جزء خوارج می داند.[۸۳]
همسر و فرزندان
مختار ثقفی چهار همسر داشت: اماثبات دختر سمرة بن جندب،[۸۴]عمره دختر نعمان بن بشیر (اولی زنی که در اسلام گردنش زده شد)،[۸۵] امزید الصغری دختر سعید بن زید بن عمرو[۸۶] و امولید دختر عمیر بن رباح.[۸۷] اماثبات برای وی محمد و اسحاق[۸۸] و امولید، امسلمه را[۸۹] به عالم آوردند. امسلمه به تزویج عبدالله بن عبدالله بن قدمت بن خطاب درآمد.[۹۰]
ابوالحکم،[۹۱]جبر،[۹۲]امیة،[۹۳] بلال[۹۴] و قدمت (والی ری به وسیله ابومسلم خراسانی)[۹۵]دیگر فرزندان او بودند.
درگذشت و آرامگاه
مختار بعد از ۱۸ ماه حکومت، در ۱۴ رمضان[۹۶] سال۶۷ق، در ۶۷سالگی به دست مصعب بن زبیر کشته شد.[۹۷] به فرمان مصعب، دست مختار را بریدند و به دیوار مسجد کوفه کوبیدند. وقتی که حجاج بن یوسف ثقفی بر کوفه مسلط شد، امر کرد آن را دفن کردند.[۹۸] مزار مختار در کنار مسجد کوفه میباشد و در کتاب المزار شهید اولیه زیارتنامهای برای وی نام برده میباشد.[۹۹]
اثرها درباره مختار
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست کتابهای درباره مختار ثقفی
درباره مختار اثراتی مندرج میباشد. دراین کتابها شخصیت و غرض وی از قیام آیتم نظارت قرار گرفته میباشد. آقابزرگ تهرانی در الذریعه بیشتراز ۳۷ کتاب درباره مختار مذکور میباشد.[۱۰۰] برخی از آنان عبارتاند از:
تفصیل الثار فی حال و روز المختار نوشته ابننما حلی:[۱۰۱] علامه مجلسی این کتاب را در جلد ۴۵ بحارالانوار آورده میباشد.[۱۰۲]
روضة المجاهدین، به گویش فارسی: این کتاب مشمول گزارشهایی از نزاعها و رشادتهای مختار میباشد که از وضعیت منظوم و روایی، به طور منثور و حماسی درآمده میباشد. این تاثیر نوشته واعظ هروی، (قرن ۱۰ق) میباشد که در ماه محرم بر منبر برای عموم داستان مینموده است. خواندن این کتاب بازه زمانیها در مجالس نوحهخوانی اشاعه داشته میباشد. انتشارات ققنوس این کتاب را در ۵۲۰ برگه منتشر نموده است.
سریال مختارنامه
نوشتهی علمیٔ مهم: مختارنامه (تیم تلویزیونی)
مختارنامه، تیمای تلویزیونی درباره معاش و قیام مختار ثقفی به کارگردانی داود میرباقری میباشد. این سریال در چهل بخش شصت دقیقهای در سالهای ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ش از صدا و سیمای کشور ایران پخش شوید.[۱۰۳] دراین سریال فریبرز عربنیا نقش مختار را بازی نموده است.
نگارخانه
چکلیست کامل برگزاری مراسم ترحیم؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم