وعد و وعید
براساس اصل وعد و وعید، خدا مؤمنان را به آنچه وعده داده میباشد، محرک میدهد(وعد)، و کافران و فاسقان را به سزای موعودشان که خلود در حریق میباشد، میرساند(وعید). بدین ترتیب، مؤمنانی که به گناه کثیف گردیدهاند، از کیفر الهی جز به توبه رهایی نمییابند، البته جزای آنها از کافران خفیفخیس تشریفات ترحیم مشهد میباشد.[۱۴]
منزلتی فی مابین دو جایگاه
نوشته ی علمیٔ مهم: منزلة دربین المنزلتین
منزلتی فی مابین دو جایگاه (به عربی منزلة دربین المنزلتین) اولیه اصل مذهب معتزله میباشد که به وسیله پیشوای آن یعنی واصل بن عطا(موسس فرقه معتزله معروف به غَزّال و مُکَنّی به ابوحذیفه. درگذشت:۱۳۱ق. [۱۵]) مطرح شد. مورد مشاجره این میباشد که آیا هر که مرتکب گناه کبیره میگردد، مؤمن میباشد یا این که کافر. معتزله معتقدند هر که گناه کبیرهای اجرا دهد، خیر مؤمن نامیده میگردد، خیر کافر. اینگونه فردی درصورتی که فارغ از توبه از عالم برود، عذاب وی قطعی و جاودانه خواهد بود؛ البته خیر به شدتی که کافر عذاب میکشد[۱۶]. روضه خوان اثرگذار این نظر را دارد هر که درین موضوع با معتزله هم نظریه باشد معتزلی خواهد بود هر چندین در مسائل دیگر با اکثرشان اختلاف لحاظ داشته باشد.[۱۷]
دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر
نوشتهی علمیٔ اساسی: فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر
دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر یکیاز احکام ضروری اسلام میباشد و هیچ یک از مذهبها اسلامی منکر آن نیستند و جزء خصوصیتهای منحصر هیچ مذهبی محسوب نمیشود. البته معتزله با اصل قرار دادن آن منظوراند اهتمام خویش را نسبت به آن علامت دهند. به گفته زمخشری، نظریه معتزله این میباشد که فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر از واجبات کفایی و منوط به حالت ویژهای میباشد و شدیدترین درجه آن (مبارزه) از شئون حکومت و وظایف رهبری اسلامی میباشد.[۱۸]
کتاب شناسی
حرف شیعه سخن معتزله(پژوهشی مقایسهای بر مبنای متنها قرنهای چهارم و پنجم) ، نوشته مریم کیانی، انتشارات کالج ادیان ومذاهب، چاپ نخستین ۱۳۹۳ش.رویکردی تطبیقی در مسئله طریقههای کلامی و اعتقادی شیعه امامیه و معتزله در قضیه توحید، نبوت، امامت و معاد. نگاهی به مهم ترین مباحث کلامی آیتم اختلاف و رخداد این دو فرقه اساسی کلامی در موضوعات مذکور و مقایسه نظام فکری آن ها با هم بر خی از پایههای این کتاب میباشد. [۱۹]
سیری اجمالی در فکر های کلامی معتزله و اشاعره نوشته سید اسعد روضه خوان الاسلامی، انتشار سمت، طهران ۱۳۸۷ش. زمانه پختگی دانش صحبت، با حسن بصری و سربرآوردن اولیه معتزلی ـ واصل بن عطا ـ استارت شد. معتزله توانستند مسائل متفرق و متفرقهی دانش صحبت را قاعدهمند سازند. آنان اولیه متکلمانی بودند که برای نظام اعتقادات خود حد و مرز مشخصی گزینش کردند و یکی خصوصیتهای بارز آن التزام عملی به موارد و مقتضیات نظریاتشان بود در کتاب حاضر با زبانی معمولی، سیر اجمالی دانش سخن از ظهور اول فرقههای آن تا روزگار اشاعرهی متاخر بازگو گردیده است. [۲۰]
معتزله تاریخ و عقاید نوشته محمود یزدی مطلق فاضل و شاه زاده تکثیر ادیان، قم ۱۴۰۰ش.[۲۱]
پانویس
بارانی، رسیدگی تاریخی تعامل فکری و سیاسی امامیه، ص۱۰۵-۱۱۹
ربانی گلپایگانی فرق و مذهبها کلامی، ۱۳۹۳ش، ص۲۵۹.
ربانی گلپایگانی فرق و مذهبها کلامی، ۱۳۹۳ش، ص۲۵۹.
مطهری، شناخت با علم ها اسلامی،۱۳۸۷ش، ج۲، ص۲۴.
موثر، اوائل المقالات، ۱۳۷۲ش، ص۵۲
شهرستانی، ملل و نحل، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۴۴
فاخوری، تاریخ الفلسفة العربیه، بیروت،دارالجیل، ج۲، ص۲۸۴.
سبزواری، منظومه، تکثیر ناب، طهران، ۱۳۶۹-۱۳۷۹ش، ج۳، ص۵۵۹.
مطهری، شناخت با علم ها اسلامی، ج۱، ص۷۳.
انواری، محمدجواد، «اصول خمسه»، ص۲۸۰
محمدی ری شهری، دانشنامه عقاید اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۸، ص۱۰۴
سبحانی، بحوث فی الملل و النحل، الناشر مؤسسة النشر الإسلامي، ج۳، ص۲۷۹
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۵۷.
انواری، محمدجواد، «اصول خمسه»، ص۲۸۰
شهرستانی،ملل و نحل، ۱۳۶۴ش، ج۱، ص۵۹.
حکم کننده عبدالجبار، تفصیل الأصول الخمسة، ۱۴۲۲ق، ص۴۷۱-۴۷۲.
اثرگذار، اوائل المقالات،۱۳۷۲ش، ص۴۵
زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، صص۳۹۸-۳۹۶
. «الاشعری بازدیاد قائله/ و قال بالنیابة المعتزله. سبزواری، منظومه، تکثیر ناب، طهران، ۱۳۶۹-۱۳۷۹ش، ج۳۷ ص۵۵۸-۵۵۹.
و لم يتفطّترانه أن حقيقة كل صفة هي الوجود و الوجود مقول بالتشكيك فكلّ صفة له عَرْضٌ عريض
منابع
انواری، محمدجواد، «اصول خمسه»، در دائرة المعارف گرانقدر اسلامی، ج۹،
ربانی گلپایگانی، علی، فرق و مذهبها کلامی، قم، راس جهانی علم ها اسلامی، ۱۳۹۳ش.
زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، قم، موسسه امام راست گو.
شهرستانی، محمد، الملل و النحل، به سعی محمد بدران، قاهره، ۱۳۷۵ق /۱۹۵۶م.
شهرستانی، محمد، ملل و نحل، قم، الشريف الرضي، چاپ نخستین، ۱۳۶۳ش.
فاخوری، حناء و خلیل الجر، تاریخ الفلسفة العربیه، بیروت، دارالجیل.
حکم دهنده عبدالجبار بن احمد، تفصیل الأصول الخمسة، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه عقاید اسلامی، قم، دارالحدیث، چاپ دوم، ۱۳۸۶ش.
مطهری، مرتضی، شناخت با علم ها اسلامی، طهران، صدرا، ۱۳۸۷ش.
اثرگذار، محمد بن محمد، اوایل المقالات فی المذاهب و المختارات، به اهتمام پزشک مهدی متفحص، طهران، مؤسسه مطالعات اسلامی دانش کده طهران، مک گیل، ۱۳۷۲ش.
وعد و وعید
براساس اصل وعد و وعید، خدا مؤمنان را به آنچه وعده داده میباشد، محرک میدهد(وعد)، و کافران و فاسقان را به سزای موعودشان که خلود در حریق میباشد، میرساند(وعید). بدین ترتیب، مؤمنانی که به گناه کثیف گردیدهاند، از کیفر الهی جز به توبه رهایی نمییابند، البته جزای آنها از کافران خفیفخیس تشریفات ترحیم مشهد میباشد.[۱۴]
منزلتی فی مابین دو جایگاه
نوشته ی علمیٔ مهم: منزلة دربین المنزلتین
منزلتی فی مابین دو جایگاه (به عربی منزلة دربین المنزلتین) اولیه اصل مذهب معتزله میباشد که به وسیله پیشوای آن یعنی واصل بن عطا(موسس فرقه معتزله معروف به غَزّال و مُکَنّی به ابوحذیفه. درگذشت:۱۳۱ق. [۱۵]) مطرح شد. مورد مشاجره این میباشد که آیا هر که مرتکب گناه کبیره میگردد، مؤمن میباشد یا این که کافر. معتزله معتقدند هر که گناه کبیرهای اجرا دهد، خیر مؤمن نامیده میگردد، خیر کافر. اینگونه فردی درصورتی که فارغ از توبه از عالم برود، عذاب وی قطعی و جاودانه خواهد بود؛ البته خیر به شدتی که کافر عذاب میکشد[۱۶]. روضه خوان اثرگذار این نظر را دارد هر که درین موضوع با معتزله هم نظریه باشد معتزلی خواهد بود هر چندین در مسائل دیگر با اکثرشان اختلاف لحاظ داشته باشد.[۱۷]
دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر
نوشتهی علمیٔ اساسی: فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر
دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر یکیاز احکام ضروری اسلام میباشد و هیچ یک از مذهبها اسلامی منکر آن نیستند و جزء خصوصیتهای منحصر هیچ مذهبی محسوب نمیشود. البته معتزله با اصل قرار دادن آن منظوراند اهتمام خویش را نسبت به آن علامت دهند. به گفته زمخشری، نظریه معتزله این میباشد که فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر از واجبات کفایی و منوط به حالت ویژهای میباشد و شدیدترین درجه آن (مبارزه) از شئون حکومت و وظایف رهبری اسلامی میباشد.[۱۸]
کتاب شناسی
حرف شیعه سخن معتزله(پژوهشی مقایسهای بر مبنای متنها قرنهای چهارم و پنجم) ، نوشته مریم کیانی، انتشارات کالج ادیان ومذاهب، چاپ نخستین ۱۳۹۳ش.رویکردی تطبیقی در مسئله طریقههای کلامی و اعتقادی شیعه امامیه و معتزله در قضیه توحید، نبوت، امامت و معاد. نگاهی به مهم ترین مباحث کلامی آیتم اختلاف و رخداد این دو فرقه اساسی کلامی در موضوعات مذکور و مقایسه نظام فکری آن ها با هم بر خی از پایههای این کتاب میباشد. [۱۹]
سیری اجمالی در فکر های کلامی معتزله و اشاعره نوشته سید اسعد روضه خوان الاسلامی، انتشار سمت، طهران ۱۳۸۷ش. زمانه پختگی دانش صحبت، با حسن بصری و سربرآوردن اولیه معتزلی ـ واصل بن عطا ـ استارت شد. معتزله توانستند مسائل متفرق و متفرقهی دانش صحبت را قاعدهمند سازند. آنان اولیه متکلمانی بودند که برای نظام اعتقادات خود حد و مرز مشخصی گزینش کردند و یکی خصوصیتهای بارز آن التزام عملی به موارد و مقتضیات نظریاتشان بود در کتاب حاضر با زبانی معمولی، سیر اجمالی دانش سخن از ظهور اول فرقههای آن تا روزگار اشاعرهی متاخر بازگو گردیده است. [۲۰]
معتزله تاریخ و عقاید نوشته محمود یزدی مطلق فاضل و شاه زاده تکثیر ادیان، قم ۱۴۰۰ش.[۲۱]
پانویس
بارانی، رسیدگی تاریخی تعامل فکری و سیاسی امامیه، ص۱۰۵-۱۱۹
ربانی گلپایگانی فرق و مذهبها کلامی، ۱۳۹۳ش، ص۲۵۹.
ربانی گلپایگانی فرق و مذهبها کلامی، ۱۳۹۳ش، ص۲۵۹.
مطهری، شناخت با علم ها اسلامی،۱۳۸۷ش، ج۲، ص۲۴.
موثر، اوائل المقالات، ۱۳۷۲ش، ص۵۲
شهرستانی، ملل و نحل، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۴۴
فاخوری، تاریخ الفلسفة العربیه، بیروت،دارالجیل، ج۲، ص۲۸۴.
سبزواری، منظومه، تکثیر ناب، طهران، ۱۳۶۹-۱۳۷۹ش، ج۳، ص۵۵۹.
مطهری، شناخت با علم ها اسلامی، ج۱، ص۷۳.
انواری، محمدجواد، «اصول خمسه»، ص۲۸۰
محمدی ری شهری، دانشنامه عقاید اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۸، ص۱۰۴
سبحانی، بحوث فی الملل و النحل، الناشر مؤسسة النشر الإسلامي، ج۳، ص۲۷۹
مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۵۷.
انواری، محمدجواد، «اصول خمسه»، ص۲۸۰
شهرستانی،ملل و نحل، ۱۳۶۴ش، ج۱، ص۵۹.
حکم کننده عبدالجبار، تفصیل الأصول الخمسة، ۱۴۲۲ق، ص۴۷۱-۴۷۲.
اثرگذار، اوائل المقالات،۱۳۷۲ش، ص۴۵
زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، صص۳۹۸-۳۹۶
. «الاشعری بازدیاد قائله/ و قال بالنیابة المعتزله. سبزواری، منظومه، تکثیر ناب، طهران، ۱۳۶۹-۱۳۷۹ش، ج۳۷ ص۵۵۸-۵۵۹.
و لم يتفطّترانه أن حقيقة كل صفة هي الوجود و الوجود مقول بالتشكيك فكلّ صفة له عَرْضٌ عريض
منابع
انواری، محمدجواد، «اصول خمسه»، در دائرة المعارف گرانقدر اسلامی، ج۹،
ربانی گلپایگانی، علی، فرق و مذهبها کلامی، قم، راس جهانی علم ها اسلامی، ۱۳۹۳ش.
زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، قم، موسسه امام راست گو.
شهرستانی، محمد، الملل و النحل، به سعی محمد بدران، قاهره، ۱۳۷۵ق /۱۹۵۶م.
شهرستانی، محمد، ملل و نحل، قم، الشريف الرضي، چاپ نخستین، ۱۳۶۳ش.
فاخوری، حناء و خلیل الجر، تاریخ الفلسفة العربیه، بیروت، دارالجیل.
حکم دهنده عبدالجبار بن احمد، تفصیل الأصول الخمسة، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه عقاید اسلامی، قم، دارالحدیث، چاپ دوم، ۱۳۸۶ش.
مطهری، مرتضی، شناخت با علم ها اسلامی، طهران، صدرا، ۱۳۸۷ش.
اثرگذار، محمد بن محمد، اوایل المقالات فی المذاهب و المختارات، به اهتمام پزشک مهدی متفحص، طهران، مؤسسه مطالعات اسلامی دانش کده طهران، مک گیل، ۱۳۷۲ش.
خدمات صفر تا صد تشریفات ترحیم مشهد؛ از برنامهریزی تا پایان مراسم